رکوردشکنی همزمان دلار، طلا و سکه؛ بانک مرکزی میتواند ترمز گرانی را بکشد؟
رویداد۲۴| بازار داراییها در ایران بار دیگر شاهد موج تازهای از جهش قیمتهاست. معاملهگران در معاملات امروز شنبه ۷ شهریور ۱۴۰۵، ثبت رکوردهای جدید در کانالهای قیمتی فوقسنگین را به نظاره نشستند؛ جایی که نرخ دلار آزاد از مرز ۲۰۳ هزار تومان عبور کرد و هر گرم طلای ۱۸ عیار نیز به بیش از ۲۱ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان رسید. همزمان، سکه امامی نیز در سطح ۲۱۷ میلیون تومان دستبهدست میشود.
اما چه مواردی سوخت این موتور پرقدرت صعودی را تأمین کردهاند؟ تحلیلگران بر این باورند که در کنار عوامل ساختاری تورم و عدم قطعیتهای سیاسی، «سیگنالهای قیمتی در حوزه انرژی» به عنوان مهمترین محرک روانی روزهای اخیر عمل کرده است.
شوک روانی بنزین؛ جرقه انتظارات تورمی
اظهارنظرها و سیگنالهای تازه مسئولان در خصوص اصلاح قیمت و تغییر سهمیهبندی بنزین آزاد به خصوص اظهارات پزشکیان درباره بنزین ۱۰ هزار تومانی، مانند جرقهای در انبار انتظارات تورمی عمل کرده است. در اقتصاد ایران، سوخت همیشه یک «کالای لنگر» و شاخصی پیشرو برای کل هزینههای زندگی محسوب میشود. وقتی اخبار مربوط به گران شدن بنزین به صدر رسانهها میرسد، جامعه بلافاصله آن را به معنای بالا رفتن هزینههای حملونقل، خدمات و در نهایت افت ارزش پول ملی بازخوانی میکند.
همین برداشت روانی، تقاضای احتیاطی برای تبدیل ریال به داراییهای امن مانند دلار و طلا را بهشدت افزایش داده است. در واقع، حتی پیش از آنکه تغییر قیمتی در پمپبنزینها رخ دهد، اثر تورمی انتظاری آن در بازار ارز و طلا تخلیه شده است.
پرواز همزمان با دو بال؛ دلار داخلی و اونس جهانی
رشد چشمگیر قیمت طلا و سکه تنها زیر سایه دلار اتفاق نیفتاده است. اگرچه دلار ۲۰۳ هزار تومانی به عنوان پایه محاسباتی طلا در داخل کشور عمل میکند، اما روندهای جهانی نیز طی ماههای اخیر پشتیبان این بازار بودهاند.
طلا به عنوان سنت دیرینه خانوارها و سرمایهگذاران ایرانی، بار دیگر نقش «سپر دفاعی در برابر افت ارزش ریال» را ایفا میکند. افزایش تقاضای خرد و سرمایهای برای خرید طلای آبشده و سکه، حباب قیمتی در این بازار را زنده نگه داشته و فشار خرید را دوچندان کرده است.
سیاست تکراری ارزپاشی؛ تزریق ۵۰۰ میلیون دلاری
در راستای فروکش کردن التهابات، بانک مرکزی ابزار مداخله مستقیم خود را به میدان آورده است. براساس تازهترین آمار رسمی منتشرشده، مرحله جدید سیاستهای ارزی با تخصیص و آمادگی برای تزریق ۵۰۰ میلیون دلار اسکناس به شبکه بانکی آغاز شده است. نکته قابل توجه در تحلیلهای ۲۴ ساعت گذشته این است که از زمان آغاز عرضه در سه روز پایانی هفته (از سهشنبه ۳ شهریور تا پنجشنبه)، تنها ۲۰ میلیون دلار از این بسته توسط متقاضیان خریداری شده که نشاندهنده تقاضای کمتر از حد انتظار در سمت خریداران رسمی است.
