از نگرانی ظریف تا هشدار زیدآبادی؛ دیدار اصلاح‌طلبان با پزشکیان چه پیامی داشت؟
رویداد۲۴| دیدار مسعود پزشکیان با جمعی از فعالان سیاسی و اجتماعی اصلاح‌طلب در ساختمان کوثر، حالا به یکی از مهم‌ترین نشست‌های سیاسی روز‌های اخیر تبدیل شده است؛ نشستی که در آن، برخلاف جلسات معمول سیاسی، بخش مهمی از صحبت‌ها به آینده جنگ، امکان ازسرگیری مذاکرات با آمریکا، تفاهم‌نامه اسلام‌آباد، وضعیت اقتصادی و حتی نگرانی از عمیق‌تر شدن بحران داخلی اختصاص داشت.
این نشست شامگاه سه‌شنبه هفتم مهرماه برگزار شد و طبق روایت‌های منتشرشده، ۱۳ چهره سیاسی و اجتماعی از جمله محمدجواد ظریف، محمدعلی ابطحی، احمد زیدآبادی، فیاض زاهد، آذر منصوری، محسن امین‌زاده، محمدحسین عادلی و احمد مسجدجامعی در آن حضور داشتند. در این جلسه، حاضران ضمن حمایت از مواضع پزشکیان در مجمع عمومی سازمان ملل، بر ضرورت استفاده از ظرفیت دیپلماسی برای توقف جنگ و بازگشت به تفاهم‌نامه اسلام‌آباد تأکید کردند.
اما آنچه این جلسه را قابل توجه‌تر می‌کند، تفاوت هشدار‌ها و پیشنهاد‌هایی است که از سوی حاضران مطرح شده است؛ از نگرانی محمدجواد ظریف درباره احتمال حمله دوباره گرفته تا هشدار احمد زیدآبادی درباره اینکه کشور با بحرانی عمیق و پیچیده روبه‌روست و زمان زیادی برای رایزنی‌های فرسایشی وجود ندارد. فیاض زاهد نیز از خطر یک جنگ ویرانگر سخن گفته و محمدعلی ابطحی بر ضرورت ایجاد یک اجماع مدیریتی برای گفت‌و‌گو با آمریکا تأکید کرده است.
پزشکیان: صدای اکثریت کمتر شنیده می‌شود
رئیس‌جمهور در این نشست تلاش کرد مسئله مذاکرات را از زاویه دیگری توضیح دهد. پزشکیان گفت بیان مزایا و دستاورد‌های مذاکرات به معنای «سر خم کردن مقابل دشمن» نیست و آن را بخشی از شفاف‌سازی دانست. او همچنین تأکید کرد که اساس اصلاح‌طلبی، انعطاف‌پذیری در خود است، نه اینکه انتظار داشته باشیم طرف مقابل انعطاف نشان دهد.
پزشکیان همچنین بر ضرورت افزایش همدلی میان جریان‌های سیاسی تأکید کرد و هشدار داد که چنددستگی می‌تواند جامعه را تضعیف کند. در روایت‌های منتشرشده از این نشست، رئیس‌جمهور با اشاره به فشار‌های اقتصادی و معیشتی، از مشکلات مردم سخن گفته و بر تلاش دولت برای حل این مشکلات تأکید کرده است.
او در واقع تلاش کرده مسئله مذاکره را صرفاً به یک موضوع سیاست خارجی محدود نکند. از نگاه دولت، نتیجه مذاکرات مستقیماً با اقتصاد، معیشت، ثبات اجتماعی و آینده کشور ارتباط پیدا می‌کند.
۱۳ چهره اصلاح‌طلب چه گفتند؟
در گزارش رسمی از این جلسه آمده است که ۱۳ فعال سیاسی اصلاح‌طلب درباره موضوعات مختلفی از جمله وضعیت معیشتی، استفاده از ظرفیت‌های دیپلماتیک برای پایان جنگ، گسترش روابط خارجی، دیپلماسی با همسایگان، استفاده از ظرفیت‌های فرهنگی و ضرورت تبیین رسانه‌ای دستاورد‌های تفاهم‌نامه اسلام‌آباد صحبت کردند.
