مناظره جنجالی ثابتی و شهریاری؛ زنگ خطر برای ادبیات سیاسی یا یک حاشیه گذرا؟

رویداد۲۴| مناظره اخیر میان محمدمهدی شهریاری (نماینده بجنورد و عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی) و امیرحسین ثابتی (نماینده تهران) در برنامه «دو سوی توافق» از استودیوی رسانه‌ای همشهری، به یکی از داغ‌ترین و پرحاشیه‌ترین سوژه‌های محافل خبری و شبکه کانون‌های مجازی تبدیل شد. گفت‌وگویی که با هدف بررسی چالش‌های سیاست خارجی، افق مذاکرات بین‌المللی و مسئله استراتژیک مدیریت تنگه هرمز شکل گرفته بود، در پی تغییر مسیر ناگهانی و خروج از ریل یک بحث کارشناسی، به صحنه مشاجره‌ای تند و به‌کارگیری ادبیاتی دور از انتظار تبدیل گردید. استفاده از تعابیر عامیانه، پرخاشگرانه و ساختارشکنی کلامی، به‌سرعت موجی از واکنش‌های گوناگون را در میان طیف‌های مختلف سیاسی و افکار عمومی برانگیخت.

چگونه یک بحث تخصصی به مشاجره تبدیل شد؟

نقطه عطف این رویداد جنجالی از جایی آغاز شد که تحلیل‌های مربوط به مناسبات بین‌المللی و نحوه مواجهه با فشارها، جای خود را به تقابل شخصی داد. در این مجادله، ورود به تعابیر تند و عامیانه همچون «ارث باباته؟»، «مال ننته؟» و به‌کارگیری واژگانی نظیر «اراجیف» از سوی شهریاری در پاسخ به نقدها، سمت‌وسوی مناظره را کاملاً تغییر داد.

اگرچه ثابتی در واکنش به این کلام، خواستار رعایت ادب و حفظ حرمت رسانه شد و ورود به مباحثی با صبغه خطوط قرمز اخلاقی را نقد کرد، اما تنش ایجادشده مانع از بازگشت برنامه به مسیر تحلیل منطقی شد. بدین ترتیب، یکی از حیاتی‌ترین پرونده‌های مرتبط با امنیت ملی و اقتصاد کشور، در عرض چند ثانیه به یک مشاجره لفظی تبدیل شد که محتوای اصلی بحث را تحت‌الشعاع حواشی حاد کلامی قرار داد.

جدال در استودیو، جنجال در فضای مجازی

بلافاصله پس از پخش و انتشار قطعات کوتاه این مواجهه لفظی، فضای مجازی به میدان اصلی واکاوی و بازنشر آن تبدیل شد و واکنش‌های چندوجهی را رقم زد.

در پی این ماجرا شاهد موجی از نقد اجتماعی و مطالبه نظارتی بودیم. بخش قابل توجهی از کاربران در فضای مجازی خاصه گروه همفکر ثابتی، نوع گفتار به‌کاررفته را خروج از عرف اخلاقی و رفتار حرفه‌ای نمایندگی دانستند. دامنه این اعتراضات به حدی گسترش یافت که تصاویری از پلاکارد‌های اعتراضی و پیام‌های عذرخواهی منسوب به اهالی بروجرد و موکلان شهریاری بابت ادبیات وی دست‌به‌دست شد. معترضان با تأکید بر آسیب دیدن شأن خانه ملت، خواستار ورود جدی «هیئت نظارت بر رفتار نمایندگان» برای صیانت از جایگاه مجلس شدند.

در مقابل تلاش‌هایی نیز برای توجیه تعابیر در بستر کنایه صورت گرفت. برخی کوشیدند که این عبارات را در قالب «کنایات ادبی» و محاوره‌های تند رایج برای نفی نگاه انحصارطلبانه بر شریان‌های حیاتی و استراتژیک کشور تفسیر کنند.

در عین حال شاهد بازتاب و مانور رسانه‌های برون‌مرزی روی این قضیه بودیم. رسانه‌ها و حساب‌های فارسی‌زبان خارج از کشور نیز با مانور گسترده روی قطعات تصویری این مناظره، از نوع ادبیات ردوبدل‌شده به‌عنوان بستری برای تحلیل شکاف‌های عمیق درون‌ساختاری و زیر سؤال بردن الگوی گفت‌وگوی رسمی و حکمرانی در ایران سوءاستفاده کردند.

هزینه پرخاشگری در عرصه عمومی

ابعاد این رویداد را باید فراتر از یک درگیری لفظی ساده و در چارچوب آسیب‌شناسی فضای سیاسی کشور بررسی کرد. وقتی گفت‌وگوی دو نماینده مجلس که مسئولیت قانون‌گذاری و تصمیم‌گیری‌های کلان کشور را بر عهده دارند به الفاظ کوچه و خیابانی آلوده می‌شود، نخستین قربانی، اعتبار تصمیم‌گیری کارشناسی است. جامعه انتظار دارد در شرایط حساس کنونی، مسئولان به جای تخلیه هیجانات در برابر دوربین‌ها، الگوی متانت، صبوری و تکیه بر داده‌های دقیق حقوقی و اقتصادی باشند.

تقلیل دادن پیگیری منافع ملی به پرخاشگری، نه تنها توان اقناع‌کنندگی کلام را از بین می‌برد، بلکه پیام نامناسبی به افکار عمومی منتقل می‌کند؛ پیامی مبنی بر اینکه در مواجهه با دیدگاه مخالف، غلبه کلامی و برچسب‌زنی بر استدلال منطقی ارجحیت دارد. این رویکرد آسیب‌های عمیقی به فرهنگ گفت‌و‌گو و اخلاق عمومی وارد می‌سازد.

اعتبار مجلس در گرو کیفیت گفت‌و‌گو

صرف‌نظر از زوایای جناح‌بندی‌های سیاسی و فارغ از ارزیابی صحت و سقم مواضع طرفین در موضوع مورد مناقشه، آنچه در این رویداد بیش از هر چیز جلب توجه می‌کند، آسیب دیدن منشور اخلاقی و استاندارد‌های گفت‌وگوی مسئولان در عرصه عمومی است. نمایندگان مجلس به‌عنوان وکلای ملت و الگوی رفتار مدنی در جامعه، بیش از هر فعال دیگری موظف به رعایت متانت، به‌کارگیری ادبیات فاخر و تکیه بر استدلال‌های دقیق فنی و قانونی هستند.

تقلیل دادن مباحث پیچیده و سرنوشت‌ساز ملی به الفاظ تند و ادبیات کوچه و خیابانی، نه تنها قدرت اقناع‌کنندگی کلام را از بین می‌برد و فرصت نقد نخبگانی را می‌سوزاند، بلکه خوراک رسانه‌ای لازم برای تخریب ساختار سیاسی و اخلاقی کشور را نیز فراهم می‌سازد. از همین رو، رویداد‌هایی از این دست زنگ خطری جدی است که یادآور می‌شود صیانت از جایگاه مسئولیت، مستلزم ترجیح دادن منطق، صبوری و خردورزی بر هیجانات لحظه‌ای در تمام مواجهات رسانه‌ای است.