رضا درمیشیان کیست؟ | از هشتگ «اعدام نکنید» تا شکایت سپاه
رویداد۲۴| مازیار وکیلی – وضعیت سینماگران ایرانی، بهخصوص آن دسته از چهرههایی که مواضع انتقادی نسبت به حاکمیت داشتهاند، در روزهای اخیر پیچیدهتر شده است. هر موضعگیری یا اظهار نظر ممکن است با واکنش یا شکایت یک نهاد و ارگان مواجه شود. آخرین مورد، شکایت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از رضا درمیشیان، کارگردان سینما، است؛ شکایتی که علاوه بر تشکیل پرونده قضایی علیه او، با درخواست توقیف اموال این سینماگر همراه شده است.
روز ۲۴ شهریور بود که امیر رئیسیان، وکیل رضا درمیشیان، با انتشار پستی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد برای این کارگردان به اتهام «تبلیغ علیه نظام» پرونده قضایی تشکیل شده و این پرونده در شعبه هفتم دادگاه انقلاب تهران در حال رسیدگی است. به گفته او، سپاه پاسداران بهعنوان شاکی، درخواست توقیف اموال رضا درمیشیان را نیز مطرح کرده است.
پس از انتشار این خبر، گمانهزنیهایی درباره ارتباط این پرونده با موضعگیری درمیشیان در ماجرای هشتگ «اعدام نکنید» مطرح شد؛ هشتگی که شماری از هنرمندان در واکنش به احکام اعدام متهمان پرونده میدان علیخانی اصفهان از آن استفاده کرده بودند. رضا درمیشیان نیز از جمله سینماگرانی بود که با استفاده از این هشتگ به این پرونده واکنش نشان داد.
اکنون این کارگردان با شکایت سپاه پاسداران مواجه شده است؛ شکایتی که پرونده آن با اتهام «تبلیغ علیه نظام» در دادگاه انقلاب در حال رسیدگی است. پرونده رضا درمیشیان در شرایطی مطرح شده که در ماههای اخیر، شماری از سینماگران و چهرههای شناختهشده نیز به دلیل مواضع یا اظهارات خود با برخوردهای قضایی و امنیتی مواجه شدهاند. فضای سیاسی و امنیتی ناشی از جنگ و تهدیدهای مستمر نیز حساسیت نهادهای نظامی و امنیتی نسبت به مواضع اعتراضی چهرههای شناختهشده را افزایش داده است.
بیشتر بخوانید: تشکیل پرونده قضایی برای رضا درمیشیان
در چنین فضایی، مخالفت با احکام قضایی یا اعتراض به پروندههای امنیتی از سوی برخی نهادها ممکن است بهعنوان اقدامی علیه منافع کشور یا همراهی با روایت طرف مقابل تفسیر شود. همین نگاه، در سالهای گذشته نیز در موارد مختلف به برخورد با هنرمندان و چهرههای فرهنگی منجر شده است.
با این حال، رضا درمیشیان نخستین سینماگری نیست که در سالهای اخیر درگیر چنین پروندههایی شده و پرونده او را نیز باید در چارچوب گستردهتر برخوردهای قضایی با چهرههای فرهنگی و هنری معترض بررسی کرد. ادامه روند قضایی این پرونده مشخص خواهد کرد که اتهام مطرحشده علیه او بر چه مستنداتی استوار است و سرنوشت درخواست توقیف اموال این کارگردان چه خواهد شد.
رضا درمیشیان کیست؟
رضا درمیشیان، کارگردان ایرانی، متولد ۱۵ آبان ۱۳۶۰ است. درمیشیان فعالیت خود را از سال ۱۳۷۵ بهعنوان نویسنده، منتقد و روزنامهنگار حوزه سینما در مطبوعات کشور آغاز کرد. او در کنار فعالیتهای سینمایی، بهعنوان دبیر تحریریه چند کتاب سینمایی نیز فعالیت داشته است. درمیشیان چندین فیلم مستند و کوتاه داستانی ساخته است که از میان آنها میتوان به مستند بلند «جادوگر» درباره علیرضا زریندست، برنده جایزه بهترین مستند انجمن منتقدان، مستند «خانه خراب»، برنده جایزه بهترین مستند بهخاطر نگاه هوشمندانه به مسائل شهری از دومین جشنواره فیلم بم، و همچنین «گریزه»، «کروات»، «پامنار» و «درخت آرزوها» اشاره کرد.
