فحش‌نامه‌ای تصویری به نام «امپراطور جهنم»

رویداد۲۴- مازیار وکیلی: امپراطور جهنم فیلم بدی است؛ مسئله فقط در بد بودن فیلم نیست، در عجیب بودن آن هم هست. این‌که نفرت از یک ایدئولوژی چگونه می‌تواند کارگردان یک فیلم را به مسیری ببرد که انتهای آن مسیر فیلمی مثل امپراطور جهنم باشد. 

بحث بر سر این مسئله نیست که ایدئولوژی که در فیلم امپراطور جهنم (مثلاً) نقد می‌شود چقدر خطرناک است. مسئله در نحوه مواجهه شیخ طادی با آن ایدئولوژی است. فیلمی مثل امپراطور جهنم بیشتر از آن‌که حاصل رویکردی منطقی به یک موضوع سیاسی باشد حاصل نفرت آدمی است که تنفر منطقش را کور کرده. شیخ طادی از موضوع فیلمش متنفر است و وقتی شما از یک موضوع متنفر هستید بهتر است اصلاً سراغ ساختن آن موضوع نروید. 

خیلی از فیلم‌ها که نویسندگان و کارگردانان‌شان عاشق موضوع فیلم‌شان بودند فیلم‌های بدی از کار درآمده‌اند چه برسد به فیلمی که کارگردان از موضوع فیلمش متنفر است. تنفر به معنای واقعی کلمه. تنفری که باعث شده آدم‌های فیلم شیخ طادی بدل به حیواناتی شوند که هر کاری از آن‌ها بر می‌آید. شیخ طادی یک لحظه به این موضوع فکر نکرده که آدم‌های فیلمش بالاخره انسان هستند و فکر می‌کنند. یک لحظه به این فکر نکرده این تفکرهای خطرناک بالاخره از جایی سرچشمه می‌گیرند. منظورم این است که اقدامات ضد بشری این گروه‌های تکفیری بالاخره منشاء و ریشه‌ای دارد و اعمالشان دلایلی که لااقل برای خودشان قابل قبول است. 

اما شیخ ریاض فیلم همه چیز هست جز انسان. فرزند نامشروع دارد، اهل فسق و فجور هست، برای رسیدن به هدف هر کاری می‌کند و حتی حاضر می‌شود پا بر روی اعتقادات خودش بگذارد. تا جایی که سواد اندک ما قد می‌دهد گروه‌های تکفیری به خاطر عمق تحجرشان و ناب گرایی اسلامی‌شان خیلی از چیزها را بر خود حرام کرده‌اند. اما این شیخ ریاض انقدر ولنگار و لااُبالی است که دست بی‌خداها را هم از پشت بسته است. نشان دادن چنین تصویری تنها یک دلیل دارد و آن تنفر کوری است که در لحظه به لحظه امپراطور جهنم به چشم می‌خورد. از این نظر فیلم یک شگفتی کامل است. 

مگر می‌شود فیلمی انقدر بی‌منطق و پرت و پلا باشد. آدم‌هایش انقدر کاریکاتوری و مسخره باشند. داستان فیلم (کدام داستان؟؟؟) انقدر ضعیف و پادرهوا باشد. امپراطور جهنم با موضوع فیلمش مثل یک هوادار فوتبال برخورد کرده است. برای یک استقلالی یا پرسپولیسی فرقی نمی‌کند  بازیکن تیم حریف چه کیفیتی دارد همین که آن بازیکن در تیم مقابل بازی می‌کند کافیست تا هواداران تیم رقیب از او متنفر باشند. شیخ طادی با موضوع فیلمش چنین برخوردی داشته است. مهم نیست که ریاض کیست و چرا میل به خشونت دارد. مهم نیست که چرا یک مسئله شخصی و ناموسی را بدل به یک مسئله جهانی می‌کند. مهم این است که او یک وهابی تندرو است و همین برای شیخ طادی کافیست تا فحشش بدهد. 

به عنوان پیش فرض تمام حرف‌های شیخ طادی را می‌پذیریم. حال سوال این است چرا این اتفاقات می‌افتد؟ شیخ طادی به این سوال ساده جواب نمی‌دهد. نمی‌گوید این تفکر غلط و ارتجاعی از کجا سربرون می‌آورد و چرا دست به این اعمال خشونت‌بار می‌زند. وقتی خود کارگردان از ابتدا دنبال پاسخ دادن به چنین سوالی نبوده ما چرا باید به پاسخ برسیم. به خاطر آن نفرت عمیق، شیخ طادی لحظه‌ای به دلایل شکل‌گیری چنین جریانی فکر نکرده و سعی کرده فیلمش را بدل کند به یک فحش‌نامه‌ علیه جریانی که از آن متفر است. 

از این قضیه که بگذریم فیلم سر و شکل درستی هم ندارد. معلوم نیست این تعداد شخصیت فرعی که کنار ریاض حضور دارند که هستند. نه آن سید شیعه، نه پسر نفرت‌انگیز ریاض و نه محافظ و فدائیانش هیچ کدام شخصیت نیستند، حتی تیپ هم نیستند. انقدر کاریکاتوری و مسخره هستند که تماشاگر تعجب می‌کند چرا از ابتدا خلق شده‌اند. شیخ طادی عمیقاً از فیلمی که ساخته متنفر است. از آدم‌های درون فیلم، روابط‌شان، نگاه‌شان به دنیا و اصلاً از خلقت‌شان متنفر است. متنفر است از این‌که این آدم‌ها اصلاً حضور دارند و به خاطر این تفکر فیلمی ساخته که بیشتر شبیه یک فحش‌نامه تصویری است تا فیلمی سینمایی. فحش‌نامه‌ای که تماشاگر را از حجم نفرت و بلاهت جاری در فیلم متعجب می‌کند.

 پس مسئله اصلاً ایدئولوژیک بودن فیلم نیست. مسئله در نفرت پوچی است که در تمام لحظات امپراطور جهنم جاری است. امپراطور جهنم یک شگفتی کامل بود. شگفتی‌ها اصولاً به خاطر کیفیت بالای یک فیلم رخ می‌دهند اما در اینجا شگفتی ما به خاطر کیفیت نازل امپراطور جهنم است. از همین الان با قطعیت می‌توان گفت امپراطور جهنم بدترین فیلم جشنواره سی و ششم فیلم فجر است.