هشدار ستاد ملی جمعیت: اگر کاهش جمعیت فعلی ادامه پیداکند، ایرانی وجود نخواهد داشت

رویداد۲۴| پارسال، هفته اول مهر ماه، مرضیه وحیددستجردی که دبیر ستاد ملی جمعیت است و مسوولیت نهاد وابسته به ریاست‌جمهوری را برعهده دارد، اولین نشست خبری خود را برگزار کرد و از اجرای طرح «کارت امید مادر» برای حمایت مالی از تمام نوزادان صفر تا دو سال کشور از ابتدای سال ۱۴۰۵ خبر داد. مرضیه وحیددستجردی در توضیح این طرح گفت که تمام نوزادان متولد شده از ابتدای سال ۱۴۰۵، به مدت دو سال تحت پوشش این حمایت معیشتی قرار می‌گیرند و تا پایان دو سالگی کودک، هر ماه دو میلیون تومان به عنوان کمک هزینه تامین ملزومات کودک به این کارت صادر شده به نام مادران واریز خواهد شد تا هم بخشی از هزینه‌های فرزندآوری را جبران کند و هم مشوقی برای فرزندآوری باشد.

دیروز و با گذشت یک سال از این خبر، دبیر ستاد ملی جمعیت در جمع خبرنگاران و به مناسبت چهارمین جایزه ملی جمعیت اعلام کرد که در طول یک سال اخیر، ارزش ریالی این کارت به نصف کاهش یافته ولی خواستار آن بود که رسانه‌ها همچنان مشوق فرزندآوری باشند و از تلاش‌های این ستاد برای افزایش رقم وام ازدواج و وام فرزندآوری می‌گفت.

 نگاهی به جدول رویداد‌های حیاتی سازمان ثبت احوال از رخداد ولادت و ازدواج در نیمه اول سال جاری نشان می‌دهد که رخداد ولادت و ازدواج نسبت به مدت مشابه پارسال و سال ۱۴۰۳ شیب کاهشی دارد با اینکه از ابتدای امسال کارت «امید مادر» برای تمام ولادت‌های جدید فعال شده و رقم وام ازدواج و وام فرزندآوری هم نسبت به پارسال و سال ۱۴۰۳ افزایش یافته است.

طبق جدول‌های سازمان ثبت احوال، در ۵ ماه امسال ۳۴۹۳۴۸ تولد، در ۵ ماه پارسال ۳۷۴۰۷۶ تولد و در ۵ ماه ۱۴۰۳ هم ۴۱۱۹۰۴ تولد جدید در کشور ثبت شده است. طبق همین جدول‌ها، در ۴ ماه امسال ۱۴۱۱۵۷ ازدواج، در ۴ ماه پارسال ۱۶۱۵۲۰ ازدواج و در ۴ ماه ۱۴۰۳ هم ۱۷۸۳۱۸ ازدواج ثبت شده است.

کاهش ازدواج و ولادت در سال جاری درحالی است که هشدار‌ها بابت سوق یافتن جمعیت به سمت سالمندی، جدی‌تر از قبل شده، چنان‌که پارسال برای دومین سال پیاپی، تعداد ولادت‌ها در کل کشور کمتر از یک میلیون نفر بود و حتی نسبت به سال ۱۴۰۳ هم کاهش داشت. همان‌طور که دبیر ستاد ملی جمعیت در صحبت‌های ۶ ماه اخیر خود تایید کرده، مساله اقتصادی، مهم‌ترین عامل موثر در تصمیم‌گیری جمعیت مجرد برای ازدواج و زوج‌های جوان برای فرزندآوری است. افزایش نرخ تورم و کاهش ارزش پول ملی که به افت قدرت خرید خانواده ایرانی منجر می‌شود، تردید‌ها بابت تشکیل خانواده و اقدام به فرزندآوری یا حتی تعدد فرزندان را افزایش داده است.

دیروز خبرنگار اعتماد، محور سوالات خود را بر نقش مسائل اقتصادی در تغییرات جمعیتی کشور قرار داد و این سوال را از دبیر ستاد ملی جمعیت پرسید که باتوجه به مشاهدات میدانی از شهرستان ایرانشهر که بالاترین نرخ فرزندآوری کشور را دارد، تعدد فرزندان برای خانواده‌ها معادل افزایش یارانه و کالابرگ و نیروی سوخت‌بری است و خانواده‌ها به «اعتماد» گفته‌اند که این وضعیت غالب در منطقه بلوچستان است و طبق اعلام وزارت کشور، میانه اجتماعی سراسری، حدود ۵۲ درصد ولی در استان سیستان و بلوچستان کمتر از ۳۰ درصد است.