درمیشیان بعدها فعالیت خود در سینما را بهعنوان مجری طرح و تهیهکننده ادامه داد. مهمترین کار او در مقام تهیهکننده نیز تهیهکنندگی نمایش «درس» داریوش مهرجویی بود که در تماشاخانه ایرانشهر به روی صحنه رفت.
رضا درمیشیان تا به امروز چهار فیلم ساخته که همه آنها درگیر حواشی ریز و درشتی شدهاند. نخستین فیلم او «بغض» بود که با مشکل کمی اکران شد. فیلم بعدی، یعنی «عصبانی نیستم!»، با حواشی زیادی مواجه شد. این فیلم در دولت محمود احمدینژاد بهسختی مجوز ساخت گرفت و زمانی که برای نخستین بار در جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد، بهخاطر محتوای سیاسی و اجتماعی آن مورد حمله جریانهای سیاسی اصولگرا قرار گرفت. فشارها بهقدری بالا رفت که در شب اعطای جوایز، جایزه بهترین بازیگر مرد از نوید محمدزاده بهخاطر این فیلم گرفته شد و به رضا عطاران برای «طبقه حساس» رسید. «عصبانی نیستم!» در زمان اکران نیز با سانسور بسیار زیادی اکران شد.
اما فیلم بعدی درمیشیان، یعنی «لانتوری»، نیز یکی از فیلمهای جنجالی زمان اکران بود. فیلمی که داستان آن درباره اسیدپاشی بود و همین موضوع باعث شد مورد حمله اصولگرایان قرار بگیرد و تلاشهایی صورت بگیرد تا فیلم اکران نشود. با این حال، علی جنتی، وزیر ارشاد وقت، مستقیماً وارد گود شد و «لانتوری» را فیلمی دارای مضامین اخلاقی و دینی دانست تا به این وسیله، ضمن دفاع از کارگردان، شرایط را برای اکران فیلم مهیا کند.
فیلم سوم درمیشیان، یعنی «مجبوریم»، که یک فیلم تلخ اجتماعی بود، بیسروصدا اکران شد تا مانند دو فیلم دیگر حاشیهساز و جنجالی نشود.
درمیشیان پیش از شکایت مستقیم سپاه از او نیز سابقه فعالیت سیاسی داشت. او در سال ۱۴۰۱، در واکنش به حوادث سال ۱۴۰۱، ممنوعالخروج شده بود. حالا درمیشیان بهخاطر یک پرونده دیگر، یعنی پرونده میدان علیخانی اصفهان، با شکایت مستقیم سپاه پاسداران مواجه شده است.
ماجرای پرونده میدان علیخانی اصفهان چه بود؟
پرونده میدان علیخانی اصفهان یکی از پروندههای جنجالی وقایع دی ماه سال ۱۴۰۴ بود. پروندهای که طی آن چهار مامور فراجا به شهادت رسیدند. مرکز رسانهای قوه قضائیه درباره این حادثه نوشته بود: «در جریان حوادث ۱۸ دیماه ۱۴۰۴ در میدان شهید علیخانی ملکشهر اصفهان ۴ نفر از ماموران حافظ امنیت در نیروی انتظامی به طرز فجیعی به شهادت رسیدند.»
چهار نفر در این رابطه دستگیر شدند. بعد از تشکیل دادگاه دو نفر از متهمان این پرونده یعنی عرفان اسفندیاری و گل محمد محمدی به اعدام محکوم و حکمشان اجرا شد. اما بعد از انتشار خبر قریب الوقوع اعدام ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری حسین آبادی - متهمان این دو پرونده - مخالفان اعدام با اعتراض به روند دادرسی پرونده به این ماجرا با هشتگ اعدام نکنید واکنش نشان دادند. واکنشی که در نهایت منجر به تشکیل پرونده برای چهرههای مشهوری شد که در راه اندازی این هشتگ نقش داشتند و رضا درمیشیان یکی از همین چهرههای مشهور بود. کارگردانی که برای استفاده از این هشتگ تحت فشار قرار گرفته و برای او حکم جلب صادر شده است.
