طرح تازه برای بازگشایی تنگه هرمز؛ تهران تا پایان هفته پاسخ قطر را می‌دهد؟
رویداد۲۴| خبرگزاری رویترز در گزارش امروز خود به نقل از یک مقام آگاه از مذاکرات نوشت که پیش‌نویس تازه قطر با هدف پایان‌دادن به جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران تدوین شده است. به گفته این مقام، ایران در حال بررسی طرح است و انتظار می‌رود تا پایان هفته پاسخ خود را اعلام کند.
بر اساس جزئیات منتشرشده از این پیشنهاد، طرح جدید یک بازه زمانی هفت‌روزه را در نظر گرفته که طی آن، دو طرف باید مجموعه‌ای از اقدامات روزانه برای ایجاد اعتماد انجام دهند. این جدول زمانی قرار است نگرانی‌های تهران و واشنگتن را پوشش دهد و اجرای توافق را به اقداماتی مرحله‌بندی‌شده پیوند بزند. به گفته مقام آگاه از مذاکرات، اجرای این روند ممکن است از ابتدای هفته آینده آغاز شود و چند کشور نیز نقش ضامن توافق را بر عهده بگیرند.
با این حال، رویترز متن کامل پیش‌نویس یا فهرست دقیق تعهدات روزانه طرفین را منتشر نکرده است. در نتیجه، هنوز روشن نیست که این طرح درباره توقف حملات، تحریم‌های نفتی، محاصره بنادر ایران، تنگه هرمز و پرونده هسته‌ای چه تعهدات مشخصی را از هر طرف مطالبه می‌کند.
پاسخ تهران؛ پیشنهاد قطر قابل قبول نیست؟
در کنار گزارش مربوط به ارائه پیش‌نویس جدید، رویترز به نقل از یک مقام ایرانی گزارش داده است که ایده‌های مطرح‌شده از سوی قطر برای ایران قابل قبول نیست. این مقام همچنین گفته است که قطر پیشنهاد جدیدی برای پایان‌دادن به خصومت‌ها با ایالات متحده ارائه نکرده و سیاست تهران درباره پرونده هسته‌ای و خودداری از انعطاف در این زمینه تغییری نکرده است.
به این ترتیب، تهران دست‌کم در موضوع هسته‌ای حاضر نیست از موضع اعلام‌شده خود عقب‌نشینی کند. اگر واشنگتن پایان جنگ را به پذیرش محدودیت‌های مشخص هسته‌ای یا دسترسی بازرسان بین‌المللی به تأسیسات آسیب‌دیده پیوند بزند، دستیابی به توافق دشوارتر خواهد شد.
گره اصلی مذاکرات؛ تنگه هرمز، تحریم‌ها یا پرونده هسته‌ای؟
گفتنی است، روزنامه گاردین نیز در گزارش امروز خود از تلاش کشور‌های منطقه برای تدوین توافقی چندبخشی نوشته است. بر اساس این گزارش، یکی از محور‌های اصلی طرح منطقه‌ای، بازگشایی تنگه هرمز در فاصله چهار روز پس از رفع تحریم‌هاست. علی باقری، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، نیز بنا بر گزارش گاردین گفته است که تهران حاضر است پیشنهاد قبلی خود برای بازگشایی تنگه هرمز هفت روز پس از رفع تحریم‌های اقتصادی را به چهار روز کاهش دهد.
گاردین به نقل از منابع دیپلماتیک اروپایی گزارش داده است که بازگشت بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به ایران و امکان بازدید از تأسیسات هسته‌ای آسیب‌دیده ممکن است از شروط اصلی برای پیشرفت مذاکرات با دونالد ترامپ باشد. به نوشته این روزنامه، ایران تاکنون با بازگشت بازرسان به این تأسیسات موافقت نکرده و می‌گوید آمادگی دارد درباره برنامه هسته‌ای در سطح کلی مذاکره کند.
بنابراین، یکی از اختلاف‌های اصلی همچنان پابرجاست. ایران بر تضمین رفع تحریم‌ها و تغییر شرایط اقتصادی و امنیتی تأکید دارد، در حالی که آمریکا خواهان امتیازاتی در پرونده هسته‌ای است. اینکه کدام طرف باید نخست گام عملی بردارد و چه تضمینی برای اجرای تعهدات طرف مقابل وجود داشته باشد، می‌تواند سرنوشت هر توافق احتمالی را تعیین کند.
چرا عربستان، ترکیه و پاکستان هم وارد میدان شده‌اند؟
تحرکات دیپلماتیک روز‌های اخیر تنها به میانجی‌گری قطر محدود نیست. مقام‌های ارشد عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان نیز روز دوشنبه در تهران با مقام‌های ایرانی دیدار کردند. این رایزنی‌ها در شرایطی انجام شد که کشور‌های منطقه تلاش می‌کنند از گسترش درگیری‌ها و آسیب بیشتر به امنیت انرژی و مسیر‌های کشتیرانی جلوگیری کنند.
تلاش‌های دیپلماتیک در شرایطی ادامه دارد که نشانه‌های تنش همچنان پابرجاست. قطر از ایران خواسته است برای موفقیت میانجی‌گری‌ها حسن نیت نشان دهد، تهدید علیه کشور‌های عربی خلیج فارس را متوقف کند و تنگه هرمز را بازگشایی کند.
آنچه در روز‌های آینده اهمیت خواهد داشت، نه صرفاً اعلام پاسخ ایران، بلکه محتوای آن و واکنش آمریکا به شروط تهران است. اگر اختلاف بر سر ترتیب اجرای تعهدات، تحریم‌ها و پرونده هسته‌ای باقی بماند، پیش‌نویس جدید نیز ممکن است به یکی دیگر از تلاش‌های نافرجام برای توقف جنگ تبدیل شود. در مقابل، توافق بر سر گام‌های مشخص و تضمین‌های اجرایی می‌تواند فرصتی برای جلوگیری از بازگشت درگیری ایجاد کند؛ فرصتی که فعلاً نتیجه آن روشن نیست.