«اعتماد» در ادامه سوال خود این اشاره را داشت که مهر پارسال باتوجه به قیمت همان زمان دلار، ارزش کارت امید مادر حدود ۲۲ دلار بود ولی حالا در مهر ۱۴۰۵، این کارت کمتر از ۱۱ دلار ارزش دارد و وضعیت اقتصادی، نوشتن درباره اهمیت فرزندآوری را دشوار می‌کند آن‌هم باتوجه به اینکه طبق تایید دبیر ستاد ملی جمعیت، جنگ بر مساله فرزندآوری تاثیر می‌گذارد.

«اعتماد» در ادامه سوال خود گفت که بانک مرکزی از تورم ۸۳ درصدی نسبت به شهریور پارسال گزارش داده و هم‌اکنون، وام ازدواج زوجین، برای پرداخت ودیعه منزل در شهر تهران کفاف نمی‌دهد و این درحالی است که در دو جنگ اخیر هم، بسیاری از خانواده‌ها تمام زندگی‌شان و بسیاری هم شغل‌شان را از دست دادند و جرم‌های کیفری هم با مساله اقتصادی مرتبط است چنان‌که در یکی از نشست‌های وزارت کشور هم اعلام شد که تعداد زنان سرپرست خانوار افزایش داشته و هم نماینده قوه قضاییه اعلام کرد که کاهش ۵۰ درصدی جرم تا پایان برنامه هفتم توسعه امکان‌پذیر نیست.

بیشتر بخوانید: ببینید| ایران در فرزندآوری، رتبه یکی مانده به آخر جهان است

به دنبال این سوالات، حامد برکاتی که معاون برنامه‌ریزی پایش و ارزیابی عملکرد دبیرخانه ستاد ملی جمعیت است در پاسخ «اعتماد» گفت: «من در دوران مسوولیتم در وزارت بهداشت، به چند استان بیش از ۲۵ بار رفتم و استان سیستان و بلوچستان یکی از همین استان‌ها بود که تا مرز افغانستان و پاکستان رفتم و شاهد بودم که در فصل زمستان، مردم در صف نفت بودند و همان‌جا هم سوخت را به کشور همسایه قاچاق می‌کردند. مساله جمعیت را هم باید از منظر فردی و هم از منظر کلان نگاه کنیم. چه تضمینی هست که سال آینده وضع اقتصادی کشور همین باشد؟ ما با خوف و رجا زندگی می‌کنیم و انسان هم موجودی است که به آینده نگاه می‌کند. طبق پیش‌بینی سازمان ملل، اگر تا ۷۰ سال آینده با همین روند فرزندآوری پیش برویم، جمعیت کشور به ۳۱ میلیون نفر کاهش می‌یابد ضمن آنکه از همان جمعیت ۳۱ میلیون نفری هم ۱۰ تا ۳۰ درصد، سالمند خواهند بود. در این وضع، اصلا ایرانی وجود نخواهد داشت.»

برکاتی در ادامه پاسخ به «اعتماد» افزود: «منابع و شرایط موجودمان و ثروت عمومی سرانه در همین حالت تحریم جوابگوست. ما به تمام بخش‌های کشور توجه داریم و در کنار سیستان و بلوچستان، همان خانواده جوانی که امروز در شهر اندیشه زندگی می‌کند را هم می‌بینیم و حتی می‌بینیم که شاخص باروری در سیستان و بلوچستان هم افت دارد و در حال حاضر، شاخص باروری سیستان و بلوچستان تفاوت زیادی با شاخص کشوری ندارد در حالی که در زمانی که شاخص باروری کشور، اعداد ۶ و ۸ بود، شاخص باروری در سیستان و بلوچستان حدود ۸ یا ۹ بود ولی الان با کاهش از ۳.۲ دهم، در اعداد جدید به ۲.۷ فرزند به ازای هر زن در سن باروری در این استان رسیده. لازم است که ما شرایط کشور‌های همسایه در منطقه را هم ببینیم و در این صورت متوجه شویم که شاید کیفیت زندگی ما با آنها چندان متفاوت نباشد و در غیر این صورت، با تمرکز بر وضعیت بد اقتصادی کشور در مساله فرزندآوری، ایران را از دست خواهیم داد.»