حاضران همچنین نسبت به تحولات آینده آمریکا و اقدامات اسرائیل هشدار دادند. این بخش از جلسه نشان می‌دهد که بحث اصلی فقط «مذاکره یا عدم مذاکره» نبوده، بلکه مسئله اصلی برای این طیف، پیدا کردن راهی برای کاهش فشار خارجی و جلوگیری از تبدیل بحران نظامی به یک بحران طولانی‌مدت سیاسی و اقتصادی بوده است.
در همین چارچوب، تفاهم‌نامه اسلام‌آباد به محور اصلی صحبت‌ها تبدیل شد. ابطحی در روایت خود از جلسه می‌گوید تقریباً همه حاضران به این جمع‌بندی رسیده بودند که این تفاهم‌نامه می‌تواند مسیر پایان جنگ را فراهم کند و باید برای احیای آن تلاش کرد.
او حتی پیشنهاد کرده به جای تکیه بیش از حد بر میانجی‌ها، یک «اجماع عالی مدیریتی» برای گفت‌و‌گو و تفاهم با آمریکا ایجاد شود؛ موضوعی که نشان می‌دهد بخشی از اصلاح‌طلبان معتقدند مشکل فقط پیدا کردن میانجی خارجی نیست و پیش از آن باید درباره اصل مسیر مذاکره در داخل تصمیمی روشن‌تر شکل بگیرد.
هشدار ظریف درباره حمله دوباره
یکی از مهم‌ترین بخش‌های روایت احمد زیدآبادی از جلسه، مربوط به سخنان محمدجواد ظریف است.
زیدآبادی گفته است که در این نشست، ظریف نسبت به احتمال حمله دوباره به ایران نگرانی جدی داشته و هشدار‌های او نسبت به دیگر سخنرانان شدیدتر بوده است. البته این روایت، برداشت شخصی زیدآبادی از سخنان ظریف است و جزئیات کامل صحبت‌های وزیر خارجه پیشین به صورت رسمی منتشر نشده است.
با این حال، اهمیت این روایت در فضای سیاسی فعلی قابل توجه است. چراکه نشان می‌دهد نگرانی درباره احتمال بازگشت درگیری همچنان در میان بخشی از چهره‌های سیاسی جدی است و همین نگرانی، موضوع مذاکره و تفاهم‌نامه اسلام‌آباد را از یک بحث دیپلماتیک به مسئله‌ای مرتبط با امنیت کشور تبدیل کرده است.
زیدآبادی: زمان زیادی برای رایزنی نداریم
احمد زیدآبادی، اما از زاویه‌ای متفاوت به جلسه نگاه کرده است. او معتقد است یکی از نکات نگران‌کننده این نشست، این تصور بوده که هنوز زمان کافی برای رایزنی، متقاعد کردن مخالفان و بازگرداندن همه طرف‌ها به تفاهم‌نامه وجود دارد.
او در روایت خود از این جلسه تأکید کرده که ایران با یک بحران بسیار عمیق روبه‌روست و برای مواجهه با چنین شرایطی، علاوه بر شناخت دقیق بحران، تصمیم‌گیری سریع و شجاعانه لازم است.
زیدآبادی همچنین از نبود یک ساختار تصمیم‌گیری منسجم و هماهنگ به عنوان یکی از نگرانی‌های خود یاد کرده است. از نگاه او، پیچیدگی شرایط به اندازه‌ای است که نمی‌توان با همان سازوکار‌های معمول سیاسی با آن برخورد کرد.
این بخش از سخنان زیدآبادی را می‌توان مهم‌ترین هشدار جلسه دانست؛ اینکه فرصت برای تصمیم‌گیری نامحدود نیست و هرچه زمان بیشتری صرف اختلافات داخلی و بحث‌های فرسایشی شود، هزینه تصمیم‌گیری نیز می‌تواند افزایش پیدا کند.
