مستندی که اسرائیل را خشمگین کرد؛ تهدید سازندگان «نازا» به سلب تابعیت
رویداد۲۴| مازیار وکیلی- شامگاه یکشنبه بود که میکی زوهار وزیر فرهنگ و ورزش اسرائیل در سخنانی «یووال آبراهام» و «راشل زور» را به خیانت متهم کرد و خواستار لغو تابعیت آنها شد؛ این اقدام پس از آن صورت گرفت که مستند آنها با عنوان «نازا» (NAZA) — که به موضوع کشتار ادعایی غیرنظامیان در غزه توسط اسرائیل با کمک هوش مصنوعی میپردازد — جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره فیلم ونیز را از آن خود کرد. زوهار در اظهاراتی تند و تیز در بیانیهای اعلام کرد: «نفرت آتشین تهیهکنندگان و عوامل این فیلم از خودشان — که حاضرند برای جلب تشویق یهودستیزانِ جهان به میهن خود آسیب برسانند — غیرقابلدرک و خیانت به کشور است.» عصبانیت زوهار به قدری از یووال آبراهام و راشل زور بالا بود که در ادامه بیانیه خود خواستار لغو تابعیت اسرائیلی این دو نفر شد: «من به عنوان وزیر فرهنگ، بیدرنگ برای لغو تابعیت اسرائیلیِ این کارگردانانِ منفور، به اتهام خیانت علیه دولت، اقدام خواهم کرد.» اظهاراتی که نشان میدهد مستند نازا که با تشویق حدوداً ۲۵ دقیقهای تماشاگران جشنواره ونیز همراه شد و جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره ونیز را هم به عنوان تنها فیلم حاضر در بخش مسابقه دریافت کرد توانسته حسابی سیاست مداران اسرائیلی را عصبانی کند.
مستند نازا درباره چیست؟
خط اصلی مستند نازا درباره اقدامات ارتش اسرائیل در نوار غزه است. این فیلم که شب هنگام بر روی پشت بامهای تل آویو فیلمبرداری شده است، جزئیات سیستمهای پشت پرده کشتار جمعی برنامهریزی شده غیرنظامیان فلسطینی در غزه توسط اسرائیل را آشکار میکند. فیلم به استفاده سازمان یافته ارتش اسرائیل از سیستمهای نظارتی و هوش مصنوعی در کشتار غیرنظامیان فلسطینی میپردازد. یکی از نکات کلیدی که دو فیلمساز روی آن تاکید کردهاند این است که این فعالیت بخشی از یک سیستم سازمان یافته است نه صرفاً خطاهای موردی سربازان در طول جنگ. کارگردانان فیلم درباره این که چرا سراغ ساخت چنین مستندی با این مضمون رفتهاند گفتهاند: «ما این فیلم را با احساسِ وظیفه ساختیم تا از جایگاه خود به عنوان اسرائیلی، سازوکارهای پشتِ کشتار جمعی غیرنظامیان فلسطینی را — که کشورمان مسئول آن است — واکاوی کنیم. در طول سه سال فیلمبرداری، ما خود را درگیر همان پرسشهایی یافتیم که نسل پدربزرگها و مادربزرگهایمان و نیز مردم در سراسر قرن بیستم مطرح میکردند: چگونه یک گروه از انسانها اجازه میدهند گروهی دیگر بهطور کامل از انسانیت تهی و مسخ شوند؟ سازوکار درونی چنین نظامی چگونه است؟»
چرا مستند نازا این همه سر و صدا کرد؟
مستند نازا از همان اولین اکران خود در جشنواره ونیز توانست توجهات زیاد را به خود جلب کند. آنطور که نشریه ناسیونال گزارش داده است این فیلم پس از نخستین اکران خود در جشنواره فیلم ونیز، با تشویق ایستادهای به مدت حدود ۲۴ دقیقه و ۳۰ ثانیه روبهرو شد که گفته میشود طولانیترین تشویق در تاریخ این جشنواره بوده است. این مدتزمان، از رکورد تشویق ۲۳ دقیقه و ۵۰ ثانیهای فیلم درام «صدای هند رجب» — ساختهی کوثر بن هنیه، کارگردان تونسی، با موضوع غزه — که سال گذشته در جشنواره ونیز ثبت شده بود، فراتر میرود. نکته جالب توجه این جا است که بعد از اکران دو کارگردان فیلم در حالی که پرچم فلسطین را در دست داشتند به شدت متاثر به نظر میرسیدند. آبراهام و زور پیش از این با ساخت مستند نه سرزمین دیگری موفق به کسب اُسکار شده بودند این بار توانستهاند مستندی بسازند که از مستند برنده اُسکارشان هم سر و صدای بیشتری برپا کند.
