تخت‌گاز خانوم والده با حمایت سینماداران؛ پشت‌پرده تخصیص نابرابر سانس‌ها به نفع آثار خاص
رویداد۲۴| منتقدان سینمای ایران همواره بر این مسئله تأکید دارند که فیلم‌های گیشه معمولاً میان دو ژانر یا بهتر است بگوییم دو چرخه، کمدی و پدیده فیلم اجتماعی گیر افتاده‌اند، به‌طوری‌که هیچ راه خلاصی از آن وجود ندارد. این طیف از منتقدان به‌درستی به این معلول اشاره می‌کنند، اما کمتر کسی پیدا می‌شود که ریزبینانه درصدد وارسی دقیق یکی از مهم‌ترین علت‌های این مسئله باشد. کمدی‌های نازل و آثار به‌اصطلاح اجتماعی به این دلیل که مردم واقعاً خواهان چنین محتوا‌هایی هستند بیننده ندارند، بلکه مسئله فوق به دستکاری ادراک مخاطبان از راه مهندسی پخش آثار سینمایی در مسیر اکران بازمی‌گردد.
در چنین شرایطی پرواضح است که حتی وقتی آثار ژانری هم پا به نمایش عمومی می‌گذارند بدون چاره چندانی باید منتظر باختن قافیه به فیلم‌های اجتماعی و به‌ویژه کمدیفارسی‌ها باشند؛ حتی اگر فروش بسیار مطلوبی را تا پیش از هبه سانس‌های خود به رقبا تجربه کنند.
در تازه‌ترین نمونه، مووی جاده‌ای جذاب و خوش‌انرژی «اسکورت» دومین اثر سینمایی «یوسف حاتمی‌کیا» که اکران خود را با قدرت از یازدهم شهریور سال جاری شروع کرد بعد از گذشت تنها دو هفته با وضعیت متفاوتی مواجه شد که چندان نسبتی با اقبال بینندگان در ابتدای راه نداشت. شاید این فکر به ذهن آدمی خطور کند که مردم در نمایش عمومی نتوانسته‌اند آن‌طور که شایسته این فیلم است به فروش آن کمک کنند، اما مخاطب در این رابطه هیچ تقصیری ندارد و مسئله به ائتلاف میان پخش‌کننده و سینمادار ارتباط دارد.
از ابتدای سال تا مهر ماه میزان سانس‌های روزانه فیلم‌ها را در کنار مدت زمان اکرانشان گذاشتیم و بر هم تقسیم کردیم؛ حاصلش شد میزان میانگین سانس روزانه هر فیلم که بر این اساس «خانوم والده» بیش از ۹۰۰ سانس در روز داشته و اختلافی حدوداً دو برابری با فیلم دوم دارد. در گزارش مربوطه با ذکر مصداق، مراد خود را توضیح خواهیم داد.
وقتی «خانوم والده» آمد سانس‌های «اسکورت» آب رفت
«اسکورت» یوسف حاتمی‌کیا اکران خود را از یازدهم شهریور با ۱۸۵ سالن و ۳۵۰ سانس آغاز کرد. یک هفته بعد، یعنی در هجدهم شهریور بود که تعداد سالن و سانس این اثر به ترتیب به ۴۱۷ سالن و ۳۵۶۸ سانس رسید. روند صعودی فیلم با ورود به هفته سوم هم ادامه پیدا کرد و اسکورت توانست با ۴۹۰ سالن و ۷۲۰۳ سانس به فروشی نزدیک ۲۸ میلیارد تومان دست پیدا کند. تداوم فروش خوب اسکورت در هفته بعد هم ادامه پیدا کرد و انتظار می‌رفت که با توجه به فروش مناسبش سانس‌های بیشتری را به خود اختصاص دهد، اما در ابتدای ورود به هفته پنجم بود که اسکورت قافیه را به فیلم جدیدالورود خانوم والده باخت و سالن‌ها و سانس‌هایش در اختیار رقیب قرار گرفت. برای نمونه تعداد سانس‌های اسکورت تا تاریخ هشتم مهر به عدد ۱۲۳۱۴ و سالن‌های آن به ۵۶۱ رسید.
بیشتر بخوانید: از «اجاره‌نشین‌ها» تا «خانوم والده»؛ کمدی ایرانی به کجا رسیده است؟ | اینقدر هم مبتذل و چرک می‌شود فیلم ساخت؟
این درحالی بود که خانوم والده با حضور دو هفته‌ای در چرخه اکران به شرایط بسیار مناسبی با در اختیار گرفتن ۵۷۳ سالن و ۱۵۷۷۴ سانس رسید تا به این ترتیب رقیب مستقیم خانوم والده، یعنی محبوب‌ترین فیلم از نگاه تماشاگران جشنواره چهل‌وچهارم فجر از دور خارج شود. نکته بامزه‌تر آنجا رخ داد که اگر می‌خواستند به تعداد سانس‌های خانوم والده اضافه کنند باید این کار را با کم کردن سانس آثاری که فروششان به کف رسیده انجام می‌دادند، نه اسکورت یا هر فیلم دیگری که همچنان دارد فروش می‌کند و می‌تواند دوشادوش خانوم والده مسیرش را پیش ببرد!
