پشت پرده تغییر مهم در اتاق فرمان برنامههای سیاسی صداوسیما | چرخش به نفع توافق یا تلاش برای حفظ کرسی ریاست؟
رویداد۲۴ | حسن عابدینی، معاون سیاسی سازمان صداوسیما، با صدور حکمی محمدصالح مفتاح را به عنوان سرپرست ادارهکل برنامههای سیاسی معاونت سیاسی منصوب کرد؛ انتصابی که به معنای کنار رفتن محمدحسن روزیطلب، از چهرههای رسانهای نزدیک به جبهه پایداری و عضو هیئت مؤسس رجانیوز، از یکی از مهمترین جایگاههای محتوایی صداوسیماست. این جابهجایی صرفاً یک تغییر مدیریتی نیست؛ بلکه میتواند نشانهای از تغییر موازنه نیروها در بخشی باشد که در سالهای اخیر نقش مهمی در روایتسازی سیاسی، پوشش مذاکرات، مناظرهها و برنامههای تحلیلی تلویزیون داشته است.
ادارهکل برنامههای سیاسی صداوسیما چه میکند؟
ادارهکل برنامههای سیاسی معاونت سیاسی، یکی از مهمترین بخشهای محتوایی صداوسیماست. این اداره مسئول سیاستگذاری، تولید و نظارت بر برنامههای تحلیلی و گفتوگومحور سیاسی است؛ برنامههایی که افکار عمومی بیش از هر زمان دیگری در بحرانها، انتخابات، مذاکرات خارجی و تحولات امنیتی آنها را دنبال میکنند.
تولید برنامههای سیاسی شبکه خبر، طراحی میزگردها، مناظرهها، گفتوگوهای ویژه، برنامههای تحلیلی و تعیین چارچوب محتوایی بسیاری از برنامههای سیاسی شبکههای مختلف، در حوزه مسئولیت این اداره قرار میگیرد. از همین رو، مدیریت این بخش صرفاً یک انتصاب اداری نیست؛ بلکه بر نحوه روایت رسانه ملی از مهمترین تحولات کشور اثر مستقیم دارد.
صداوسیما و انتقاد به یکدست شدن روایت سیاسی به نفع تندروها
بیشتر بخوانید:
چه چیزی را «نمی پذیرم»؟ | ماجرای شعار علیه عراقچی و قالیباف چیست؟
در سالهای اخیر، بهویژه پس از انتصاب پیمان جبلی به ریاست سازمان و حضور چهرههای نزدیک به سعید جلیلی در بخشهای مختلف معاونت سیاسی، منتقدان بارها از یکدست شدن فضای سیاسی صداوسیما سخن گفتهاند. آنها معتقدند در بسیاری از برنامههای سیاسی، دیدگاههای نزدیک به جریان موسوم به جبهه پایداری یا منتقدان مذاکرات خارجی، سهم بسیار پررنگتری نسبت به سایر جریانهای اصولگرا یا دولتها داشته است.
در دوره مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا نیز این انتقادها شدت گرفت. بسیاری از برنامههای سیاسی و گفتوگوهای تلویزیونی با دعوت از مهمانانی که عمدتاً منتقد مذاکره بودند، نسبت به روند گفتوگوها، توافق احتمالی و تیم مذاکرهکننده مواضع تندی اتخاذ میکردند. این رویکرد باعث شد برخی تحلیلگران، صداوسیما را نه صرفاً یک رسانه عمومی، بلکه رسانهای نزدیک به طیفی خاص از جریان اصولگرا توصیف کنند.
در ماههای گذشته و پس از جنگ این وضعیت بغرنجتر شد. اوج این اختلافات، قطع مصاحبه قالیباف در صدا و سیما و سانسور صحبتهای پزشکیان درباره موافقت رهبری با توافق بود. صدا و سیما اخیرا چنان تندرو شده که حتی صحبتهای رئیس جمهور را هم سانسور میکند. در بخش منتشرنشده این سخنرانی، پزشکیان توضیح میدهد که پس از ارائه گزارش شرایط کشور، با دستور رهبر انقلاب روند گفتوگوها آغاز شده و تأکید میکند که مذاکره به معنای عقبنشینی از عزت و منافع کشور نیست، بلکه تلاشی برای حل مسائل در چارچوب سیاستهای نظام است.
