آتشبس ایران و آمریکا از نگاه جهانیان؛ از حمایت سازمان ملل و استقبال محتاطانه اروپا تا شرطگذاری اسرائیل و انتقادهای تند در آمریکا
رویداد۲۴| اگرچه تنشهای نظامی میان تهران و واشنگتن طی هفتههای گذشته به یکی از خطرناکترین سطوح خود در سالهای اخیر رسیده بود، طرفین نهایتا و بعد از میانجیگریهای بسیار به اعلام آتشبس دو هفتهای بهعنوان یک وقفه اضطراری در میانه بحران رضایت دادند؛ اقدامی که توجه جهان را به خود جلب کرده است.
این آتشبس که پس از تشدید حملات به زیرساختهای حیاتی و افزایش نگرانیها از گسترش جنگ به کل منطقه شکل گرفت، بیش از آنکه یک توافق جامع باشد، تلاشی برای مهار فوری بحران و جلوگیری از ورود به فاز غیرقابل بازگشت تلقی میشود.
در همین چارچوب، اظهارات اولیه دونالد ترامپ نیز نشاندهنده تلاش برای نمایش این توافق بهعنوان یک دستاورد سیاسی بود. او در واکنش نخست، این تحول را «روزی بزرگ برای صلح جهانی» توصیف کرد و مدعی شد ایران نیز خواهان این مسیر بوده است. ترامپ همچنین از نقش آمریکا در مدیریت ترافیک دریایی در تنگه هرمز سخن گفت و حتی از «عصر طلایی خاورمیانه» سخن به میان آورد؛ ادبیاتی که بهوضوح با انتقادات داخلی و خارجی نسبت به عملکرد او در آغاز و پایان این درگیری در تضاد است.
اروپا؛ حمایت محتاطانه با تاکید بر تداوم دیپلماسی
در اروپا، واکنشها عمدتاً در چارچوب حمایت از کاهش تنش، اما با تاکید بر ضرورت تبدیل این آتشبس به یک توافق پایدار شکل گرفت. کییر استارمر در اقدامی معنادار راهی منطقه خلیج فارس شد؛ سفری که اگرچه از قبل برنامهریزی شده بود، اما اکنون در سایه آتشبس اهمیت مضاعفی یافته است. او این توافق را «لحظهای از آسودگی برای منطقه و جهان» توصیف کرد، اما همزمان هشدار داد که این وضعیت باید به یک «توافق پایدار» منجر شود. نقش فعال لندن در تلاش برای بازگرداندن امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز نیز نشان میدهد که بریتانیا بیش از هر چیز نگران تبعات اقتصادی و امنیتی تداوم بحران است.
در فرانسه، امانوئل مکرون پا را فراتر گذاشت و خواستار گسترش دامنه آتشبس شد. او تاکید کرد که این توافق باید لبنان را نیز در بر بگیرد؛ موضعی که بیانگر نگرانی پاریس از گسترش دامنه درگیری به جبهههای دیگر، بهویژه مرزهای اسرائیل و حزبالله است.
در همین راستا، وزیر خارجه آلمان نیز با تاکید بر اینکه ادامه جنگ میتواند «عواقب وخیمی» به همراه داشته باشد، از مسیر دیپلماتیک حمایت کرد و آتشبس را «اولین گام اساسی برای صلح پایدار» دانست.
آمریکا؛ شکاف داخلی بر سر جنگ و آتشبس
در داخل ایالات متحده، این آتشبس نهتنها بهعنوان یک تحول سیاست خارجی، بلکه بهعنوان یک موضوع جدی در منازعات سیاسی داخلی مطرح شده است. کریس کونز با انتقاد تند از رویکرد ترامپ، گفت که او ابتدا «تهدیدهای وحشتناک و غیرمنطقی» مطرح میکند و سپس عقبنشینی کرده و توافقی به دست میآورد که به اعتبار آمریکا آسیب میزند.
بیشتر بخوانید: بازتاب آتشبس ایران و آمریکا در رسانههای جهان | ترامپ عقبنشینی و موازنه به نفع ایران تغییر کرد
از سوی دیگر، یاسمین انصاری نماینده ایران تبار آمریکا در کنگره، اگرچه از توقف موقت جنگ ابراز «آسودگی موقت» کرد، اما همزمان حملات شدیدی به ترامپ وارد کرد و او را «خطرناک و فاقد صلاحیت» دانست. او با اشاره به نگرانی شدید مردم ایران از احتمال وقوع یک فاجعه هستهای، تاکید کرد که این آتشبس برای مردم عادی اهمیت حیاتی داشته، اما تغییری در ارزیابی او از عملکرد رئیسجمهور ایجاد نمیکند. همزمان گزارشهایی از افزایش فشار دموکراتها برای بررسی توانایی ترامپ در ادامه ریاستجمهوری نیز منتشر شده است.
