ماجرای اخراج ۲ دیپلمات ایرانی چیست؛ روبیو این بار چه پیامی برای تهران دارد؟
رویداد۲۴| حواشی حضور هیئت ایرانی در نیویورک تمامی نداشته و چند روز پس از پایان مجمع عمومی سازمان ملل، وارد مرحله تازه‌ای شده است. اکسیوس به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داده که دو عضو هیئت ایران پس از بی‌توجهی به دستور وزارت خارجه آمریکا برای ترک خاک این کشور، از آمریکا اخراج شده‌اند. هویت این دو نفر هنوز اعلام نشده است. واشنگتن دلیل اقدام خود را ماندن آنها در نیویورک پس از پایان مجمع عمومی و با وجود دستور خروج عنوان کرده، اما تهران پیش‌تر روایت آمریکا درباره اخراج هیئت ایرانی را رد کرده بود. اهمیت ماجرا، اما فراتر از سرنوشت دو دیپلمات است؛ این اتفاق در شرایطی رخ داده که مذاکرات تهران و واشنگتن به بن‌بست رسیده و نگرانی‌ها درباره بازگشت درگیری نظامی افزایش یافته است.
دو دیپلمات چه زمانی و چرا اخراج شدند؟
بر اساس گزارش اکسیوس، وزارت خارجه آمریکا روز دوشنبه ۶ مهر به نمایندگی ایران نزد سازمان ملل اعلام کرد که تمام اعضای هیئت ایرانی باید فوراً خاک آمریکا را ترک کنند. با این حال، چند روز بعد مشخص شد دو عضو این هیئت همچنان در نیویورک حضور دارند.
به گفته یک مقام آمریکایی، روز جمعه ۱۰ مهر بار دیگر به نمایندگی ایران اطلاع داده شد که واشنگتن از حضور این دو نفر مطلع است و آنها باید فوراً آمریکا را ترک کنند. یکی از این دو نفر همان شب و نفر دوم صبح شنبه ۱۱ مهر نیویورک را ترک کردند. مقام آمریکایی به اکسیوس گفت: «روبیو جدی است» و مدعی شد این دو نفر مدت‌ها پس از پایان مجمع عمومی در نیویورک باقی مانده بودند.
رسانه‌هایی که این خبر را بازتاب داده‌اند نیز عمدتاً به همین روایت استناد کرده‌اند. هندوتودی و تایمز آو ایندیا هم گزارش داده‌اند که دو عضو هیئت ایرانی پس از تکرار درخواست واشنگتن، آمریکا را ترک کرده‌اند.
هویت دو نفر هنوز معلوم نیست
مهم‌ترین ابهام خبر، هویت این دو دیپلمات است. اکسیوس در گزارش خود نام آنها را منتشر نکرده و تنها از دو عضو هیئت ایرانی حاضر در مجمع عمومی سازمان ملل سخن گفته است. گزارش‌های دیگر نیز اطلاعات بیشتری درباره سمت و سوابق آنها ارائه نکرده‌اند؛ بنابراین نمی‌توان بدون سند، نام آنها را به دیپلمات‌های شناخته‌شده نمایندگی ایران در سازمان ملل نسبت داد. همچنین در گزارش‌های منتشرشده هیچ اتهام امنیتی یا کیفری علیه این دو نفر مطرح نشده است. آنچه آمریکا به عنوان علت اقدام خود اعلام کرده، ماندن آنها در خاک آمریکا پس از دستور وزارت خارجه برای خروج است.
این نکته مهم است، زیرا «اخراج» در اینجا نباید با اخراج یک دیپلمات به دلیل جاسوسی یا فعالیت خارج از مأموریت دیپلماتیک یکی گرفته شود. فعلاً هیچ گزارشی درباره چنین اتهاماتی وجود ندارد.
ماجرا از کجا شروع شد؟
ماجرای دو دیپلمات، ادامه اختلافی است که از خروج هیئت ایرانی از نیویورک آغاز شد. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، پس از سخنرانی مسعود پزشکیان در مجمع عمومی در نیویورک ماند تا تماس‌های دیپلماتیک برای پایان جنگ و حل اختلافات با آمریکا ادامه پیدا کند. در این مدت، قطر میان تهران و واشنگتن میانجیگری می‌کرد و موضوعاتی مانند جنگ، تنگه هرمز، تحریم‌ها و برنامه هسته‌ای ایران در تماس‌ها مطرح بود.
