کالابرگ در هزارتوی دولت؛ مبلغ نامعلوم، مشمولان محدود، جاماندگان بلاتکلیف
رویداد۲۴| وعده افزایش اعتبار کالابرگ در مهرماه، به‌جای آنکه به یک حمایت معیشتی روشن و بی‌دردسر تبدیل شود، با شرط ثبت‌نام، اختلال سامانه و ابهام درباره دامنه مشمولان همراه شده است. حالا دولت اعلام کرده افزایش ۵۰۰ هزار تومانی برای ۴۰ میلیون نفر شناسایی‌شده در مهرماه بدون ثبت‌نام واریز می‌شود و ثبت‌نام سایر متقاضیان به ماه آینده موکول شده است؛ تصمیمی که هم پرسش‌هایی درباره نحوه اجرای طرح ایجاد می‌کند و هم بار دیگر مسئله فاصله حمایت‌های نقدی و اعتباری با هزینه واقعی زندگی را به میان می‌کشد.
دولت در شرایطی از افزایش اعتبار کالابرگ خبر داده که فشار هزینه‌های زندگی، به‌ویژه در بخش خوراکی‌ها و کالا‌های اساسی، همچنان یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های خانوارهاست. سخنگوی دولت از افزایش رقم کالابرگ در مهرماه خبر داده بود و در اطلاع‌رسانی‌های بعدی نیز رقم ۵۰۰ هزار تومان به‌عنوان میزان افزایش اعتبار مطرح شد. با این حال، نحوه اجرای طرح نشان داد که برخورداری از این افزایش، دست‌کم در مرحله نخست، قرار نیست برای همه متقاضیان به یک شکل انجام شود.
سازمان برنامه و بودجه اعلام کرده بود حدود ۴۰ میلیون نفر، معادل ۱۸ میلیون و ۳۰۰ هزار خانوار، در این مرحله مشمول افزایش اعتبار خواهند شد. طبق دستورالعمل اولیه، سرپرستان خانوار باید با مراجعه به پنجره ملی خدمات دولت هوشمند، فرم خوداظهاری را تکمیل و درخواست خود را ثبت می‌کردند. مهلت اعلام‌شده برای این کار نیز تا پایان روز سه‌شنبه ۲۱ مهر بود. اما این روند با اختلال سامانه «دولت من» روبه‌رو شد. در پی این وضعیت، تصمیم اولیه تغییر کرد و مقرر شد افزایش ۵۰۰ هزار تومانی مهرماه برای ۴۰ میلیون نفری که از قبل شناسایی شده‌اند، بدون ثبت‌نام و خوداظهاری واریز شود. ثبت‌نام سایر متقاضیان به ماه آینده موکول شده است.
تکلیف متقاضیان چه می‌شود؟
تغییر تصمیم دولت، از یک سو مانع آن می‌شود که اختلال فنی به محرومیت فوری افراد شناسایی‌شده از افزایش اعتبار منجر شود؛ اما از سوی دیگر، نشان می‌دهد سازوکار اجرایی این حمایت تا چه اندازه به کیفیت سامانه‌های اداری و شفافیت اطلاعات وابسته است.
وقتی دولت برای دریافت کمک معیشتی، ثبت درخواست و خوداظهاری را شرط می‌گذارد، باید پیش از تعیین مهلت‌های کوتاه، از دسترس‌پذیری سامانه و امکان ثبت درخواست برای همه متقاضیان اطمینان حاصل کند. خانواری که به اینترنت مناسب، ابزار دیجیتال یا خدمات کافی‌نت دسترسی ندارد، نباید به دلیل مشکلات فنی از حقی که دولت برای آن تعریف کرده است، محروم بماند.
البته اختلال سامانه به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که هدف دولت کاهش شمار مشمولان بوده است. آنچه روشن است، تغییر شیوه اجرا پس از بروز مشکل و انتقال بخشی از فرایند به ماه آینده است. اکنون باید مشخص شود افرادی که در فهرست اولیه ۴۰ میلیون نفر قرار ندارند، چگونه می‌توانند درخواست خود را ثبت کنند، چه معیار‌هایی برای تأیید صلاحیت آنها در نظر گرفته می‌شود و آیا اعتبار افزوده‌شده از آبان‌ماه به همه افراد تأییدشده تعلق خواهد گرفت یا محدودیت‌های دیگری نیز وجود دارد.
۴۰ میلیون نفر؛ پس سهم بقیه مردم کجاست؟
یکی از مهم‌ترین ابهام‌های طرح، تفاوت میان جمعیت شناسایی‌شده و تمام افرادی است که خود را نیازمند این حمایت می‌دانند. دولت در مرحله فعلی از پوشش حدود ۴۰ میلیون نفر سخن گفته است؛ اما تا زمانی که تعداد نهایی مشمولان، معیار‌های انتخاب و وضعیت متقاضیان خارج از فهرست اعلام نشود، نمی‌توان درباره شمار نهایی دریافت‌کنندگان افزایش اعتبار قضاوت قطعی کرد.
برخی روایت‌ها از «حذف بیش از نیمی از مردم» سخن می‌گویند، همین ابهام نشان می‌دهد که دولت به اطلاع‌رسانی دقیق‌تر نیاز دارد. حمایت معیشتی، به‌ویژه در شرایطی که بخش بزرگی از خانوار‌ها با کاهش قدرت خرید روبه‌رو هستند، نباید به فرایندی تبدیل شود که شهروندان برای فهمیدن حق خود ناچار به پیگیری‌های مکرر و آزمون‌وخطا در سامانه‌های دولتی باشند.
ابهام دیگر این است که سخنگوی دولت امروز از واریز حدود ۵۰۰ هزار تومان سخن گفته، نه ۵۰۰ هزار تومان لذا هنوز هم معلوم نیست مبلغ افزوده شده به هر کالابرگ دقیقا چقدر است و چقدر از بار مشکلات معیشتی مردم را به دوش می‌کشد؛ خاصه در شرایط تورمی فعلی که قیمت خوراکی‌ها با سرعتی باور نکردنی رو به افزایش است.