موضع کشورهای منطقه؛ استقبال همراه با احتیاط و ملاحظات امنیتی
در سطح منطقه، واکنشها ترکیبی از استقبال محتاطانه و تلاش برای تثبیت شرایط جدید بوده است. وزارت خارجه عربستان سعودی اعلام کرد که «ما از آتشبس بین ایالات متحده و ایران استقبال میکنیم و تلاشهای پاکستان را در دستیابی به آن ستایش میکنیم».
وزارت خارجه عراق نیز با حمایت از هرگونه تلاش برای مهار بحران، بر ضرورت پایبندی کامل به آتشبس تاکید کرد. همزمان، «مقاومت اسلامی عراق» نیز اعلام کرد که در هماهنگی با این توافق، عملیاتهای خود علیه نیروهای آمریکایی را به مدت دو هفته متوقف میکند؛ اقدامی که میتواند به کاهش تنش میدانی کمک کند.
در مصر نیز وزارت خارجه این کشور از اعلام تعلیق عملیات نظامی استقبال کرد؛ نشانهای از نگرانی قاهره نسبت به بیثباتی منطقه و تاثیر آن بر امنیت کانال سوئز و اقتصاد منطقه.
در همین حال، گزارشهایی درباره توافق ایران و عمان برای دریافت عوارض عبور کشتیها از تنگه هرمز در دوره آتشبس منتشر شده که نشان میدهد ابعاد اقتصادی این توافق نیز در حال شکلگیری است.
آسیا و اقیانوسیه؛ تاکید بر ثبات و فرصت دیپلماسی
در آسیا، انور ابراهیم از «پیشنهاد ۱۰ مادهای ایران» بهعنوان طرحی امیدبخش برای بازگشت ثبات یاد کرد و خواستار تبدیل آن به یک توافق جامع شد. این موضع نشان میدهد که برخی کشورهای آسیایی، ابتکار عمل را نه در واشنگتن بلکه در تهران جستوجو میکنند.
در استرالیا نیز آنتونی آلبانیزی این توافق را «خبری مثبت» توصیف کرد و ابراز امیدواری کرد که آتشبس به یک راهحل دائمی منجر شود. این موضع در راستای سیاست سنتی کانبرا در حمایت از کاهش تنش و ثبات در مسیرهای حیاتی تجارت جهانی ارزیابی میشود.
سازمان ملل و بازیگران بینالمللی؛ تاکید بر تعهد به قوانین
سخنگوی سازمان ملل متحد با تاکید بر ضرورت پایبندی همه طرفها به قوانین بینالمللی، خواستار اجرای کامل شروط آتشبس شد. این موضع، بازتاب نگرانی نهادهای بینالمللی از شکننده بودن توافق و احتمال بازگشت سریع به درگیری است.
اسرائیل؛ حمایت مشروط و تلاش برای اثرگذاری
در اسرائیل، دفتر بنیامین نتانیاهو با صدور بیانیهای از تصمیم ترامپ برای توقف حملات حمایت کرد، اما این حمایت را مشروط به اقدام فوری ایران برای بازگشایی تنگهها و توقف کامل حملات دانست. این شرطگذاری در حالی مطرح شده که برخی تحلیلگران آن را نشانهای از تلاش تلآویو برای حفظ اهرم فشار در روند پس از آتشبس ارزیابی میکنند.
همزمان، یک تحلیلگر نظامی اسرائیلی با ادبیاتی تند، عملیات اخیر را شکستخورده توصیف کرده و گفته است که «غرش شیر به میومیوی گربهها تبدیل شده»؛ نشانهای از شکاف در ارزیابیها حتی در داخل محافل اسرائیلی.
آتشبس شکننده در سایه عدم قطعیت
در مجموع، آتشبس دو هفتهای میان ایران و آمریکا بیش از آنکه یک نقطه پایان باشد، یک وقفه در مسیر بحرانی است که هنوز چشمانداز روشنی برای پایان آن وجود ندارد. استقبال گسترده، اما محتاطانه بازیگران بینالمللی، نشان میدهد که همه طرفها از خطر گسترش جنگ آگاهند، اما در عین حال نسبت به پایداری این توافق تردید دارند.
اگر این آتشبس بتواند به مذاکرات جدیتر و توافقی پایدار منجر شود، میتوان آن را نقطه عطفی در مسیر بحران دانست؛ در غیر این صورت، تنها باید آن را «تنفسی کوتاه» پیش از بازگشت به همان چرخه تنش و درگیری تلقی کرد.