با این حال، اعلام آمادگی کامل بانک مرکزی برای پوشش تمام سفارشهای صرافیها و شعب بانکی تا سقف ۵۰۰ میلیون دلار، به عنوان سیگنالی عرضه محور تلقی میشود. کارشناسان معتقدند این حجم از عرضه اگرچه میتواند به عنوان یک ابزار کنترلی عمل کند، اما پایداری اثر آن منوط به فروکش کردن سیگنالهای تورمی حاصل از اخبار بنزین و تقویت اعتمادسازی در میان معاملهگران است.
دو سناریوی پیشرو برای نیمه دوم سال
بررسی تحلیلها و پیشبینیهای کارشناسان اقتصادی نشان میدهد که جهت حرکت دلار و طلا در ماههای آینده کاملاً به تحرکات دیپلماتیک، میزان توان ارزپاشی بازارساز و تداوم یا کنترل سیگنالهای اصلاح قیمت انرژی بستگی خواهد داشت. در این راستا، کارشناسان دو مسیر متفاوت را برای نیمه دوم سال ترسیم میکنند:
سناریوی خوشبینانه؛ احیای آرامش و ورود به فاز استراحت: در صورتی که تزریق ۵۰۰ میلیون دلاری اسکناس توسط بانک مرکزی تداوم داشته باشد و تقاضای هیجانی در بازار رسمی اشباع شود، مانعی جدی بر سر راه صعود بیرویه قیمتها ایجاد خواهد شد. اگر این مداخله ارزی با شفافسازی دقیق دولت درباره جزئیات اصلاح قیمت بنزین، ارائه بستههای حمایتی شفاف و انتشار اخبار مثبت از تحرکات دیپلماتیک همراه گردد، تقاضای احتیاطی بهشدت کاهش مییابد. در این سناریو، دلار از کانالهای فوقسنگین عقبنشینی کرده، حباب سکه تخلیه میشود و بازارها وارد فاز اصلاح قیمتی و ثبات نسبی خواهند شد.
سناریوی بدبینانه؛ تداوم فشار صعودی و شکست مقاومتها: اگر اخبار غیررسمی و گمانهزنیها پیرامون اصلاح نرخ سوخت بدون پاسخ شفاف دولت ادامه یابد، آتش انتظارات تورمی روشن باقی خواهد ماند. در این صورت، اگر نرخ دلار از مرزهای مقاومت تکنیکال پیشرو (مانند محدوده ۲۰۴ هزار تومان) عبور کند و تزریق اسکناس بانک مرکزی نیز نتواند بر تقاضای بزرگ بازار آزاد غلبه کند، راه برای ثبت رکوردهای جدید هموار میشود. در چنین شرایطی، طلای ۱۸ عیار و سکه امامی نیز تحت تأثیر همزمان رشد دلار و نوسانات صعودی اونس جهانی، اهداف قیمتی بالاتری را در نیمه دوم سال نشانه خواهند رفت.
در کوتاهمدت، جهت حرکت بازارها بیش از هر چیز به دو مولفه کلیدی بستگی دارد؛ از یکسو، مدیریت عرضه ارز توسط بانک مرکزی و اجرای دقیق سیاستهای کنترل تقاضا میتواند ترمز هیجانات مقطعی را بکشد و از سوی دیگر، شفافسازی نحوه و زمانبندی دقیق اجرای تصمیمات بنزینی به همراه تبیین سیاستهای جبرانی دولت، نقشی تعیینکننده در فروکش کردن این موج روانی ایفا خواهد کرد. با این حال، تا زمانی که موتور انتظارات تورمی روشن باقی بماند و اخبار مربوط به اصلاح هزینههای انرژی بر فضای روانی جامعه سایه افکنده باشد، بازار دلار و طلا همچنان مستعد نوسانات صعودی بوده و در برابر اصلاحهای عمیق قیمتی مقاومت نشان خواهد داد.