برکاتی در ادامه پاسخ به «اعتماد» گفت: «بحث ما تشویق به فرزندآوری نیست بلکه حمایت از فرزندآوری است. فرزندآوری و به‌خصوص برای تولد اول و دوم باید حمایت شود ولی تولد‌های ششم و هفتم تشویق شوند. اگر حمایت انجام نشود، سرمایه اجتماعی و سرمایه جمعیتی‌مان را ازدست می‌دهیم. ما با مسائل نظامی و امنیتی کاری نداریم ولی هر وقت ایران ضعیف شده، مورد هجمه قرار گرفته است. نگاه ما کلان است و باید کلان نگاه کنیم. حمایت‌ها حق مردم است و ازدواج اقتضای جوانی است.»

مهدی مالمیر که عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی و جامعه‌شناس همکار با ستاد ملی جمعیت است و دیروز هم در نشست خبری دبیر ستاد ملی جمعیت حضور داشت، در پاسخ به «اعتماد» گفت: «اگر به عنوان رسانه، راجع به مساله جمعیت روشن و آگاه شوید، پیام جمعیتی را به بهترین شکل منتقل می‌کنید. رسانه در مساله افزایش جمعیت بازیگر اصلی و حتی یکی از کنشگران حل مساله است. جدا کردن بخشی از جامعه به نام منطقه سیستان و بلوچستان قابل تعمیم به کل کشور نیست و باید بین مساله فردی و مساله اجتماعی و همچنین نگرش سیاستگذار تفاوت قائل شویم. زمان در حوزه سیاستگذاری مهم است. چین امروز اقتصاد اول جهان است ولی دهه ۱۹۸۰ سیاست تک فرزندی را در پیش گرفت و ۲۰۱۹ دو فرزندی را تبلیغ کرد ولی نمی‌تواند به این موفقیت برسد، چون گاهی این سیاست‌ها باید در زمان خودشان اجرا شوند و ورود دیرهنگام، مساوی با باخت است. موضوع جمعیت هم در کشور ما همین وضع را دارد و ما هم درباره آینده ایران حرف می‌زنیم. مساله جمعیت، یک مساله چند وجهی است و نمی‌توانیم آن را به یک وجه تقلیل بدهیم. در هر منطقه، ارزش‌ها و تغییرات فرزندآوری نسبت به منطقه‌ای دیگر و طبقه

اقتصادی‌-اجتماعی آن منطقه متفاوت است و باید متناسب با این تفاوت‌ها عمل شود، چون وضعیت سیستان و بلوچستان با وضعیت استان گیلان متفاوت است.»

این جامعه‌شناس در پاسخ به «اعتماد» مبنی بر تاثیر افت سرمایه اجتماعی در سراسر کشور در کاهش فرزندآوری گفت: «سرمایه اجتماعی، برآمده از تعاملات ماست. آنچه بیشتر در موضوع جمعیت و فرزندآوری مورد توجه قرار می‌گیرد، توسعه اقتصادی-اجتماعی مناطق است و شما هم از شاخص توسعه اقتصادی-اجتماعی مناطق صحبت کردید علاوه بر آنکه سرمایه اجتماعی خاص‌گرایی در سیستان و بلوچستان، بیشتر از سرمایه اجتماعی عام در سایر نقاط است، اما نقطه قوت سیستان و بلوچستان، همین سرمایه اجتماعی خاص است.»

