پیامهای متناقض از واشنگتن؛ ترامپ از توافق میگوید، پنتاگون از حمله
رویداد۲۴| پس از چند روز پرتنش که منطقه را تا آستانه یک رویارویی نظامی گسترده پیش برد، اکنون نشانههایی از بازگشت دیپلماسی دیده میشود؛ هرچند این دیپلماسی همچنان زیر سایه تهدید نظامی جریان دارد.
دونالد ترامپ که تنها یک روز پیش از توقف حمله گسترده به ایران خبر داده بود، در گفتوگو با خبرنگاران در هواپیمای ریاستجمهوری آمریکا جزئیات بیشتری از این تصمیم ارائه کرد. او مدعی شد عربستان سعودی، قطر، امارات متحده عربی و حتی ایران از واشنگتن خواستهاند حمله انجام نشود و به همین دلیل تصمیم گرفته مسیر مذاکره را در پیش بگیرد.
رئیسجمهور آمریکا همچنین اعلام کرد از عصر دوشنبه به وقت آمریکا مذاکراتی برای تعیین چارچوب توافق آغاز خواهد شد؛ توافقی که به گفته او دو محور اصلی دارد: آینده تنگه هرمز و آنچه واشنگتن «برچیده شدن برنامه هستهای ایران» میخواند.
با این حال ترامپ در همان سخنان تاکید کرد که آمریکا همچنان آماده اقدام نظامی است و اگر مذاکرات به نتیجه نرسد، گزینه حمله روی میز باقی خواهد ماند.
دیپلماسی با چاشنی تهدید
همزمان با اظهارات ترامپ، مقامهای مختلف آمریکایی نیز تلاش کردند این پیام را منتقل کنند که تعویق حمله به معنای عقبنشینی واشنگتن نیست.
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، اعلام کرد در صورت نیاز، آمریکا میتواند بار دیگر عملیاتی در مقیاس بسیار گسترده انجام دهد. جیم بنکس، سناتور جمهوریخواه نیز گفت ترامپ همچنان راهحل دیپلماتیک را ترجیح میدهد، اما اگر جمهوری اسلامی درباره برنامه هستهای و بازگشایی تنگه هرمز به توافق نرسد، حملات نظامی دوباره آغاز خواهد شد.
این مواضع نشان میدهد دولت آمریکا همچنان سیاست «فشار همراه با مذاکره» را دنبال میکند؛ رویکردی که تلاش دارد همزمان با حفظ تهدید نظامی، تهران را به پذیرش توافقی جدید وادار کند.
در همین راستا، شبکه سیانان نیز در گزارشی از ارسال ایمیلی غیرمعمول در بخش اطلاعات فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) خبر داد که در آن از تحلیلگران خواسته شده بود ایدههای «خلاقانه و غیرمتعارف» برای افزایش فشار بر جمهوری اسلامی ارائه کنند. به گفته منابع این شبکه، چنین اقدامی نشاندهنده محدود بودن گزینههای واشنگتن و تلاش برای یافتن راههای جایگزین جهت افزایش فشار بر تهران است.
تهران؛ سکوت درباره مذاکره با آمریکا، تاکید بر گفتوگو با عمان
در مقابل، مقامات ایرانی تاکنون ادعای ترامپ درباره آغاز مذاکرات مستقیم با آمریکا را تایید نکردهاند. آنچه از سوی تهران اعلام شده، ادامه مذاکرات با عمان درباره ترتیبات جدید تردد در تنگه هرمز است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در جلسه هیات دولت از پیشرفت مذاکرات با عمان خبر داد و اعلام کرد این گفتوگوها وارد مراحل پایانی شده است.
همزمان اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، تاکید کرد مذاکرات ایران و عمان ارتباطی با آمریکا یا باز و بسته شدن تنگه هرمز ندارد. به گفته او، موضوع مذاکرات، طراحی یک مسیر دریایی جدید است که با توافق تهران و مسقط تعیین خواهد شد.
