مرد مرموز پرونده زنجانی؛ از «امین نظام» در دادگاه تا «جاویدشاه» در کانادا
رویداد۲۴| رحیم محمدزاده - بابک زنجانی چند روز پیش با انتشار تصویری از محمود زیبایی در ایکس، اتهام‌هایی سنگین علیه کارشناس سابق بانک مرکزی مطرح کرد و مدعی شد زیبایی در پرونده او فقط یک کارشناس بانکی نبوده، بلکه در زندان اوین از متهمان بازجویی می‌کرده و حتی اطلاعات مربوط به پرونده نفتی و روش‌های دور زدن تحریم‌ها را با خود برده است. زنجانی در ادامه، زیبایی را «عامل نفوذ» و حتی «عامل موساد» خواند.
این ادعا خیلی زود با واکنش رسمی مواجه شد. منابع قضایی اعلام کردند زیبایی هیچ‌گاه بازجو، بازپرس، نماینده قوه قضاییه یا ضابط قضایی در پرونده زنجانی نبوده و صرفاً به‌عنوان کارشناس بانکی در گروهی از کارشناسان بانک مرکزی حضور داشته است. وظیفه این گروه، بررسی تراکنش‌ها و تشخیص اسناد بانکی واقعی از اسناد جعلی عنوان شده است؛ بنابراین ادعای بازجویی زیبایی در اوین، دست‌کم بر اساس روایت رسمی موجود، تأیید نشده است.
زیبایی، اما در پاسخ، حمله متقابلی را آغاز کرد. زیبایی حتی ادعا کرد به ۴۰ گیگابایت ایمیل‌های شخصی زنجانی دسترسی داشته، اما از انتشار عکس‌های روابط او با کارگران جنسی در دبی خودداری کرده است. او همچنین پرسید چرا زنجانی در اوج اعتراضات ۸۸ در سوله‌ای در کیش برای دستگاه‌های نظامی اسپری فلفل تولید می‌کرده است.
دعوای زنجانی و بانک مرکزی؛ یک اختلاف عجیب
اما نکته جالب‌تر در ماجرای تازه، سابقه رابطه زنجانی با بانک مرکزی است. در واقع، دعوای امروز زنجانی با محمود زیبایی را نمی‌توان جدا از درگیری بزرگ‌تر او با بانک مرکزی فهمید؛ نهادی که سال‌ها قبل در پرونده او یکی از طرف‌های اصلی ماجرا بود و حالا نیز بار دیگر بر سر میزان بدهی و نحوه تسویه آن با زنجانی اختلاف پیدا کرده است.در شهریور ۱۴۰۴، بانک مرکزی اعلام کرد زنجانی هنوز بخش اصلی بدهی حدود یک میلیارد و ۹۶۷ میلیون یورویی خود را پرداخت نکرده است. بانک همچنین گفت زنجانی به تعهدات خود در بازپرداخت بدهی عمل نکرده و موضوع را به قوه قضاییه اعلام کرده است.در طرف مقابل، قوه قضاییه روایت دیگری ارائه کرد.
بیشتر بخوانید: سریال بابک زنجانی؛ پروژه سفیدشویی یک مفسد اقتصادی؟ | مملکت در بحران، قهرمان‌سازی در جریان
سخنگوی قوه قضاییه اعلام کرد اموال معرفی‌شده از سوی زنجانی پس از ارزیابی به کشور بازگردانده شده و ارزش آنها حتی بیش از میزان بدهی او بوده است. قوه قضاییه همچنین به رئیس کل بانک مرکزی و زنجانی درباره اظهارات تحریک‌آمیز تذکر داد.
به این ترتیب، اختلاف میان بانک مرکزی و زنجانی با ورود مستقیم قوه قضاییه عملاً در مسیری قرار گرفت که روایت زنجانی درباره تسویه بدهی را تقویت می‌کرد، در حالی که بانک مرکزی همچنان بر باقی‌ماندن بدهی تأکید داشت. همین تضاد، یکی از نکات عجیب پرونده زنجانی است؛ بانکی که در گذشته از نهاد‌های درگیر پرونده او بود، حالا بر سر میزان بدهی با خود او اختلاف دارد و در مقابل، قوه قضاییه درباره تسویه بدهی موضعی متفاوت از بانک مرکزی گرفته است.