بیشتر بخوانید: تراژدی غزه در قاب سینما؛ راز موفقیت جهانی «صدای هند رجب»
طبق توضیح فیلم، NAZA اصطلاحی است که به تعداد تلفات غیرنظامی مورد انتظار در یک حمله اشاره میکند و در فیلم به یکی از نشانههای زبان فنی و فاصلهگرفته از انسانیت در فرایند جنگ تبدیل میشود. تمرکز فیلم هم بیشتر روی همین موضوع است که انسانها تبدیل به عدد میشوند؛ عددی که مربوط به محاسبات یک حمله از پیش تعیین شده است. نازا توانست جایزه ویژه هیئت داوران را کسب کند و همین ماجرا باعث شد که بیشتر دیده شود. واکنشها در اسرائیل، اما با جشنواره ونیز بسیار متفاوت بود و کابینه نتانیاهو و چهرههای تندرو اسرائیل را بسیار عصبانی کرد.
واکنشها به مستند نازا در اسرائیل چگونه بود؟
در اسرائیل به جز میکی زوهار سایر سیاست مداران اسرائیلی و وزرای کابینه بنیامین نتانیاهو نسبت به فیلم واکنش نشان دادند. یکی از واکنشهای تند و تیز به این فیلم را ایتمار بن گویر وزیر امنیت ملی اسرائیل انجام داد و در شبکه اجتماعی ایکس درباره فیلم نوشت: «شما مایه ننگ و شرمساری تمام ملت اسرائیل هستید.
گم شوید! اطمینان دارم که دوستانتان — یعنی همان دشمنان ما، حماس در غزه — با آغوش باز از شما استقبال خواهند کرد.» تالی گوتلیو، نماینده پیشین حزب لیکود در کنست که بهتازگی به حزب «عوتزما یهودیت» پیوسته است، آبراهام و زور را به ساختگی بودن ادعاهایشان علیه اسرائیل متهم کرد و استدلال نمود که ارتش باید واکنش قاطعانهتری نشان میداد. ارتش اسرائیل هم روز دوشنبه اتهامات مطرحشده در فیلم مستند «نازا» (NAZA) را — که آخر هفته گذشته جایزه ویژهای را در جشنواره فیلم ونیز از آن خود کرد — بهشدت رد کرد. ارتش در اقدامی کمسابقه و با انتقاد علنی از فیلمسازان، یووال آبراهام و راشل زور، اتهامات مربوط به آسیبرسانی عمدی به غیرنظامیان فلسطینی را کاملاً بیاساس و مبتنی بر شهادتهای تأییدنشده خواند. آویگیدور لیبرمن رئیس حزب افراطی اسرائیل خانه ما درباره این فیلم نوشت: «یووال آبراهام و راشل زور که از دشمنان اسرائیل هستند و خود را "کارگردان" مینامند، جنگی را که پس از کشتار ۷ اکتبر بر اسرائیل تحمیل شد، به کارزاری برای افترا و اتهامات خونین علیه دولت اسرائیل، ارتش اسرائیل و سربازان فوقالعاده ما تبدیل کردند.» گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد کل ارتش اسرائیل و رئیس حزب «یاشار» نیز سازندگان این فیلم را محکوم کرد و گفت که روایت آنها از جنگ، تحریفشده و از نظر اخلاقی زیانبار است. آیزنکوت در این باره نوشت: «سربازان و فرماندهان ارتش اسرائیل نزدیک به سه سال است که جنگی فوقالعاده دشوار و عادلانه را علیه دشمنی بیرحم پیش میبرند؛ دشمنی که در صبح روز هفتم اکتبر دست به کشتار، تجاوز و ربودن کودکان، زنان و مردان زد.» این واکنشها نشان میدهد که مستند نازا به چیزی بیشتر از یک فیلم مستند برنده در جشنواره ونیز تبدیل شده و به مناقشات سیاسی در اسرائیل دامن زده به شکلی اکثر چهرههای سیاسی معروف در این کشور را وادار به واکنش کرده است. حال باید تا اکران عمومی فیلم صبر کرد و دید سرنوشت فیلم و سازندگان به کجا میرسد.
