تئاتر؛ تفریحی برای پولدارها | یک خانواده کارگری چطور بلیتهای چند میلیونی بخرد؟
رویداد۲۴| سالنهای تئاتر پس از مدتی تعطیلی و وقفه ناشی از تعطیلیهای مناسبتی، شرایط جنگی و ایام محرم و صفر، بار دیگر فعال شدهاند و نمایشها به صحنه بازگشتهاند؛ اما همزمان با رونق دوباره این حوزه، مسئله قیمت بلیت و امکان حضور اقشار مختلف جامعه در سالنهای تئاتر بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است.
فرهیختگان در گزارش خود با طرح این پرسش که «آیا تئاتر واقعاً برای همه قابل دسترس است؟» نوشته است: «وقتی صحبت از رونقگرفتن تئاتر میشود، فقط تعداد نمایشها و میزان فروش بلیت مهم نیست. یکی از مهمترین نشانههای زندهبودن این حوزه، حضور مردم در سالنهاست؛ مردمی از گروههای مختلف که بتوانند با هر سلیقه و بودجهای، حداقل گاهی یک نمایش را انتخاب کنند و ببینند.»
این روزنامه ادامه داده است: «اگر تئاتر به جایی برسد که تنها قشر خاصی از جامعه توان پرداخت هزینه آن را داشته باشند، بخشی از کارکرد اصلی خودش را از دست میدهد.»
فرهیختگان در عین حال به افزایش هزینههای تولید تئاتر اشاره کرده و نوشته است که هزینههایی مانند اجاره سالن، دستمزد بازیگران و عوامل، طراحی صحنه و لباس و تبلیغات افزایش یافته و تولید یک نمایش برای گروهها ساده نیست. با این حال، برخی گروهها تلاش کردهاند با قیمتگذاری مناسب، مخاطبان عمومی خود را حفظ کنند.
بلیتهای گران و مخاطبانی که حذف میشوند
در ادامه گزارش آمده است که در میان نمایشهای روی صحنه، آثاری با قیمت بلیت منطقی و قابل قبول نیز وجود دارند، اما مسئله زمانی جدیتر میشود که پای نمایشهای دارای عوامل و چهرههای شناختهشده به میان میآید.
فرهیختگان نوشته است: «در واقع ما در این فضا دچار یک تناقض هستیم. از طرفی میگوییم باید مردم را به سمت تئاتر، سینما، موسیقی و دیگر فعالیتهای فرهنگی و هنری تشویق کرد و از طرف دیگر، هزینه حضور در بعضی از این برنامهها آنقدر بالا میرود که تبدیل به یک تفریح گرانقیمت میشود.»
این روزنامه افزوده است: «در چنین شرایطی طبیعی است که خانوادهها ابتدا هزینههای ضروری زندگی را در نظر بگیرند و در نهایت تماشای تئاتر از فهرست انتخابهایشان کنار گذاشته شود.»
فرهیختگان در ادامه پیشنهاد کرده است سازوکار قیمتگذاری و حمایت از نمایشها با دقت بیشتری بررسی شود و در کنار نمایشهای گرانتر، بلیتهای ارزانتر، تخفیفهای دانشجویی و خانوادگی و اجرای عمومی با قیمت مناسب در نظر گرفته شود.
این روزنامه تأکید کرده است: «تئاتر زمانی زنده است که مردم با آن ارتباط داشته باشند. اگر قرار است این چراغ روشن بماند، باید کاری کرد که مردم توان نزدیکشدن به آن را داشته باشند؛ نه اینکه هزینه بلیت، آنها را پشت در نگه دارد.»
انتخاب سخت بین سود و مخاطب
فرهیختگان در بخش دیگری از گزارش خود با عنوان «انتخاب سخت بین سود و مخاطب»، به بررسی درآمد ۱۰ نمایش روی صحنه پرداخته است.
در این گزارش توضیح داده شده که با توجه به نبود آمار جامع و کامل از درآمد همه تئاترهای روی صحنه، میانگین قیمت بلیت هر نمایش در تعداد اجراهای آن ضرب شده تا درآمدی میانگین و حدودی به دست آید؛ بنابراین ممکن است درآمد واقعی برخی نمایشها بیشتر از ارقام محاسبهشده باشد.