اما مذاکرات به نتیجه مورد انتظار آمریکا نرسید. پس از آن، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، دستور داد هیئت ایرانی زودتر از برنامه قبلی خاک آمریکا را ترک کند. آسوشیتدپرس گزارش داده بود که این دستور پس از پیشرفت محدود در مذاکرات غیرمستقیم درباره تنگه هرمز، درگیری‌های منطقه‌ای و برنامه هسته‌ای صادر شد.
ایران این روایت را رد کرد. نمایندگی جمهوری اسلامی در سازمان ملل اعلام کرد خروج هیئت از نیویورک از قبل برنامه‌ریزی شده و برنامه سفر آن در ۱۷ سپتامبر به وزارت خارجه آمریکا اطلاع داده شده بود. به این ترتیب، تهران اساساً تعبیر «اخراج» را درباره هیئت ایرانی نپذیرفت.
تفاوت ماجرای جدید با اختلاف قبلی این است که آمریکا می‌گوید دو عضو هیئت ایرانی پس از صدور دستور خروج همچنان در نیویورک باقی مانده بودند و پس از تکرار دستور، از کشور خارج شدند.
در نتیجه، حتی اگر درباره زمان خروج کل هیئت میان تهران و واشنگتن اختلاف وجود داشته باشد، واشنگتن درباره این دو نفر روایت مشخص‌تری ارائه کرده است: آنها باید خاک آمریکا را ترک می‌کردند، اما تا جمعه در نیویورک باقی مانده بودند و سپس از آمریکا خارج شدند.
با این حال، هنوز روشن نیست چرا این دو نفر در نیویورک مانده بودند و آیا مأموریت مشخصی برای ادامه حضور آنها وجود داشته است یا نه. تهران نیز تاکنون درباره هویت و دلیل ماندن این دو نفر توضیح عمومی نداده است.
پیام روبیو به تهران چیست؟
اهمیت سیاسی خبر را باید در زمان آن دید. اخراج این دو نفر تنها چند روز پس از آن رخ داده که تلاش‌های دیپلماتیک تهران و واشنگتن در نیویورک به نتیجه نرسید. به همین دلیل، این اقدام را نمی‌توان کاملاً از فضای متشنج مذاکرات جدا کرد.
آمریکا در روز‌های گذشته تلاش کرده نشان دهد برای ادامه فشار بر تهران آماده است و در عین حال، دولت ترامپ هنوز از ادامه تماس‌ها از طریق میانجی‌ها سخن می‌گوید. همین دوگانگی در رفتار واشنگتن قابل توجه است: از یک سو کانال مذاکره به‌طور کامل بسته نشده و از سوی دیگر، حتی ادامه حضور اعضای هیئت ایرانی در خاک آمریکا پس از پایان مجمع عمومی تحمل نمی‌شود.
اکسیوس نیز در گزارش خود اخراج دو دیپلمات را نشانه‌ای از افزایش تنش میان دو کشور در شرایطی دانسته که تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان جنگ با مشکل روبه‌رو شده و نگرانی از بازگشت درگیری افزایش یافته است.
نیویورک؛ فرصت دیپلماسی یا نشانه شکست آن؟
مجمع عمومی سازمان ملل معمولاً یکی از مهم‌ترین فرصت‌ها برای دیدار و گفت‌وگوی مقام‌های کشور‌هایی است که روابط پرتنش دارند. برای ایران و آمریکا نیز حضور همزمان مقام‌های دو کشور در نیویورک، در شرایط جنگ، یک فرصت مهم برای حفظ کانال ارتباطی بود.
اما نتیجه فعلی، دست‌کم در ظاهر، متفاوت است. مذاکرات به توافق نرسیده، هیئت ایرانی زودتر از آنچه واشنگتن می‌خواست خاک آمریکا را ترک کرده و حالا دو عضو دیگر این هیئت نیز از آمریکا خارج شده‌اند.
این اتفاق البته به معنای پایان قطعی مسیر دیپلماسی نیست. میانجی‌های منطقه‌ای همچنان فعال‌اند و حتی در گزارش‌های اخیر نیز از ادامه تلاش‌ها برای نزدیک کردن مواضع تهران و واشنگتن سخن گفته شده است.
اما ماجرای دو دیپلمات یک پیام روشن دارد و نشان می‌دهد که فضای اعتماد میان تهران و واشنگتن همچنان بسیار محدود است و حتی یک موضوع اداری درباره زمان خروج اعضای هیئت ایرانی می‌تواند به یک مناقشه سیاسی تبدیل شود. در این شرایط، مسیر دیپلماسی با کمترین سطح اعتماد و بیشترین میزان فشار سیاسی پیش می‌رود.