آیا وضعیت دیگر کمدی‌ها با خانوم والده یکسان است؟
شاید خیال کنید که خانوم والده صرفاً در برابر آثار ژانری و کمتر تجربه شده سینمای ایران، یعنی اسکورت دست بالا را دارد و در مقایسه با دیگر کمدی‌ها و ملودرام‌های اجتماعی نمی‌تواند تجربه مربوطه را تکرار کند، اما رویکرد در قبال باقی کمدی‌ها و آثار طنازانه هم کم‌وبیش همین است. بر اساس آمار موجود در سامانه مدیریت فروش و اکران سینما (سمفا) فیلم کمدی-ابزورد «استخر» به کارگردانی «سروش صحت» اکران خود را با ۱۹۲ سالن و ۴۴۸ سانس در ۲۴ تیرماه ۱۴۰۵ شروع کرد، درحالی‌که آمار سالن‌ها و سانس‌های خانوم والده در نخستین روز نمایش عمومی به ترتیب ۲۵۲ سالن و ۶۹۸ سانس بود.
در فیلم سروش صحت تعداد قابل‌توجهی بازیگر شناخته‌شده نظیر «امین حیایی»، «سحر دولتشاهی»، «مهران مدیری»، «بیژن بنفشه‌خواه» و... حضور دارند، اما در طرف مقابل فقط «رضا عطاران» و «عباس جمشیدی‌فر» هستند که می‌توانند مخاطب را برای تماشای فیلمشان به سالن‌های سینما بیاورند. بنابراین، توجه بیشتر به خانوم والده بیش از آنکه در راستای اجابت‌کردن خواست تماشاگر باشد، در راستای منافع پخش‌کننده، سینمادار و بده و بستانی که میان آنها تعریف می‌شود، است وگرنه نمی‌توان این الگو را صرفاً با ارائه آمار و ارقام مورد بررسی قرار داد.
البته ذکر این نکته که کشور در حین نبرد و جنگ تجاوزکارانه آمریکا و رژیم صهیونی است، حائز اهمیت بوده، اما نمی‌توان شروع اکران فیلمی نظیر «آنتیک» در دوم اردیبهشت ۱۴۰۵ با ۱۰ سالن و تنها ۱۶ سانس را به جنگ و مسائل پیرامون آن ربط داد. درنتیجه کفه ترازو به سمت خانوم والده سنگین است و نمی‌توان وضعیت آثاری مانند «آنتیک»، «سقف»، «استخر» و «ناپلئون در باغ زردآلو» را با این فیلم مورد مقایسه قرار داد.
یک هفته در هاوایی
شرایطی که خانوم والده در هفته نخست اکرانش تجربه کرد قابل مقایسه با هیچ اثری در شش ماه نخست سال نیست و حتی «زنده‌شور»، «استخر» و «آنتیک» به‌عنوان رقبای این فیلم در هفته اول نمایش عمومی‌شان نتوانستند به این میزان از توجه دست پیدا کنند. البته این اتفاق صرفاً با خواست و تمایل بیننده رقم نخورده و نقش عوامل دیگر کاملاً مشخص و مبرهن است؛ خصوصاً اینکه تعدادی از این آثار در بدو ورود خانوم والده به چرخه اکران، تعدادی از سانس‌هایشان را از دست دادند. خانوم والده در هفته اول نمایش عمومی (حدفاصل ۲۵ شهریور تا یک مهر) ۵۱۱ سالن و ۷۴۸۰ سانس در اختیار داشته و آنتیک به‌عنوان کمدی‌ای که از فرمول‌های نسبتاً مشابه برای کشاندن مخاطب به سینما بهره برده بود در هفته نخست نمایش عمومی‌اش (از دوم تا نهم اردیبهشت) ۴۰۱ سالن و ۳۱۵۹ سانس به خود اختصاص داد.
فیلم سینمایی «زنده‌شور» به‌عنوان پرفروش‌ترین اثر اجتماعی سال هم در هفته نخست روی پرده آمدنش (از ۲۴ تا ۳۱ تیرماه) ۴۷۰ سالن و ۴۱۴۲ سانس در اختیار گرفت؛ بنابراین در شرایطی که کمدی‌ها و فیلم‌های پرسروصدای اجتماعی در مواجهه با اثری نظیر خانوم والده شانسی برای عرض‌اندام ندارند، نباید به فروش آثار متفاوت‌تری نظیر اسکورت و... دل خوش کرد. خانوم والده با شرایط بسیاری مطلوبی که برایش در فصل اکران به وجود آورده‌اند این پیام را به جامعه هدف سینمایی انتقال می‌دهد که همچنان زن‌پوشی بازیگران چهره می‌تواند به پرفروش شدن اثر کمک کند، درحالی‌که می‌دانیم بیننده در این چرخه کمترین اراده را برای تداوم یا تغییر اوضاع دارد.