این سابقه اهمیت دعوای تازه را بیشتر می‌کند. محمود زیبایی زمانی به‌عنوان کارشناس بانک مرکزی در پرونده زنجانی حضور داشت و امروز زنجانی علیه همان فرد اتهام‌هایی امنیتی مطرح می‌کند؛ در حالی که خود زنجانی نیز در ماه‌های گذشته با بانک مرکزی وارد یک درگیری علنی و کم‌سابقه شده بود.
صحت ادعا‌های زیبایی مشخص نیست و زنجانی هم تاکنون ادعایی در این رابطه مطرح نکرده است. اگرچه به نظر می‌رسد در نهایت زنجانی با انکار صحبت‌های زیبایی، به ادامه این دعوا با رویکرد خود بپردازد. این تبادل اتهام، چهره‌ای متناقض از محمود زیبایی را دوباره به سطح آورد؛ مردی که یک‌بار امین نظام خوانده شد و حالا در کانادا، پرچم حمایت از رضا پهلوی را بلند کرده است.
محمود زیبایی از کجا آمد؟
سابقه حرفه‌ای محمود زیبایی، برخلاف بخش زیادی از ادعا‌هایی که این روز‌ها درباره او مطرح می‌شود، تا حدی قابل ردیابی است. بر اساس اطلاعات منتشرشده در پروفایل لینکدین او، زیبایی بیش از ۲۲ سال در بانک مرکزی ایران فعالیت داشته است.او از مرداد ۱۳۷۵ تا اسفند ۱۳۸۷ مسئول مدیریت روابط کارگزاری بود. سپس از اسفند ۱۳۸۷ تا اردیبهشت ۱۳۹۱ ریاست بخش سویفت را برعهده داشت و از اردیبهشت ۱۳۹۱ تا بهمن ۱۳۹۷ نیز معاون مدیر و مشاور سیستم‌های کسب‌وکار در اداره سیستم‌های پرداخت بانک مرکزی بود.
سوابق کاری اعلام‌شده از سوی او شامل نصب، پیکربندی، نگهداری و ارتقای سیستم‌های سویفت، راه‌اندازی سرویس‌بوروی سویفت، طراحی هاب پیام‌رسانی مالی بر اساس استاندارد‌های ۱۵۰۲۲ و ۲۰۰۲۲ و پروژه‌هایی مانند فیلترینگ پیام و KYC بوده است. همین سابقه تخصصی باعث می‌شود حضور او در پرونده‌ای که بخش مهمی از آن به انتقال پول، حواله‌های بانکی و اصالت اسناد سویفت مربوط می‌شد، قابل توضیح باشد.
نام زیبایی در جریان رسیدگی به پرونده بابک زنجانی در دادگاه انقلاب بیشتر مطرح شد. در آن زمان او به‌عنوان کارشناس بانک مرکزی در جلسات دادگاه حضور داشت.در سایت مرتبط با بابک زنجانی، روایتی از جلسه چهارم دادگاه منتشر شده که بر اساس آن، رسول کوهپایه‌زاده، وکیل زنجانی، به صلاحیت کارشناس بانک مرکزی اعتراض کرده و گفته بود بانک مرکزی در این پرونده ذی‌نفع است. در همان روایت، قاضی صلواتی در پاسخ گفته است: «آقای محمود زیبایی امین نظام است و ما تشخیص می‌دهیم و اعتراض وارد نیست.».
اما باید توجه داشت که این نقل‌قول در روایت طرف زنجانی آمده و تاکنون سند رسمی مستقلی که این عبارت را تأیید کند، در دسترس نیست.
طبق روایت‌هایی که در سایت مرتبط با زنجانی منتشر شده، زیبایی در دوره دادسرا نقش پررنگی داشته: پرسش‌های مکرر از متهمان درباره سویفت‌ها، نوشتن متن اعتراف روی کاغذ پاره و گرفتن امضا، و سپس گزارش به بازپرس و رئیس بانک مرکزی مبنی بر جعلی بودن اسناد. این روایت‌ها هرگز به‌طور رسمی تأیید یا تکذیب مستقل نشده‌اند، اما نشان می‌دهند حضور او فراتر از یک کارشناس معمولی تلقی می‌شده است.
