اینک بهشت | خاورمیانه، میدان یک نزاع الاهیاتی

رویداد۲۴ | مازیار وکیلی- شاید زمانی که موشه هس در سال ۱۸۶۲ کتاب «رم و اورشلیم» را می‌نوشت و در آن استدلال می‌کرد که که یهودیان نیازمند تاسیس یک کشور سوسیالیست در فلسطین هستند تا از سرگردانی نجات یابند و از یهودی‌ستیزی در دنیای مدرن در امان باشند، فکرش را هم نمی‌کرد که بنای چه اتفاق بزرگی را در خاورمیانه می‌گذارد.

از سال ۱۹۴۸ که دولت اسرائیل در خاورمیانه اعلام موجودیت کرد، تا به امروز این منطقه از جهان شاهد نزاع و درگیری‌های متعددی بوده؛ جنگ ۱۹۴۸، جنگ ۱۹۵۶، جنگ شش روزه، و جنگ یوم کیپور تنها بخشی از این نزاع بی پایان است. شاید سوال اصلی برای خوانندگان این باشد که چرا نزاع میان اسرائیل و فلسطین تمام نمی‌شود؟

جواب این سوال واضح است. نزاع در خاورمیانه یک نزاع الاهیاتی است. دو سوی این منازعه برای اثبات جایگاه الهیشان می‌جنگند. چنین نگاهی باعث شده هر درگیری و مشکلی، یک درگیری وجودی در نظر گرفته شود و مقابله با آن یک وظیفه شرعی و دینی. چنین نگاهی نتیجه مشخصی دارد. هر یک از طرفین این منازعه، بود خود را در نبود طرف مقابل تعریف می‌کنند و برای بقای خود تنها راه چاره را حذف طرف مقابل می‌دانند.

با وجود چنین دیدگاهی، زمانی برای پایان این نزاع متصور نیست. این همان نکته‌ای است که هانی اوبواسعد در «اینک بهشت» روی آن انگشت گذاشته است. این ایده که سرزمین فلسطین حق چه کسی است موضوع اصلی نیست. بلکه موضوع اصلی این است که دو طرف این منازعه، زیستن در این سرزمین را حق خودشان می‌دانند و حاضرند برای رسیدن به این هدف هر کاری انجام دهند. درست مثل سعید که برخلاف خالد و سما تصمیم نهایی خود را می‌گیرد و با جلیقه انتحاری به درون اتوبوس شهروندان اسرائیلی می‌رود تا کار را یکسره کند و رسالت خوش را انجام دهد.

ایده صهیونیسم سرآغاز تمام ماجرا‌ها

بیشتر بخوانید:

صهیونیسم یعنی چه؟

تاریخ تشکیل اسرائیل/ یهودیان چگونه از سراسر جهان به «ارض موعود» مهاجرت کردند؟

اختلاف تاریخی با یهودیان بر سر چیست؟

نگاهی به شکل‌گیری اسرائیل؛ از تاسیس تا اشغال فلسطین

ایده صهیونیسم بیش از هر چیز حاصل «یهودستیزی» موجود در اروپا بود. یهودیان همیشه در اقلیت بودند و به دلایلی که در گزارشی دیگر به آنها پرداخته‌ایم، مورد آزار و تحقیر دیگران واقع می‌شدند. یهودی‌ستیزی در اواخر قرن نوزدهم شدت بی‌سابقه‌ای گرفت و همین مسئله باعث شد یهودیان چاره‌ای برای موقعیت دردآور خود بیاندیشند.

صهیونیسم به عنوان یک جنبش ملی‌گرای سازمان یافته، توسط تئودور هرتسل در سال ۱۸۹۷ پایه گذاری شد. ایده صهیونیسم مدرن (که نمی‌توان آن را از تاریخ یهودیت جدا دانست) ایجاد یک وطن ملی یهودی در فلسطین (اورشلیم) تحت حاکمیت یک دولت واحد بود تا بدین وسیله یهودیان پراکنده در سراسر جهان ذیل یک دولت واحد جمع شوند و از آزار و اذیت احتمالی سایر اقوام در امان باشند.