فیاض زاهد: برای حفظ ثبات، گاهی باید یک گام عقب رفت
فیاض زاهد نیز در همین جلسه هشدار داده است که اگر دقت و زیرکی لازم به کار گرفته نشود، خطر یک جنگ ویرانگر وجود دارد.
او در عین حال بر ضرورت تقویت همراهی داخلی تأکید کرده و گفته است به جای اینکه همه امتیازات را در عرصه خارجی جست‌و‌جو کنیم، باید به مردم امتیاز بدهیم و اعتماد و همراهی داخلی را تقویت کنیم.
این نگاه از یک زاویه مهم است؛ چراکه نشان می‌دهد بخشی از دغدغه مطرح‌شده در جلسه، صرفاً عبور از بحران خارجی نیست. مسئله اعتماد اجتماعی نیز در کنار آن قرار گرفته است. زاهد همچنین تأکید کرده که گاهی برای حفظ ثبات و موجودیت کشور، یک گام عقب‌نشینی می‌تواند زمینه دو گام پیشروی در آینده را فراهم کند.
ابطحی: پزشکیان از رنج مردم گفت
روایت محمدعلی ابطحی از جلسه، تصویر متفاوتی از فضای گفت‌و‌گو ارائه می‌دهد. او گفته است پزشکیان صادقانه از مشکلات زندگی مردم و فشار‌های معیشتی سخن گفته و تأکید کرده برای حل این مشکلات، هر اقدامی از جمله امضای تفاهم‌نامه را دنبال خواهد کرد.
ابطحی همچنین از عملکرد برخی اعضای دولت انتقاد کرده و گفته است فعالان سیاسی حاضر در جلسه از رئیس‌جمهور خواسته‌اند اعضای دولت او را بیشتر کمک کنند و منفعل نباشند.
این بخش از صحبت‌ها اهمیت دارد، چون نشان می‌دهد بخشی از نقد‌های مطرح‌شده در نشست، متوجه خود ساختار دولت نیز بوده است؛ به این معنا که حتی اگر مسیر دیپلماسی باز شود، دولت برای تبدیل آن به نتیجه اقتصادی و اجتماعی، نیازمند هماهنگی و تحرک بیشتری در داخل است.
یک نشست سیاسی با یک پیام روشن
آنچه از مجموع روایت‌های منتشرشده درباره این دیدار می‌توان فهمید این است که اختلاف اصلی دیگر صرفاً بر سر اصل مذاکره نیست؛ بحث مهم‌تر بر سر این است که ایران با چه سرعتی، با چه پشتوانه داخلی و با چه سازوکاری باید به سمت احیای مسیر دیپلماسی حرکت کند.
پزشکیان بر انسجام اجتماعی، شفاف‌سازی درباره مذاکرات و انعطاف در چارچوب اصلاح‌طلبی تأکید دارد. ابطحی از ضرورت اجماع مدیریتی برای گفت‌و‌گو با آمریکا می‌گوید. فیاض زاهد درباره خطر جنگ هشدار می‌دهد و بر تقویت اعتماد داخلی تأکید می‌کند. زیدآبادی نیز از کمبود زمان و پیچیدگی کم‌سابقه شرایط سخن می‌گوید و روایتش از نگرانی ظریف درباره حمله دوباره، بر حساسیت وضعیت می‌افزاید.
در چنین شرایطی، تفاهم‌نامه اسلام‌آباد دیگر صرفاً یک سند دیپلماتیک نیست؛ به نقطه تلاقی چند مسئله تبدیل شده است: پایان جنگ، جلوگیری از درگیری دوباره، کاهش فشار خارجی، وضعیت اقتصاد و معیشت و البته میزان انسجام سیاسی در داخل.
دولت حالا باید همزمان با فشار‌های خارجی و اختلافات داخلی، مسیری برای بازگرداندن مذاکرات پیدا کند؛ مسیری که به گفته حاضران در این جلسه، زمان برای آزمون و خطای طولانی در آن چندان زیاد نیست.
