دلار ۲۲۰ هزار تومانی؛ پول ایرانیها به کدام بازار پناه میبرد؟
رویداد۲۴| بازارهای مالی این روزها در حال تجربه یکی از پرتنشترین مقاطع ماههای اخیر هستند. دلار آزاد که در روزهای گذشته از مرزهای روانی عبور کرده، اکنون در محدوده ۲۱۷ تا ۲۱۸ هزار تومان معامله میشود. برخی رسانهها نیز از رسیدن آن به قیمت ۲۲۰ هزار تومان خبر میدهند. همزمان طلا و سکه نیز سقفهای تازهای را لمس کردهاند. گزارشهای بازار نشان میدهد طلای ۱۸ عیار به محدوده ۲۲ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان رسیده و سکه امامی نیز در معاملات امروز تا حوالی ۲۲۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان بالا رفته است.
این جهش در شرایطی رخ داده که بازارهای داخلی بیش از هر زمان دیگری به اخبار سیاسی و امنیتی حساس شدهاند. گزارشهای منتشرشده درباره حملات شب گذشته آمریکا به مناطقی از ایران، ریسک سیاسی را بار دیگر به مهمترین متغیر کوتاهمدت بازار تبدیل کرده است. در چنین فضایی، معاملهگران نه فقط به متغیرهای اقتصادی، بلکه به هر خبر درباره جنگ، مذاکرات، تحریمها، صادرات نفت و دسترسی ایران به منابع ارزی واکنش نشان میدهند.
دلار تا کجا میتازد؟
مهمترین اتفاق بازار در روزهای اخیر، تغییر رفتار دلار بوده است. عبور دلار از ۲۰۰ هزار تومان ابتدا یک مرز روانی مهم بود، اما بازار خیلی سریع این سطح را پشت سر گذاشت و به محدوده ۲۱۷ و ۲۱۸ هزار تومان رسید. این اتفاق از یک جهت مهم است که بازار دیگر صرفاً به دنبال یک سقف مشخص برای دلار نیست، بلکه در حال قیمتگذاری ریسکهای جدید است. هرچه نااطمینانی سیاسی و اقتصادی بیشتر شود، تقاضا برای داراییهایی که امکان حفظ ارزش پول را دارند افزایش پیدا میکند.
بانک مرکزی در واکنش به افزایش فشارهای ارزی اعلام کرده آمادگی دارد تا دو میلیارد دلار ارز در بازار عرضه کند و رئیس کل بانک مرکزی نیز احتمال وقوع ابرتورم را ضعیف دانسته است. با این حال، مسئله اصلی بازار فقط حجم عرضه ارز نیست؛ انتظارات فعالان اقتصادی درباره آینده درآمدهای ارزی، تحریمها، تجارت خارجی و چشمانداز سیاسی نیز تعیینکننده است؛ بنابراین در کوتاهمدت، مهمترین متغیر دلار همچنان ریسک سیاسی است. اگر فضای سیاسی آرام شود و عرضه ارز افزایش پیدا کند، اصلاح نرخ در بازار آزاد کاملاً ممکن است؛ اما اگر تنشها تشدید شود، بازار میتواند سطوح بالاتری را نیز امتحان کند.
طلا و سکه؛ دو موتور همزمان برای رشد
طلا اکنون از دو موتور همزمان نیرو میگیرد: اونس جهانی و دلار داخلی. در بازار جهانی، اونس طلا در روزهای اخیر در محدوده بالای ۴۵۰۰ دلار قرار داشته و حتی در مقاطعی با وجود کاهش قیمت جهانی، طلای داخلی افزایش یافته است. این موضوع نشان میدهد در شرایط فعلی برای بازار ایران، نرخ دلار گاهی از اونس جهانی اثرگذارتر است. ایرنا نیز در تحلیل اخیر خود به همین واگرایی اشاره کرده؛ بهطوری که کاهش اونس جهانی نتوانسته مانع افزایش طلای داخلی شود.
از سوی دیگر، چشمانداز جهانی طلا نیز همچنان کاملاً صعودی نیست، اما عوامل بنیادین مهمی از قیمتهای بالا حمایت میکنند. کاهش احتمالی نرخ بهره آمریکا، تقاضای بانکهای مرکزی و افزایش ریسکهای ژئوپلیتیک از جمله عواملی هستند که میتوانند در نیمه دوم سال از طلا حمایت کنند. پیشبینی اخیر گلدمن ساکس نیز ادامه روند صعودی طلا در نیمه دوم ۲۰۲۶ را محتمل دانسته است.