یک تراژدی شخصی و آغاز زندگی تازه در کانادا
پس از بازنشستگی، زندگی محمود زیبایی مسیر متفاوتی پیدا کرد. همسرش شهرزاد هاشمی و دختر نوجوانش مایا زیبایی در سحرگاه ۱۸ دی ۱۳۹۸ در پرواز PS۷۵۲ اوکراین جان باختند. زیبایی که چند روز قبل از حادثه با پرواز دیگری به کانادا بازگشته بود، پس از آن به یکی از پیگیران و دادخواهان پرونده هواپیمای اوکراینی تبدیل شد.او در سال‌های بعد در گفت‌و‌گو با رسانه‌های مختلف، از جمله رادیو زمانه، درباره پرونده هواپیما مواضع تندی علیه جمهوری اسلامی گرفت و روند‌های قضایی داخلی و موضوع پرداخت غرامت را مورد انتقاد قرار داد.زندگی او در کانادا نیز به فعالیت‌های اجتماعی و رسانه‌ای محدود نماند. زیبایی در اتاوا ساکن شد و در شبکه‌های اجتماعی با معرفی خود به‌عنوان «مسافر جا مانده از پرواز PS۷۵۲ اوکراینی» فعالیت می‌کند.
زیبایی در سال‌های پس از حادثه هواپیمای اوکراینی، به یکی از منتقدان جمهوری اسلامی تبدیل شد و در تجمع‌های اعتراضی ایرانیان در اتاوا نیز حضور داشت. تصاویر و مطالب منتشرشده از حساب‌های او نشان می‌دهد که از رضا پهلوی حمایت کرده و از هشتگ‌هایی مانند «جاویدشاه» و «پاینده ایران» استفاده کرده است.با این حال، ادعا‌هایی که برخی کاربران درباره حمایت مالی او از رضا پهلوی مطرح می‌کنند، نیازمند سند مستقل است و صرف حضور در تجمع‌ها یا استفاده از این هشتگ‌ها به‌تنهایی نمی‌تواند چنین ادعایی را اثبات کند.در این میان، اتهام زنجانی درباره ارتباط زیبایی با موساد نیز تاکنون سند عمومی مستقلی ندارد. حتی منابع رسمی در واکنش به ادعای بازجویی او تأکید کرده‌اند که زیبایی بازجو یا ضابط قضایی پرونده نبوده است.آنچه، اما بدون نیاز به این اتهام‌ها، این پرونده را عجیب می‌کند، تغییر جایگاه سیاسی زیبایی است؛ فردی که سال‌ها در ساختار بانکی جمهوری اسلامی فعالیت می‌کرد و در یک پرونده بزرگ اقتصادی به‌عنوان کارشناس بانک مرکزی حضور داشت، امروز در کانادا در صف منتقدان جمهوری اسلامی و حامیان رضا پهلوی قرار گرفته است.
بیشتر بخوانید:صدور رای جدید دادگاه کانادا درباره حادثه هواپیمای اوکراینی
از سوی دیگر، بابک زنجانی که زمانی با همین ساختار قضایی و بانکی درگیر بود، امروز بار دیگر نام همان کارشناس سابق را به میان آورده و علیه او اتهام‌های امنیتی مطرح می‌کند؛ آن هم در شرایطی که خود زنجانی در ماه‌های اخیر با بانک مرکزی بر سر بدهی و اموالش وارد یک مناقشه علنی شده است.به همین دلیل، دعوای تازه زنجانی و زیبایی را نمی‌توان صرفاً یک درگیری شخصی در شبکه‌های اجتماعی دانست. این دعوا بخشی از یک پرونده قدیمی‌تر است که در یک سوی آن بانک مرکزی، در سوی دیگر بابک زنجانی و در میانه آن، روایت‌های متفاوت دستگاه قضایی درباره بدهی، اموال و نحوه رسیدگی به پرونده قرار دارد. با این حال، درباره اتهام‌های امنیتی و جاسوسی مطرح‌شده علیه محمود زیبایی همچنان باید میان ادعا و واقعیت اثبات‌شده فاصله گذاشت.