اوایل تیرماه هم اقدام مشابهی در نوبت انتشار مصاحبه تلویزیونی قالیباف رخ داده بود. صدا و سیما در اقدامی بیسابقه و حیرتانگیز، گفتوگوی ضبطشده محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی را در میانههای بحث، ناگهان و بدون هیچ توضیحی قطع کرد.
طبق روایت افشا شده از بخشهای حذفشده، قالیباف در حال کالبدشکافی نحوه انتقال ۶ میلیارد دلار پول ایران از کره جنوبی به قطر برای مصارف بشردوستانه (غذا و دارو) بود. او در این بخش، با ادبیاتی صریح به نقد کسانی پرداخت که تلاش میکنند این دستاوردها یا واقعیتهای دیپلماتیک را کتمان کنند.
درست در همین نقطه که رئیس مجلس داشت پشت پرده توافق خرید غلات و گندم در ازای پولهای بلوکهشده را فاش میکرد، قیچی سانسور رسانه به اصطلاح ملی کار خود را کرد و آنتن به شکل ناشیانهای قطع شد. بر اساس ارزیابی ناظران، حداقل ۲۰ دقیقه از مهمترین بخشهای این مصاحبه که حاوی نکات کلیدی دیپلماتیک و اقتصادی بود، در توقیف صداوسیما باقی ماند.
این دو، تنها دو نمونه از کارشکنیهای اخیر صداوسیما علیه حامیان دیپلماسی بوده که در نهایت به تغییر مهم در بخش مدیریت محتواهای سیاسی این سازمان منجر شده است.
محمدصالح مفتاح کیست؟
محمدصالح مفتاح از فعالان رسانهای و سیاسی اصولگرا، دانشآموخته دانشگاه امام صادق و از چهرههای نزدیک به محمدباقر قالیباف محسوب میشود. او سابقه فعالیت در حوزه رسانه، عضویت در جمعیت پیشرفت و عدالت (حزب نزدیک به قالیباف) و حضور در مرکز پژوهشهای مجلس در زمان ریاست قالیباف بر مجلس را دارد. مفتاح معاونت ستاد امربهمعروف و نهیازمنکر در زمان ریاست جلیل محبی بوده و دبیری ستاد انتخابات صدا و سیما در انتخابات سال ۱۴۰۳ و ریاست بر باشگاه خبرنگاران جوان، وبسایت خبری سازمان صدا و سیما را در کارنامه خود دارد.
جلیل محبی دبیر پیشین ستاد امر به معروف و نهی از منکر از حامیان درجه یک محمدباقر قالیباف است. او هم اکنون معاون سیاسی و حقوقی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی است و بارها علیه سعید جلیلی و در حمایت از قالیباف سخنرانی کرده است. جلیل محبی حتی در جریان افشاگریها علیه فرزند قالیباف هم تریبونها در مدح قالیباف را رها نکرد و هرجا دستش میرسید، درباره حواشی مهاجرت اسحاق قالیباف به کانادا روشنگری کرد تا مبادا چهره رئیس مجلس خدشه دار شود.
مفتاح معاون جلیل محبی بوده و بعد از برکناری محبی از ستاد امر به معروف و نهی از منکر، آشکارا با مدیریت جدید به چالش خورد طوری که یکبار در یک برنامه اینترنتی دست به افشاگری علیه مدیریت جدید ستاد زد و گفت: مدیریت جدید ستاد امر به معروف بخشهایی از بیانات گذشته رهبر انقلاب درباره امر به معروف و نهی از منکر را از سایت این ستاد حذف کرده، چون در آن اولویت مسئله حجاب در برنامههای امر به معروف و نهی از منکر را در ردههای با اهمیت کمتر معرفی میکردند.
مفتاح در سالهای گذشته بارها از مواضع نزدیک به قالیباف دفاع کرده است. از جمله در ماجرای انتصاب علیرضا زاکانی به شهرداری تهران، او حتی علیه وزیر کشور به دیوان عدالت اداری شکایت کرد و انتصاب زاکانی را مغایر مقررات دانست. محمدصالح مفتاح که در آن زمان رئیس کمیته سیاسی جمعیت پیشرفت و عدالت، حزب سیاسی نزدیکبه محمدباقر قالیباف، بود، خواستار ابطال حکم «غیرقانونی» زاکانی شده بود. ماجرایی که در همان زمان آشکارکننده اختلاف میان زاکانی و قالیباف بود.