دبیر ستاد ملی جمعیت هم در پاسخ به «اعتماد» توضیح مبسوطی درباره وضعیت پیشین و فعلی کشور داشت و گفت: «قبل از انقلاب وضعیت اقتصادی کل کشور اصلا خوب نبود. یک تهران بود که بعضی از بخش‌هایش بزک شده بود ولی بقیه مردم در کل کشور بودند و همین اطراف تهران، مردم در زاغه‌ها زندگی می‌کردند و در شهرستان‌ها هم وضعیت بسیار وخیمی داشتند. سال ۱۳۵۷ انقلاب شد و در جنگ تحمیلی اول، وضعیت کشور از نظر اقتصادی بسامان نبود ولی بعد از جنگ، کشور خودش را جمع کرد و سازندگی آغاز شد وبه وضعی رسیدیم که حالا می‌بینید. آن چیزی که داریم را نباید فراموش کنیم. ما زیرساخت‌های بسیار قوی داریم و این زیرساخت‌ها هم به خاطر سرمایه انسانی است و این سرمایه انسانی هم به دلیل فرهنگ ایرانی-اسلامی و هوش ملت ایران است که می‌تواند از زیر صفر بسازد چنان‌که در جنگ، هر چه در حملات تخریب شد، دوباره ساختند و ترمیم کردند. پیش از انقلاب، وضع ما از نظر بهداشت و درمان و زیرساخت‌ها و آب و گاز و برق و نیرو و نفت چگونه بود؟ همه چیز در دوران سازندگی رشد کرد. حالا هم بعد از جنگ تحمیلی سوم و در وضع نه جنگ و نه صلح، این کشور به تنهایی دوام آورده همان‌طور که در جنگ تحمیلی ۸ ساله، همه دنیا علیه ما بود. الان روسیه و چین علیه ما نیستند ولی در جنگ ۸ ساله، همین دو کشور هم یار ما نبودند و تمام کشورها، یار صدام بودند.»

وحیددستجردی در ادامه پاسخ به «اعتماد» گفت: «کشور با وجود تمام مشکلات اقتصادی ایستاده و با تمام مشکلات، زیرساخت‌ها سرجای خودش قرار دارد و هر جا هم با مشکل مواجه شدیم، خودمان ترمیم و حل می‌کنیم. چرا؟ به خاطر این کشور و به خاطر این ملت و به خاطر کسانی که ناامید نمی‌شوند. ما از خیلی بدبختی‌ها و سختی‌های بدتر از این بیرون آمدیم و قرن‌ها رد شد تا به ایران امروز و یک ایران قوی رسیدیم. واقعیت این است که قدرت خرید کم شده و من هم گفتم که قدرت خرید در کارت امید مادر نسبت به پارسال به نصف کاهش یافته ولی ناامید نیستیم و دوباره می‌توانیم خودمان را بازیابی کنیم. با یک رونق اقتصادی کوچک، وضعیت بهتر خواهد شد. مأیوس شدن کار شیطان است. چرا تشویق نمی‌کنید؟ باید تشویق کنید، چون ایران باید بماند. این خانواده‌ها باید بمانند. این زنان و مردان باید بمانند. اوضاع همیشه این‌طور نخواهد بود. انسان‌های بزرگ هوشمند در این کشور زندگی می‌کنند. رزمندگان عزیز ما جان‌شان را برای این کشور گذاشتند. دیروز در دانشگاه صنعتی شریف و شاهد ساخت یک مهدکودک ۵ طبقه توسط یکی از دانش‌آموختگان بودم که قرار بود فرزندان استادیاران و دانشجویان جوان متاهل در این مهدکودک باشند آن‌هم در‌حالی که دانشگاه صنعتی شریف در جنگ هدف حمله قرار گرفت، چون آنها با علم مخالفند. ناامید نباشید و حتما تشویق کنید. چرا؟ چون این کشور با انسان‌ها و با جمعیت می‌ماند. من هم پارسال به تصویب کارت امید مادر چندان امیدوار نبودم ولی تصویب شد و مطمئن باشید که امسال با رونق اقتصاد مبالغ کارت را افزایش خواهیم داد. مهم این است که در میدان و در صحنه با هم باشیم همان‌طور که این مردم هم با همه مشکلات اقتصادی ایستاده‌اند. باید به جمعیت بالای ۱۰۰ میلیون نفر برسیم و باید جمعیت را تکثیر کنیم و تکثیر جمعیت هم با کمک رسانه محقق می‌شود. دولت در تلاش و زحمت است و رییس‌جمهور هم زحمت می‌کشد و مردم هم با تمام سختی‌ها ایستاده‌اند و تلاش می‌کنند و این تلاش‌ها حتما به نتیجه خواهد رسید.»