در بازار داخلی، بنابراین حتی اگر اونس جهانی برای مدتی اصلاح کند، تا زمانی که دلار آزاد در مسیر صعودی باشد، احتمال کاهش شدید طلای داخلی محدود خواهد بود.
سکه، اما یک متغیر اضافه هم دارد؛ حباب. وقتی تقاضای احتیاطی و هیجانی افزایش پیدا میکند، سکه ممکن است سریعتر از ارزش ذاتی خود رشد کند. به همین دلیل در شرایط فعلی، سکه از یک طرف از افزایش دلار و اونس بهره میبرد و از طرف دیگر در معرض افزایش حباب قرار دارد. این یعنی اگر بازار آرام شود، سکه میتواند بیش از طلا اصلاح کند.
بورس؛ بازار ارزانتر، اما پرریسکتر
در نگاه اول شاید رشد بورس در هفتههای گذشته، آن را به رقیبی جدی برای طلا و دلار تبدیل کرده باشد. شاخص کل بورس در معاملات ۱۰ شهریور در محدوده ۶.۵۸ میلیون واحد قرار گرفت و ارزش معاملات خرد سهام و صندوقهای سهامی نیز از ۶۰ هزار میلیارد تومان عبور کرد؛ رقمی که دومین رکورد تاریخی این متغیر محسوب میشود.
اما مشکل بورس اینجاست که رشد آن در شرایط فعلی الزاماً به معنای کاهش ریسک نیست.
اختلال گسترده سامانههای معاملاتی در روز سهشنبه، درست در زمانی رخ داد که شاخص در ابتدای معاملات با موج سنگین تقاضا روبهرو شده بود. این اختلال بخش مهمی از رشد بازار را از بین برد و حتی به خروج گسترده پول حقیقی منجر شد. گزارشهای منتشرشده از خروج حدود ۴.۴ هزار میلیارد تومان پول از بورس حکایت دارند.
امروز نیز بورس در دقایق ابتدایی با فشار فروش شدید مواجه شد و شاخص کل در مقطعی بیش از ۱۵۰ هزار واحد افت کرد؛ هرچند بخشی از این افت در ادامه معاملات جبران شد. این رفتار یک پیام مهم داشته و نشان میدهد که بورس هنوز خریدار دارد، اما اعتماد به بازار شکننده است.
از طرف دیگر، افزایش دلار در بلندمدت میتواند برای بسیاری از شرکتهای صادراتمحور و شرکتهایی که درآمدهای دلاری دارند مثبت باشد. صنایع پتروشیمی، فلزی، معدنی و برخی شرکتهای صادراتی از افزایش نرخ ارز منتفع میشوند؛ اما این اثر زمانی در قیمت سهام پایدار میشود که ریسک سیاسی و اختلال در فعالیت شرکتها کاهش پیدا کند؛ بنابراین بورس در مقطع فعلی بیشتر یک بازار میانمدت و انتخابمحور است تا بازاری مناسب برای تعقیب هیجانی قیمتها.
رمزارز؛ پناهگاه تورمی یا بازار پرنوسان؟
رمزارزها وضعیت متفاوتی دارند. بیتکوین در نخستین روزهای سپتامبر در محدوده ۷۷ هزار دلار قرار گرفته و از یک سو نشانههایی از حمایت سرمایهگذاران بزرگ دیده میشود و از سوی دیگر، شاخصهای تکنیکال نسبت به احتمال اصلاح هشدار میدهند.
بر اساس تحلیلهای منتشرشده، محدوده حدود ۷۷ هزار دلار حمایت مهم بیتکوین و محدوده ۸۲ هزار دلار مقاومت اصلی آن محسوب میشود. همچنین گزارشهایی از انباشت قابل توجه بیتکوین توسط نهنگها منتشر شده است.
در روزهای اخیر بیتکوین و اتریوم نیز رشد کردهاند، اما عملکرد متفاوت آلتکوینها نشان میدهد سرمایهگذاران همچنان محتاط هستند.