این موضعگیری در حالی مطرح میشود که طی دو روز گذشته برخی رسانههای خارجی از دستیابی ایران و عمان به توافقی درباره مسیر ورود و خروج کشتیها در تنگه هرمز خبر داده بودند؛ گزارشهایی که خبرگزاری فارس آنها را رد کرد.
نقش پررنگ کشورهای عربی
وجه مشترک اغلب روایتهای منتشر شده طی ۴۸ ساعت گذشته، نقش میانجیگرانه کشورهای عربی حوزه خلیج فارس است.
ترامپ میگوید عربستان، امارات و قطر خواستار توقف حمله شدهاند. والاستریت ژورنال نیز گزارش داده تماس محمد بن سلمان با رئیسجمهور آمریکا و تلاش میانجیها در موضوع هرمز، از عوامل اصلی تعویق عملیات نظامی بوده است.
در همین حال عباس عراقچی طی ساعات گذشته با وزیر خارجه عربستان و همچنین فرمانده ارتش پاکستان گفتوگوهای تلفنی انجام داده است؛ تماسهایی که از تداوم رایزنیهای منطقهای برای جلوگیری از تشدید بحران حکایت دارد.
آرامش نسبی در میدان، احتیاط در دریا
اگرچه فضای سیاسی نسبت به روزهای گذشته آرامتر شده، اما وضعیت امنیتی منطقه همچنان شکننده است.
سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا بار دیگر از وقوع حادثه برای یک کشتی در نزدیکی عمان خبر داده و اعلام کرده این حادثه تلفات یا خسارت جدی در پی نداشته است.
از سوی دیگر، سنتکام اعلام کرده در چارچوب محاصره دریایی ایران، مسیر دهها کشتی تجاری تغییر داده شده و عملیات بازرسی و توقیف برخی شناورها ادامه دارد؛ موضوعی که تهران آن را عامل اصلی محدودیتهای موجود در تنگه هرمز میداند.
واکنش بازارها به کاهش تنش
همزمان با افزایش احتمال بازگشت دیپلماسی، بازارهای جهانی نیز واکنش مثبتی نشان دادند.
قیمت نفت که طی روزهای گذشته تحت تاثیر نگرانی از بسته شدن تنگه هرمز افزایش یافته بود، پس از اظهارات ترامپ درباره توقف حمله و احتمال آغاز مذاکرات، تا حدود شش درصد کاهش یافت؛ نشانهای از اینکه بازارها فعلاً احتمال رسیدن طرفین به یک توافق یا دستکم جلوگیری از تشدید درگیری را بیش از آغاز یک جنگ جدید ارزیابی میکنند.
توافق یا بازگشت به بحران؟
با وجود فضای امیدوارکنندهتر نسبت به روزهای گذشته، هنوز فاصله قابل توجهی میان مواضع تهران و واشنگتن وجود دارد. آمریکا از توافقی سخن میگوید که علاوه بر تنگه هرمز، برنامه هستهای ایران را نیز در بر بگیرد؛ در حالی که مقامهای ایرانی فعلاً تنها از مذاکرات فنی با عمان درباره مسیر کشتیرانی سخن گفتهاند و درباره ادعای آغاز گفتوگو با آمریکا سکوت کردهاند.
در چنین شرایطی، مهمترین ویژگی تحولات اخیر، همزمانی دو روند متضاد است؛ از یک سو تلاش برای گشودن مسیر دیپلماسی و از سوی دیگر تداوم ادبیات تهدید و حفظ آمادگی نظامی. همین دوگانگی باعث شده چشمانداز بحران همچنان مبهم باقی بماند؛ بهگونهای که هر پیشرفت در مذاکرات میتواند به کاهش تنش منجر شود و هر بنبست تازه نیز احتمال بازگشت منطقه به آستانه درگیری نظامی را دوباره افزایش دهد.
