اختلال در هسته معاملات، بورس را معکوس کرد

رویداد۲۴| بازار امروز در پیش‌گشایش تقاضای پررنگی داشت و پس از آغاز معاملات قدرت خریدار و فروشنده در حال طی کردن روند عادی بود و همچنان تقاضا بر عرضه برتری محسوسی داشت. ارزش صف‌های خرید نیز در شروع بازار به حدود ۲۲ هزار میلیارد تومان رسیده بود و نقشه معاملات عمدتا تحت تاثیر تقاضا قرار داشت، اما از ساعت ۹:۳۰ ورق برگشت.

اختلال شدید هسته معاملات باعث شد بخشی از سفارش‌ها با کندی مواجه شود و نگرانی معامله‌گران نسبت به امکان انجام معاملات افزایش پیدا کند. همین موضوع خیلی زود به یک ریسک جدید برای بازار تبدیل شد؛ ریسکی که خلاف عوامل بنیادی و سیاسی، مستقیما به زیرساخت اصلی معاملات مربوط بود.

از اواخر نیمه اول بازار، عرضه‌ها شدت گرفت و به تدریج فضای معاملاتی از حالت عادی خارج شد. بخشی از معامله‌گران، به ویژه کد‌های بزرگ، در واکنش به اختلال سیستم معاملاتی به سمت فروش رفتند. به این ترتیب، افزایش عرضه دیگر صرفا یک اصلاح طبیعی بعد از رشد‌های اخیر نبود و نگرانی از اختلال در سیستم معاملات نیز به آن اضافه شد.

۳۸۶ سهم از مثبت به منفی رسیدند

شدت تغییرات قیمتی امروز یکی از مهم‌ترین نشانه‌های هیجانی شدن بازار بود. ۳۸۶ سهم از محدوده مثبت به محدوده منفی رفتند. این یعنی تعداد قابل توجهی از نماد‌هایی که در ابتدای روز وضعیت مناسبی داشتند، در ادامه تحت تاثیر فشار فروش قرار گرفتند.

در برخی نماد‌ها شدت فروش به حدی بود که معامله‌گران حتی حاضر شدند در قیمت‌هایی پایین‌تر از صف فروش فردا معامله کنند؛ اتفاقی که نشان می‌دهد در مقطعی از بازار، تصمیم‌گیری بر اساس ترس و نگرانی جای تحلیل و معامله منطقی را گرفت.

در صندوق‌های اهرمی نیز رنج‌های منفی سنگینی دیده شد. این بخش از بازار که در روز‌های صعودی معمولا با سرعت بیشتری مورد توجه خریداران قرار می‌گیرد، امروز با فشار فروش مواجه شد.

نمونه قابل توجه، وتجارت بود؛ این نماد در فاصله‌ای بسیار کوتاه از صف خرید با رنج منفی سنگین به صف فروش رسید. چنین رفتاری نشان می‌دهد مسئله امروز صرفا افزایش معمول عرضه نبود، بلکه بخشی از معاملات وارد فاز هیجانی شده بود.

سقوط ۷۱ درصدی بازار، پشت شاخص سبز پنهان شد

با وجود این شرایط، شاخص کل بورس در پایان روز ۳۵ هزار و ۹۶۷ واحد رشد کرد و با افزایش ۰.۵۵ درصدی به سطح ۶ میلیون و ۵۸۳ هزار و ۹۳۲ واحد رسید. اما مثبت ماندن شاخص کل نباید باعث شود تصویر واقعی معاملات نادیده گرفته شود. ۷۱ درصد بازار منفی بود و رشد شاخص عمدتا به دلیل عملکرد مثبت برخی نماد‌های بزرگ و شاخص‌ساز اتفاق افتاد.

بیشتر بخوانید: جهش ۱۲۳ هزار واحدی شاخص کل بورس

شاخص هم‌وزن نیز ۳ هزار و ۶۷۰ واحد رشد کرد و با افزایش ۰.۲ درصدی به یک میلیون و ۸۲۵ هزار و ۴۳۹ واحد رسید. با این حال، مثبت ماندن شاخص هم‌وزن نیز به معنای مثبت بودن بدنه بازار نیست. دلیل اصلی این موضوع آن است که فشار فروش در بسیاری از نماد‌ها در معاملات روزانه دیده شد، اما قیمت پایانی آنها در نهایت به اندازه‌ای منفی نشد که اثر آن را به شکل کامل در شاخص هم‌وزن منعکس کند.