برای سرمایهگذار ایرانی، اما نکته مهم این است که افزایش قیمت دلار داخلی بهتنهایی میتواند قیمت تومانی رمزارزها را بالا ببرد، حتی اگر قیمت دلاری بیتکوین تغییر چندانی نکند؛ بنابراین بازار رمزارز در ایران عملاً از دو متغیرقیمت جهانی رمزارز و نرخ دلار داخلی تأثیر میگیرد. با این حال، نباید بیتکوین را معادل طلا دانست. نوسان رمزارز بسیار بیشتر است و در صورت تشدید ریسکگریزی در بازارهای جهانی، بیتکوین میتواند برخلاف طلا با افت جدی مواجه شود.
بازارها در برابر سه سناریو
با این تفاسیر، برای روزها و هفتههای آینده میتوان سه سناریو را در نظر گرفت. سناریوی نخست، تشدید تنش سیاسی است. در این حالت، دلار، طلا و سکه احتمالاً همچنان در کانون تقاضا قرار میگیرند. افزایش انتظارات تورمی میتواند تقاضا برای داراییهای ضدکاهش ارزش ریال را افزایش دهد. بورس در این سناریو آسیبپذیرتر خواهد بود و رمزارز نیز ممکن است نوسان شدیدی تجربه کند.
در سناریوی دوم شاهد کاهش تنش و بازگشت نسبی ثبات خواهیم بود. در این وضعیت، نخستین واکنش میتواند اصلاح دلار و به دنبال آن طلا و سکه باشد. بورس، اما میتواند از کاهش ریسک سیاسی و بازگشت اعتماد سرمایهگذاران سود ببرد. رمزارز نیز در صورت تداوم نقدینگی جهانی میتواند دوباره به سمت مقاومتهای بالاتر حرکت کند.
سناریوی سوم یعنی ادامه وضعیت فعلی، اما اوضاع را پیچیده میکند. این احتمال شاید مهمترین سناریوی کوتاهمدت باشد؛ یعنی نه جنگ به نقطه تعیینکنندهای برسد و نه توافقی پایدار شکل بگیرد. در این شرایط، بازارها احتمالاً به صورت نوسانی حرکت میکنند؛ دلار در سطوح بالا تثبیت میشود، طلا و سکه تحت تأثیر همزمان دلار و اونس بالا میمانند و بورس تلاش میکند خود را با تورم و رشد نرخ ارز تطبیق دهد.
برنده قطعی کیست؟
آنچه از رفتار چهار بازار میتوان فهمید این است که دیگر نمیتوان صرفاً با یک مقایسه ساده گفت که کدام بازار بهتر است. دلاربیشترین حساسیت را به اخبار سیاسی دارد. طلا علاوه بر دلار، از روند جهانی اونس و تقاضای پناهگاه امن بهره میبرد. سکه علاوه بر این دو متغیر، با ریسک افزایش یا کاهش حباب مواجه است. بورس در صورت کاهش ریسک سیاسی و تداوم رشد نرخ ارز، ظرفیت رشد دارد، اما در کوتاهمدت از همه بازارها بیشتر در معرض شوکهای خبری و رفتاری قرار گرفته است. بیتکوین نیز در صورت ادامه ورود نقدینگی جهانی میتواند دوباره به سمت سطوح بالاتر حرکت کند، اما نوسان آن به مراتب بیشتر است.
در نهایت، پیام مشترک بازارهای مالی این است که ریال در حال از دست دادن قدرت خرید خود است و سرمایهگذاران بیش از گذشته به دنبال داراییهایی هستند که بتوانند ارزش پول را در برابر تورم و نااطمینانی حفظ کنند. به همین دلیل رشد همزمان دلار، طلا و سکه را نباید صرفاً یک حرکت سفتهبازانه کوتاهمدت دانست؛ این رشد بخشی از انتظارات تورمی و افزایش تقاضا برای داراییهای جایگزین ریال را منعکس میکند.
اما همین نکته یک هشدار نیز دارد؛ هرچه قیمتها سریعتر و هیجانیتر رشد کنند، احتمال اصلاحهای تند نیز بیشتر میشود؛ بنابراین چشمانداز بازارها بیش از آنکه به یک «عدد نهایی» وابسته باشد، به این بستگی دارد که در هفتههای آینده ریسک سیاسی، دسترسی ارزی، سیاست بانک مرکزی و انتظارات تورمی به کدام سمت حرکت کنند.