بیشتر بخوانید: هشدار دبیر ستاد ملی جمعیت: ولادت ۸.۹ درصد کاهش یافت، ۱۴ میلیون نفر مجردند

وحیددستجردی در ادامه صحبت‌هایش در این نشست خبری گفت: «در زمینه وام‌های ازدواج و فرزندآوری، سال گذشته در مجلس حدود ۴۷۰ هزار میلیارد تومان تسهیلات لحاظ شد که به دنبال عملیاتی شدن آن هستیم. همچنین برای افزایش مبلغ این وام‌ها و به صفر رساندن پشت نوبتی‌ها نیز تلاش می‌کنیم. مساله جمعیت فقط مساله مدیران، سیاستگذاران، برنامه‌ریزان و قانونگذاران کشور نیست و نباید باشد. مساله ازدواج و فرزندآوری باید مساله آحاد ملت باشد و تبدیل این گفتمان، کار رسانه است. وقتی در دی‌ماه ۱۴۰۳ وارد دبیرخانه ستاد ملی جمعیت شدم، زمانی بود که قیمت پوشک دوبار گران شد. در پی گزارش‌های مردمی و شکایاتی که به ما می‌رسید، برای این موضوع با قائم‌مقام وزیر صمت جلسه‌ای داشتیم و ایشان نیز توضیحات لازم را ارائه کرد. جلسه مفصلی برگزار شد و چند نفر از مدیران، مدیرکل‌ها و حتی معاون وزیر که مسوول این موضوع نیز بود، در آن حضور داشتند. راه‌حل‌های مختلفی مطرح شد، اما راه‌حل‌ها قابلیت اجرایی نداشت. تصمیم گرفتیم کمکی برای هزینه در دو سال اول زندگی باشد. البته در سال ۱۴۰۴، دو میلیون تومان ماهیانه، قدرت خریدش دو برابر امسال بود؛ ولی در آن زمان مبلغ خوبی بود و الان نیز مبلغ خوبی است.»

دبیر ستاد ملی جمعیت افزود: «مساله ما، فقط فرزندآوری و جمعیت نیست بلکه فرزندآوری کمی و کیفی مدنظر است؛ یعنی مردم و خانواده‌های ما که فرزندانی تربیت کرده‌اند، هم از نظر تعداد، فرزندان بیشتری داشته باشند و امتیازات بیشتری به دست بیاورند و هم از نظر کیفی، انسان‌های شایسته‌ای را تربیت کنند و آموزش بدهند. مسکن برای زوجین جوان یکی از مسائل مهم برای ازدواج و فرزندآوری است. خوشبختانه با توجه به قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، عزم جدی برای اجرای همه موارد قانونی داریم. یکی از موارد قانونی، واگذاری و تخصیص زمین است، اما این موضوع پروسه طولانی دارد که به دلیل مسائل مختلف شاید ایجاد نارضایتی در آن بیشتر از ایجاد رضایت باشد. مساله واگذاری زمین نیز برای خانواده‌های دارای سه فرزند بیشتر است. همچنین برای زوجین جوان و کسانی که فرزند اول‌شان متولد شده نیز پیشنهادی داریم؛ پیشنهاد ما، مسکن استیجاری کوچک‌مقیاس و ارزان‌قیمت است که با کمک بخش‌های دولتی و خصوصی فراهم شود و دراختیار زوجین جوان قرار گیرد و پیشنهاد این است که در این مسکن استیجاری کوچک‌مقیاس، اگر به این زوج جوان سه سال فرصت داده شد که در این مسکن مستقر شوند، اگر فرزندآوری داشتند مدت استفاده آنها از مسکن، دو برابر شود و بتوانند ۶ سال از این مسکن استفاده کنند.»

مرضیه وحیددستجردی با اشاره به اقدامات انجام شده برای جلوگیری از سقط جنایی گفت: «حدود ۴۷۵ مرکز نفس در سراسر کشور فعالیت می‌کنند که طبق اعلام قوه قضاییه، حدود ۲۵۰ هزار سقط جنایی در کشور اتفاق افتاده ولی تعداد منصرفین از سقط حدود ۲۴ هزار و ۸۰۰ مورد بوده و از سال ۱۴۰۰ تاکنون، بیشتر از ۱۵ هزار جنین از همین موارد انصراف از سقط متولد شده‌اند.»