ریشه این تصمیم البته به کمی قبل‌تر، در قرن هفده و هجده میلادی باز می‌گردد که اکثر قومیت‌ها و ادیان کشور‌های مستقلی برای خود داشتند و وجود این کشور‌های مستقل باعث به وجود آمدن این پرسش در میان یهودیان شد: چرا ما یک کشور مستقل برمبنای قومیت خودمان نداشته باشیم. پرسشی که تئودور هرتسل نمایشنامه‌نویس و روزنامه نگار یهودی هم نزد خود آن را مطرح کرد و نتیجه طرح این موضوع نوشتن جزوه دولت یهود بود که هرتزل در آن استدلال کرد یهودی ستیزی را نمی‌توان در اروپا از بین برد و تنها باید از آن دور شد و کشوری مستقل در ارض موعود تاسیس کرد تا قوم یهود از گزند آزار و اذیت در امانت باشد. البته یک حادثه دیگر هم باعث به وجود آمدن ایده تشکیل دولت یهود در ذهن و ضمیر هرتسل شد و آن ماجرای دریفوس بود؛ مورخان از این حادثه به عنوان بزرگ‌ترین رسوایی در جمهوری فرانسه یاد می‌کنند.

در سال ۱۸۹۴ یک افسر یهودی ارتش فرانسه یعنی آلفرد دریفوس در سال ۱۸۹۴ متهم شد که برای آلمان جاسوسی می‌کرده. او به حبس ابد در جزیره شیطان محکوم کرد، اما خیلی زود مشخص شد که این یک تصمیم اشتباه بوده و دریفوس هیچ گاه دست به جاسوسی نزده است. دریفوس سرانجام بخشیده شد و به خدمت در ارتش فرانسه بازگشت. این واقعه تاثیرات شگرفی بر جامعه روشنفکری اروپا گذاشت و باعث شد امیل زولا جزوه مشهور «من متهم می‌کنم» خود را منتشر کند. هرتسل هم که به عنوان روزنامه‌نگار این حادثه را از نزدیک و در پاریس دنبال می‌کرد، بیش از قبل بر این عقیده راسخ شد که یهودیان نیازمند یک کشور مستقل برای جلوگیری از بروز چنین وقایعی هستند.

اینک بهشت؛ روایت گر نزاع ایدئولوژیک در خاورمیانه

فیلم سینمایی اینک بهشت ساخته فیلمساز فلسطینی-هلندی هانی ابواسعد یکی از بهترین و مهیج‌ترین فیلم‌هایی است که درباره درگیری‌های فلسطین و اسرائیل ساخته شده است.

اینک بهشت داستان دو دوست بنام‌های سعید و خالد است که توسط یک گروه جهادی انتخاب می‌شوند تا به وسیله جلیقه انتحاری در اسرائیل عملیات انجام دهند. اینک بهشت نمایش بین المللی بسیار موفقی داشت و توانست جایزه گلدن گلوب بهترین فیلم خارجی زبان در سال ۲۰۰۶ را از آن خود کند و کاندیدای اُسکار بهترین فیلم خارجی زبان همان سال هم بشود.

اینک بهشت و موفقیت‌های بین المللی آن باعث شد تا نام خاورمیانه و خصوصاً فلسطین در سطح جهان مطرح شود. ابواسعد در اینک بهشت دست بر روی موضوع بسیار مهمی گذاشته است. او در این فیلم مطرح می‌کند که نزاع‌های الاهیاتی چگونه می‌تواند باعث بازتولید نفرت شود و انسان‌ها را وادار به انجام عملیات‌های خشونت‌بار کند.

در جایی از فیلم، سعید به صراحت می‌گوید اسرائیلی‌ها غاصب هستند و بدتر این که خودشان را در سطح جهان به عنوان یک کشور مظلوم معرفی کرده‌اند. آنها امنیت را از فلسطینیان منطقه گرفتند و حال که فلسطینیان نمی‌توانند در امنیت زندگی کنند پس بهتر است اسرائیلی‌ها هم زندگی امنی نداشته باشند.

نگاه پر از بغض و کینه سعید زمانی که وارد تل‌آویو می‌شود تا عملیات را انجام دهد، موید همین نگاه است. عصاره و چکیده فیلم ابواسعد را می‌توان در طرح همین موضوع دانست. این نزاع بی پایان تنها باعث شده نفرت‌ها انباشته و انسان‌های بی گناهی کشته شوند. انسان‌هایی که بیش از هر چیز حق حیات دارند و سلب این حق بزرگ‌ترین تراژدی منطقه خاورمیانه در سالیان اخیر است.