بر اساس بررسی فرهیختگان، «بیشترین درآمد در بین ۱۰ تئاتری که بررسی کردیم، مربوط به «آرش» است که با ۲ شب اجرا میانگین درآمدش ۱۳ میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومان بوده، اما همین نمایش از لحاظ تعداد مخاطب در رتبه چهارم جدول قرار دارد و بیشترین مخاطب با آمار ۳۴ هزار و ۵۰۰ تن مربوط به نمایش «خون بس» به کارگردانی صابر ابر است که البته رکورد بیشترین اجرا را هم دارد.»
در ادامه آمده است: «این نمایش با ۴۶ شب اجرا به میانگین درآمد ۲۴ میلیارد و ۶۶۷ میلیون تومانی رسیده است. کمترین درآمد هم در بین آثاری که بررسی شده، به نمایش «رختکن شماره ۱۶» به کارگردانی امیر کربلاییزاده برمیگردد که با ۳۳۰ اجرا به میانگین درآمد ۱۴۸ میلیون تومانی رسیده است.»
فرهیختگان در تحلیل این آمار تأکید کرده است که تهیهکننده یک نمایش طبیعتاً باید به سود فکر کند، اما تمرکز صرف بر افزایش درآمد میتواند به کاهش تعداد مخاطبان و آسیب تدریجی به این حوزه منجر شود.
سهم فرهنگ از درآمد یک خانواده کارگری
بخش دیگری از گزارش فرهیختگان به مقایسه قیمت بلیت تئاتر با درآمد خانوارهای کارگری اختصاص دارد.
بر اساس این گزارش، حقوق پایه اعلامشده از سوی وزارت کار برای یک کارگر دارای خانواده چهار نفره، ماهانه ۲۵ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان است. سهم سرگرمی، تفریحات و فرهنگ از این مبلغ ۱.۷ درصد اعلام شده و اگر تنها حوزه فرهنگ و هنر در نظر گرفته شود، این رقم به ۰.۴ درصد میرسد.
فرهیختگان نوشته است: «یعنی از مبلغ کل حقوق ماهانه خانواده کارگری، تنها ۱۰۲ هزار تومان به این حوزه اختصاص دارد که شامل موسیقی، کتاب، سینما، کنسرت و... میشود.»
این روزنامه سپس قیمت بلیت تئاتر را با این رقم مقایسه کرده و آورده است که قیمت بلیت نمایشها از حدود ۲۰۰ هزار تومان شروع میشود و در برخی موارد استثنایی تا حدود ۵ میلیون تومان نیز میرسد. البته بخش عمده بلیتها در بازه ۴۰۰ هزار تا یک میلیون و ۴۰۰ هزار تومان قرار دارد.
فرهیختگان با محاسبه میانگین ۹۰۰ هزار تومانی برای بلیت، نوشته است: «یعنی اگر یک خانواده ۴ نفره بخواهد به تئاتر برود باید ۳ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان فقط برای بلیت کنار بگذارد، یعنی یک خانواده کارگری باید ماهانه حدود ۱۴.۲ درصد از درآمد خود را فقط به حوزه فرهنگ اختصاص دهد؛ موضوعی که با توجه به هزینههای نجومی مسکن، خوراک و... عملاً غیرممکن است.»
در پایان این بخش نیز تأکید شده است: «همچنین این عدد (هزینه تئاتر) حدود ۳۵ برابر بیشتر از سهم اختصاص یافته درآمد یک خانوار کارگری برای حوزه فرهنگ است.»
فرهیختگان در مجموع با طرح این پرسش که «تئاتر از این هم طبقاتیتر میشود؟» نسبت میان هزینه تولید، ضرورت سودآوری گروههای نمایشی و توان اقتصادی مخاطبان را یکی از چالشهای مهم پیش روی تئاتر عنوان کرده است؛ چالشی که در صورت بیتوجهی میتواند بخشی از مخاطبان عمومی را از سالنهای نمایش دور کند.
