چین وارد بازی شد؛ ترامپ در پکن دنبال چیست؟
رویداد۲۴| دونالد ترامپ بالاخره عازم چین شد و این سفر در شرایطی انجام میشود که جنگ و تنش میان ایران، آمریکا و اسرائیل وارد مرحلهای پیچیده شده و نقش پکن در معادلات خاورمیانه بیش از هر زمان دیگری پررنگ شده است. سفر ترامپ به پکن فقط یک سفر تجاری یا دیپلماتیک نیست؛ بلکه تلاشی برای مدیریت بحرانی است که از تنگه هرمز تا بازار جهانی انرژی و حتی رقابت واشنگتن-پکن را تحت تاثیر قرار داده است.
اگر ایران و آمریکا وارد جنگ نشده بودند، تنگه هرمز بسته نشده بود و بازار جهانی انرژی تحت تاثیر قرار نگرفته بود شاید سفر ترامپ به چین شاید با محور تجارت، تعرفهها و رقابت اقتصادی میان دو قدرت بزرگ جهان تعریف میشد، اما حالا وضعیت متفاوت است و مسئله ایران و خاورمیانه به یکی از مهمترین محورهای پشتپرده این سفر تبدیل شده است.
ترامپ در حالی راهی پکن شده که جنگ و تنش میان ایران و آمریکا همچنان ادامه دارد، وضعیت تنگه هرمز بازار جهانی انرژی را نگران کرده و چین نیز به عنوان بزرگترین خریدار نفت ایران، عملا به بازیگری تعیینکننده در بحران تبدیل شده است.
ترامپ پیش از سفرش صراحتا اعلام کرده درباره ایران با شی جینپینگ «گفتوگویی طولانی» خواهد داشت، اما همزمان تاکید کرده که «برای پایان دادن به جنگ به کمک چین نیاز ندارد».
همین جمله ترامپ به تنهایی نشان میدهد واشنگتن از یکسو نمیخواهد وابسته به پکن دیده شود و از سوی دیگر میداند بدون نقشآفرینی چین، مهار بحران ایران دشوار خواهد بود.
ایران؛ مهمان نامرئی نشست پکن
روزنامه گاردین در تحلیل خود نوشته که «تایوان، تعرفهها و تنگه هرمز» سه محور اصلی گفتوگوهای ترامپ و شی خواهند بود، اما آنچه بیش از همه فضای نشست را تحت تاثیر قرار داده، جنگ ایران است.
این رسانه تاکید میکند که آمریکا اکنون در موقعیتی قرار گرفته که ناچار است درباره امنیت انرژی و باز شدن مسیر کشتیرانی در خلیج فارس با چین رایزنی کند؛ کشوری که خود بزرگترین مصرفکننده انرژی جهان است و هرگونه بیثباتی در هرمز، اقتصادش را تهدید میکند.
در واقع، برخلاف سالهای گذشته که رقابت آمریکا و چین عمدتا اقتصادی بود، اکنون خاورمیانه و پرونده ایران به بخشی از رقابت ژئوپلیتیک دو کشور تبدیل شده است.
سفر عراقچی به پکن؛ پیام تهران چه بود؟
درست چند روز پیش از سفر ترامپ، عباس عراقچی راهی چین شد؛ سفری که بسیاری آن را مقدمهای مهم برای نشست ترامپ و شی توصیف کردند.
الجزیره نوشت تحلیلگران معتقدند چین میتواند «نقشی کلیدی» در شکلدهی مسیر جنگ ایران و آمریکا ایفا کند، زیرا هم با تهران روابط استراتژیک دارد و هم خواهان باز ماندن تنگه هرمز است.
رسانه دولتی گلوبال تایمز چین نیز سفر عراقچی را نشانه «نقش سازنده پکن در کاهش تنشهای خاورمیانه» توصیف کرد.
در رسانههای ایرانی نیز این سفر به عنوان نشانهای از نزدیکی بیشتر تهران و پکن تفسیر شد. اما همزمان برخی تحلیلگران هشدار دادند که چین حاضر نیست برای ایران وارد رویارویی مستقیم با آمریکا شود. استدلالشان هم این بود که چین از ایران حمایت سیاسی میکند، اما اولویت اصلیاش همچنان ثبات اقتصادی و جلوگیری از انفجار منطقهای است.
ترامپ چرا همزمان به چین فشار میآورد؟
ترامپ پیش از سفر هشدار داد که آمریکا «با یا بدون کمک چین» در بحران ایران پیروز خواهد شد.