با این وجود مهم است بدانید که مفتاح در کارنامه خود فعالیت در ستاد انتخاباتی سعید جلیلی را هم دارد. او در انتخابات سال ۱۳۹۲ مدیرمسئول فردا نیوز و از فعالان ستاد جلیلی بوده، اما در انتخابات ۱۳۹۶ در بین فعالان رسانهای نزدیک به قالیباف به جایگاه بهتری رسیده است. محمود صادقی نماینده ادوار مجلس مهرماه سال ۱۳۹۵ به یک ویدئو که در سایت فردانیوز به مدیر مسئولی مفتاح منتشر شده بود و در آن به فقر در مدارس استان کرمان و کم کاری دولت روحانی نقد کرده بود واکنش نشان داد. صادقی در یادداشتی گفته بود «آقای مفتاح که دیروز عدالتخواه و از فعالان ستاد انتخاباتی آقای دکتر سعید جلیلی بودند و این روزها در کمیته رسانه سردار شهردار مسئولیت دبیری و تنظیم صورتجلسات و مدیرمسئولی فردا نیوز را بر عهده دارند، مسئولیتی که انتشار این ویدئوی مجعول و تکذیب شده را توسط ایشان توجیه میکند! چه چیزی مناسبتر از حمله با چاشنی فقر در هشتم محرم به دولتی که نگذاشت آقای جلیلی را که مفتاح برای پیروزیاش در شب انتخابات اخبار خوب در پلاس از شهرستانها منتشر کرد به پاستور برساند و بعدتر آقا محمد صالح مجبور شد برای پیوستن به آقای قالیباف اسناد ستاد جلیلی را امحاء کند. البته احتمالاً این اسناد پس از انتشار به سرنوشت اخباری که ایشان علیه آقای شهردار در تریبون مستضعفین کار کردند و بعد در فردای پیوستن به فردا نیوز به یک کلیک حذف شدند را پیدا خواهند کرد.»
با این حال به نظر میرسد نه سابقه همکاری با سعید جلیلی بلکه نزدیکی آشکار این روزهای مفتاح به قالیباف را باید مهمترین عامل قرار گرفتن او بر کرسی مدیریت ادارهکل برنامههای سیاسی معاونت سیاسی سازمان صدا و سیما در نظر گرفت.
محمدحسن روزیطلب موسس رجانیوز
محمدحسن روزیطلب از چهرههای قدیمی رسانهای جریان موسوم به جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی و از اعضای هیئت مؤسس رجانیوز است. او سالها در رسانههای اصولگرای رادیکال فعالیت داشته و بهعنوان یکی از چهرههای نزدیک به طیف جبهه پایداری شناخته میشود.
روزی طلب پیش از انتصاب در صدا و سیما، مدیرمسئول روزنامه ایران در دولت ابراهیم رئیسی بود. او و محمود رضوی چهره رسانهای نزدیک به قالیباف یکبار در توییتر با هم جدال لفظی داشتند. محمود رضوی توییتی کنایی خطاب به «شیخ سوپر انقلابی» یا همان حمید رسایی از چهرههای پایداری و پدرخوانده شریان (شبکه راهبردی یاران انقلاب اسلامی) که منظور او مهرداد بذرپاش وزیر دولت رئیسی بود منتشر کرد. روزی طلب در پاسخ به مشاور قالیباف و در حمایت از بذرپاش و رسایی ادعاهایی علیه رئیس مجلس مطرح کرد.
انتصاب او در ادارهکل برنامههای سیاسی در سال ۱۴۰۳، از سوی بسیاری از ناظران بهعنوان نشانهای از تقویت نفوذ جریان پایداری در معاونت سیاسی صداوسیما ارزیابی شده بود.
روزی طلب در جریان جنگ ۱۲ روزه در یک برنامه تلویزیونی با اشاره به ماجرای مناظره انتخاباتی با حضور محمد فاضلی در انتخابات ۱۴۰۳ گفته بود «ما آمدیم فضای تلویزیون را طوری باز کردیم که طرف در آنتن زنده تلویزیون، هاشاف پرت کرده است. حالا انتظار ندارید ما از این آقا و حامیانش بخواهیم وسط جنگ کاری (در صدا و سیما) انجام دهند؟!»
