کودکان کار مجازی؛ روی تاریک درآمدزایی از صفحات خانوادگی
رویداد۲۴| عابده بهمنپور، طراح و پژوهشگر حوزه آموزش، در یادداشتی با عنوان «کودکان ویترینی؛ وقتی حریم خصوصی بچهها قربانیِ لایک و فالوئر میشود» نسبت به روند رو به رشد نمایش زندگی کودکان در شبکههای اجتماعی هشدار داد.
او در ابتدای این یادداشت با توصیف فضایی که بسیاری از کودکان در آن قرار گرفتهاند، مینویسد: «بخند مامان جان! اون جملهای که تمرین کردیم رو رو به دوربین بگو.» و ادامه میدهد: «کودک خسته است، دلش میخواهد بازی کند یا حتی گریه کند، اما مجبور است لباسهای مارکدارش را بپوشد، لبخند بزند و دیالوگ بامزهای که به او دیکته شده را تکرار کند تا ویدیوی جدید در اینستاگرام وایرال شود.»
به گفته بهمنپور، در سالهای اخیر پدیدهای نگرانکننده در شبکههای اجتماعی شکل گرفته است؛ والدینی که فرزندان خود را به «ویترین» نمایش تبدیل کردهاند و خصوصیترین لحظات زندگی آنها را در معرض دید هزاران یا میلیونها کاربر قرار میدهند.
او با اشاره به تفاوت فضای امروز با گذشته مینویسد: «در گذشته، آلبومهای عکس خانوادگی در کمدها پنهان بود و تنها به نزدیکترین افراد نشان داده میشد. اما امروز، خصوصیترین لحظاتِ زندگی یک کودک – از حمام کردن و غذا خوردن تا اولین قدمها و حتی لحظاتِ لجبازی و گریه – بیرحمانه در مقابل چشمان هزاران یا میلیونها غریبه به اشتراک گذاشته میشود.»
این پژوهشگر معتقد است در چنین شرایطی، کودک دیگر به عنوان یک انسان مستقل دیده نمیشود، بلکه به ابزاری برای تولید محتوا و جلب توجه در فضای مجازی تبدیل شده است.
بهمنپور همچنین با طرح مفهوم «کودکانِ کارِ مجازی» تأکید میکند که بسیاری از صفحات خانوادگی و مامیبلاگرها از طریق انتشار ویدیوهای کودکان خود درآمدهای قابل توجهی از تبلیغات به دست میآورند، در حالی که کودک بدون آگاهی یا رضایت، در حال تولید ثروت برای دیگران است و هیچ قانون حمایتی مشخصی برای دفاع از حقوق او در این فضا وجود ندارد.
او در بخش دیگری از یادداشت، نسبت به آثار بلندمدت انتشار تصاویر کودکان هشدار داده و نوشته است: «ما با انتشار بیاجازه تصاویر آنها، "حقِ رضایت" و "حقِ فراموش شدن" را از آنها دزدیدهایم.» به گفته وی، این ردپای دیجیتال میتواند در سالهای آینده زمینه تمسخر، قلدری و آسیبهای اجتماعی برای این کودکان را فراهم کند.
این پژوهشگر همچنین به پیامدهای روانی این روند اشاره کرده و نوشته است: «کودکی که میبیند والدینش تنها زمانی به او توجهِ ویژه دارند، او را تشویق میکنند یا میبوسند که در حال ضبط ویدیو هستند، کمکم به این باور میرسد که "من فقط زمانی دوستداشتنی و ارزشمندم که جلوی دوربین عالی به نظر برسم". این عشقِ مشروط، عزتنفس کودک را در بزرگسالی ویران خواهد کرد.»
بهمنپور در پایان با تأکید بر اینکه «دنیای کودکی، حقِ مسلم فرزندان ماست»، از والدین خواسته است به جای ثبت مداوم لحظات زندگی برای جذب مخاطب در شبکههای اجتماعی، به حفظ حریم خصوصی و تجربه امن دوران کودکی فرزندان خود توجه بیشتری داشته باشند.