این ادبیات تهاجمی بخشی از سبک همیشگی ترامپ است؛ اما در عین حال نشان میدهد واشنگتن نسبت به نزدیکی تهران و پکن نگران است.
چین در ماههای اخیر نه تنها خرید نفت از ایران را ادامه داده، بلکه بارها از سیاستهای آمریکا در قبال تهران انتقاد کرده است. وزارت خارجه چین نیز تاکید کرده اولویت پکن «توقف درگیری نظامی و بازگرداندن طرفها به گفتوگو» است.
برای آمریکا، این موضع دو معنا دارد. نخست اینکه چین نمیخواهد ایران در موضع ضعف قرار بگیرد و دوم اینکه پکن حاضر نیست پروژه فشار حداکثری واشنگتن را همراهی کند. به همین دلیل برخی رسانههای غربی معتقدند ترامپ تلاش میکند در سفر به پکن، چین را دستکم برای مهار تنش در تنگه هرمز با خود همراه کند.
رویترز نوشته واشنگتن امیدوار است چین بتواند بر تهران فشار بیاورد تا مسیر انرژی جهانی دوباره امن شود.
چین؛ میان ایران و آمریکا
یکی از مهمترین پرسشهای این روزها این است که آیا چین واقعا حاضر است نقش میانجی فعال میان تهران و واشنگتن را بازی کند؟
واشنگتن پست معتقد است پکن فعلا ترجیح میدهد «پشت صحنه» عمل کند و خود را به عنوان بازیگری مسئول و صلحطلب نشان دهد. چین تجربه توافق ایران و عربستان را در کارنامه دارد و اکنون تلاش میکند همان تصویر را در بحران جدید نیز حفظ کند؛ یعنی قدرتی که بدون لشکرکشی نظامی، بحرانها را مدیریت میکند. اما تفاوت اینجاست که این بار پای آمریکا مستقیما در میان است و هزینه ورود چین به پرونده بسیار سنگینتر خواهد بود.
اندیشکده شورای روابط خارجی آمریکا حتی نوشته که در نشست پکن، «چین دست بالاتر را دارد»، زیرا جنگ ایران هزینههای سنگینی برای آمریکا ایجاد کرده و واشنگتن اکنون بیش از گذشته به همکاری پکن نیاز دارد.
بحران انرژی؛ دلیل پنهان نگرانی واشنگتن
اگر یک عامل بیش از همه باعث نگرانی مشترک آمریکا و چین شده باشد، آن عامل «انرژی» است.
تنگه هرمز همچنان شاهراه حیاتی نفت جهان محسوب میشود و هرگونه اختلال در آن میتواند اقتصاد جهانی را دچار شوک کند.
الجزیره گزارش داده که منافع مشترک واشنگتن و پکن در باز نگه داشتن هرمز، میتواند به «زمینهای برای همکاری» تبدیل شود. اما همین موضوع همزمان به ایران اهرم فشار مهمی داده است. تهران به خوبی میداند که چین وابستگی سنگینی به نفت خلیج فارس دارد و آمریکا نیز در آستانه فشارهای اقتصادی داخلی و افزایش قیمت انرژی قرار گرفته است.
به همین دلیل برخی تحلیلگران معتقدند ایران تلاش میکند با نزدیکتر شدن به چین، هزینههای فشار آمریکا را افزایش دهد.
آیا سفر ترامپ میتواند معادلات را تغییر دهد؟ فعلا پاسخ قطعی برای این پرسش وجود ندارد، اما تقریبا همه تحلیلها روی یک نکته تاکید دارند و آن این است که این سفر فقط یک دیدار تشریفاتی نیست.
ترامپ به پکن رفته تا همزمان چند بحران را مدیریت کند؛ از جنگ ایران گرفته تا بحران انرژی، رقابت تجاری و نگرانیهای امنیتی در آسیا. اما مشکل اصلی اینجاست که منافع چین و آمریکا درباره ایران کاملا یکسان نیست.
واشنگتن به دنبال مهار تهران است، اما پکن به دنبال جلوگیری از فروپاشی ثبات منطقه. آمریکا میخواهد چین در فشار بر ایران مشارکت کند، اما چین میخواهد نقش میانجی را حفظ کند؛ و درست در همین نقطه است که سفر اخیر عراقچی به پکن اهمیت پیدا میکند؛ سفری که ظاهرا پیام تهران را پیش از رسیدن ترامپ به گوش شی جینپینگ رسانده است.
حالا پرسش اصلی این است که آیا پکن حاضر میشود میان تهران و واشنگتن تعادل برقرار کند، یا بحران ایران به میدان تازه رقابت چین و آمریکا تبدیل خواهد شد؟