خروج ۴.۳ همتی پول از بورس

اختلال هسته معاملات در حالی رخ داد که ارزش و حجم معاملات نیز در سطوح بسیار بالایی قرار داشت. حجم معاملات سهام، حق تقدم و صندوق‌های سهامی به ۱۷۱.۴ میلیارد سهم رسید و ارزش معاملات به ۵۸ هزار و ۹۱۰ میلیارد تومان افزایش یافت.

این ارقام در نگاه اول می‌تواند نشانه رونق معاملات باشد، اما خروج پول حقیقی نشان می‌دهد بخش مهمی از این گردش معاملات حاصل جابه‌جایی و فروش سهام بوده است.

سرانه خرید امروز ۸۷.۱ میلیون تومان بود، در حالی که سرانه فروش به ۱۴۱.۶ میلیون تومان رسید؛ بنابراین قدرت خرید به منفی ۱.۶۲ رسید که یکی از روشن‌ترین نشانه‌های برتری فروشندگان در معاملات امروز است.

از طرف دیگر، ۴ هزار و ۳۵۶ میلیارد تومان پول حقیقی از سهام، حق تقدم و صندوق‌های سهامی خارج شد. این خروج پول در کنار سنگین شدن صف‌های فروش، نشان می‌دهد بخشی از معامله‌گران در مواجهه با ریسک جدید ترجیح دادند از بازار خارج شوند یا دست‌کم بخشی از موقعیت‌های خود را نقد کنند.

عرضه اولیه و تکرار مشکل همیشگی هسته

اختلال امروز در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بازار بار دیگر با یک عرضه اولیه نسبتا بزرگ مواجه بود. افزایش تعداد کد‌های فعال معاملاتی در زمان عرضه اولیه، فشار بیشتری به زیرساخت معاملات وارد کرد و بار دیگر مساله کندی و هنگی سیستم‌های معاملاتی را به صدر نگرانی‌های فعالان بازار آورد.

در واقع، مساله فقط یک اختلال فنی چند دقیقه‌ای نیست. وقتی معامله‌گر احساس کند ممکن است سیستم معاملات در لحظه حساس پاسخگو نباشد، طبیعی است که ریسک بیشتری احساس کند. همین نگرانی می‌تواند باعث شود کد‌های بزرگ سریع‌تر اقدام به فروش کنند و فروش سایر معامله‌گران نیز به شکل زنجیره‌ای افزایش پیدا کند.

از ۲۲ همت صف خرید تا ۸ همت صف فروش

مهم‌ترین تصویر امروز را شاید بتوان در تغییر وضعیت صف‌ها خلاصه کرد؛ بازاری که ابتدای معاملات حدود ۲۲ همت صف خرید داشت، در پایان با بیش از ۸ همت صف فروش بسته شد.

این تغییر نشان می‌دهد ریسک اختلال هسته معاملات توانست در فاصله چند ساعت، فضای روانی بازار را کاملا تغییر دهد. البته بخشی از فشار فروش می‌تواند ناشی از شناسایی سود پس از رشد‌های اخیر باشد، اما سرعت تغییر جهت بازار نشان می‌دهد اختلال سیستم معاملاتی نقش مهمی در تشدید رفتار هیجانی داشته است.

در مجموع، امروز بورس با یک پیام مهم مواجه شد: سبز بودن شاخص کل لزوما به معنای سبز بودن بازار نیست. شاخص کل به کمک چند نماد بزرگ رشد کرد، اما در کف بازار، ۷۱ درصد نماد‌ها منفی بودند، قدرت فروشندگان بیشتر شد، پول حقیقی از بازار خارج شد و صف‌های خرید جای خود را به صف‌های فروش دادند.

اگر مشکل هسته معاملات تکرار شود، می‌تواند به یک ریسک مستقل برای بازار تبدیل شود؛ زیرا در بازاری که نقدشوندگی و امکان ثبت سفارش بخش مهمی از اعتماد معامله‌گران است، اختلال سیستم می‌تواند حتی در صورت مناسب بودن شرایط بنیادی، موجی از فروش هیجانی ایجاد کند. امروز دقیقا همین اتفاق افتاد.