شمشیر صدا و سیما علیه توافق، کند می شود؟
بیشتر بخوانید:
موج انتقادها به صداوسیما پس از سانسور سخنان پزشکیان؛ چه کسی تصمیم میگیرد؟
افق بسته رسانه ملی؛ چرا صداوسیما به اصلاح مدیریتی فوری نیاز دارد؟
جبهه پایداری و رسانههای نزدیک به آن طی سالهای اخیر از منتقدان جدی هرگونه مذاکره مستقیم یا توافق با آمریکا بودهاند. در جریان مذاکرات و توافق اخیر بعدا ز آتش بس نیز بخشی از چهرههای این جریان با استناد به سخنان رهبر جمهوری اسلامی درباره مذاکره، تفسیری بسیار محدودکننده از امکان توافق ارائه کردند و صدا و سیما تریبون انحصاری انتشار همه فحاشیها علیه توافق و مذاکره کنندگان ارشد از جمله عراقچی و قالیباف در تجمعهای شبانه بود.
در برخی تجمعات، شعارهایی مانند «مرگ بر عراقچی» و «مرگ بر قالیباف» نیز منتشر شد و تصاویر بنر تجمع کنندگان در صدا و سیما بازتاب یافت. برنامه «ـبه وقت ایران» تقریبا هر شب به مدت دو ساعت چگونگی برهم زدن میز مذاکره را صورت بندی میکند.
تغییر در معاونت سیاسی صداوسیما میتواند نشانهای از جابهجایی توازن نفوذ میان دو طیف مهم اصولگرایی در یکی از حساسترین بخشهای رسانه ملی باشد؛ بخشی که نحوه روایت آن از سیاست داخلی، مذاکرات و تحولات امنیتی، همواره محل توجه و مناقشه بوده است.
پشت پرده تغییرات صدا و سیما چیست؟
این تغییر مدیریتی در شرایطی رخ میدهد که طی هفتههای اخیر، شکاف میان دولت و صداوسیما نیز آشکارتر از گذشته شده است. نقطه اوج این اختلاف زمانی بود که مسعود پزشکیان در یکی از سخنرانیهای خود از موافقت رهبر جمهوری اسلامی با مسیر توافق و مذاکرات سخن گفت، اما بخشهایی از این اظهارات در بازتاب خبری صداوسیما منتشر نشد. این اتفاق با انتقاد گسترده رسانههای نزدیک به دولت و حامیان پزشکیان همراه شد و بار دیگر اتهام «سانسور گزینشی» را متوجه رسانه ملی کرد.
پس از آن، گمانهزنیها درباره افزایش فشارها برای تغییر در مدیریت صداوسیما، بهویژه درباره آینده پیمان جبلی، رئیس سازمان، شدت گرفت. گزارشهای غیر رسمی از بروز جدال لفظی میان مسعود پزشکیان با پیمان جبلی رئیس سازمان صدا و سیما و رحیم پورازغدی در جلسه شورایعالی انقلاب فرهنگی بر سر مطالبه رادیکال انتقام از رهبران آمریکا و اسرائیل حکایت میکرد. هرچند تاکنون هیچ مقام رسمی چنین موضوعی را تأیید نکرده، اما برخی تحلیلگران معتقدند مجموعه تغییرات اخیر در بخشهای مختلف حاکمیت را میتوان در چارچوب تلاش برای کاهش مقاومت ساختاری در برابر مسیر مذاکره و توافق احتمالی تحلیل کرد.
در این چارچوب، انتصاب محمدصالح مفتاح به جای محمدحسن روزیطلب نیز از سوی برخی ناظران تلاشی برای ترمیم یکی از مهمترین گلوگاههای رسانهای مخالفان مذاکره ارزیابی میشود. این تحلیل بر این فرض استوار است که در ماههای گذشته، برنامههای سیاسی صداوسیما به یکی از مهمترین تریبونهای جریان منتقد مذاکره تبدیل شده بود و اکنون احتمال دارد تغییر مدیریت این بخش با هدف تعدیل این رویکرد صورت گرفته باشد.
برخی گمانهها میگوید اعمال تغییرات در معاونت سیاسی سازمان، میتواند یکی از پیششرطهای تمدید حکم ریاست پیمان جبلی یا کاهش انتقادها از عملکرد رسانه ملی باشد.
