پیشتازی لیکود در شمارش اولیه آرا؛ آیا نتانیاهو از بحران انتخاباتی عبور می‌کند؟
رویداد۲۴| نتایج اولیه انتخابات اسرائیل در حال تغییر است؛ چنانکه نظرسنجی‌های پای صندوق رأی از برتری نسبی مخالفان بنیامین نتانیاهو حکایت داشتند، اما شمارش رسمی آرا به سود ائتلاف نخست‌وزیر پیش رفته است. با این حال، فاصله تا اکثریت پارلمانی همچنان باقی است و معلوم نیست نتانیاهو بتواند این پیشتازی را به تشکیل دولت تبدیل کند.
در انتخاباتی که زیر سایه جنگ‌های منطقه‌ای و مناقشه با ایران برگزار شد، نتیجه نهایی نه‌تنها سرنوشت نخست‌وزیری او، بلکه ترکیب ائتلاف آینده و مسیر سیاست امنیتی اسرائیل را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.
نتانیاهو جلو افتاد؛ فاصله‌ای که هنوز پر نشده است
بر اساس گزارش‌های منتشرشده در صبح چهارشنبه (تا لحظه تنظیم این گزارش) با شمارش حدود ۵۱ درصد صندوق‌های رأی، ائتلاف حامی نتانیاهو ۵۵ کرسی و اردوگاه مخالفان او ۴۹ کرسی را به دست آورده است. دو جریان عمدتاً عرب نیز در مجموع ۱۶ کرسی داشتند. این ارقام موقت‌اند و شمارش آرای باقی‌مانده، از جمله آرای صندوق‌های ویژه، می‌تواند ترکیب کرسی‌ها را تغییر دهد. برای تشکیل دولت در کنست ۱۲۰ نفره اسرائیل، حمایت دست‌کم ۶۱ نماینده لازم است. بنابراین، پیشتازی فعلی ائتلاف نتانیاهو به معنای تضمین تشکیل دولت نیست.
نکته مهم‌تر آن است که در انتخابات اسرائیل، اول‌شدن یک حزب با توانایی تشکیل دولت یکسان نیست. حزب لیکود به رهبری نتانیاهو در شمارش اولیه پیشتاز بوده، اما نخست‌وزیر برای ادامه کار به ائتلافی نیاز دارد که بتواند اکثریت پارلمان را حفظ کند. حتی اگر لیکود بزرگترین حزب کنست باشد، اختلاف بر سر کرسی‌های احزاب متحد و امکان توافق با دیگر جریان‌ها می‌تواند نتیجه نهایی را تعیین کند.
چرا تشکیل دولت هنوز دشوار است؟
رقیب اصلی نتانیاهو، گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد ارتش اسرائیل و رهبر حزب میانه‌گرای یاشار است. آیزنکوت پس از انتشار نظرسنجی‌های اولیه گفت رأی‌دهندگان خواهان تغییر شده‌اند و از نتانیاهو خواست کنار برود. اما او نیز برای تشکیل دولت با مسئله‌ای اساسی روبه‌روست: مخالفان نتانیاهو یک اردوگاه کاملاً یکپارچه نیستند و اختلاف بر سر ترکیب دولت و نحوه همکاری با احزاب عرب می‌تواند رسیدن به اکثریت را دشوار کند.
از سوی دیگر، نتانیاهو برای رسیدن به ۶۱ کرسی به حمایت متحدان راست‌گرا و مذهبی خود وابسته است. این وابستگی می‌تواند دست او را در مذاکرات ببندد؛ زیرا توافق بر سر موضوعاتی مانند خدمت سربازی یهودیان ارتدوکس، مسائل مذهبی و ترکیب کابینه از اختلاف‌های مهم سیاست داخلی اسرائیل است. در نتیجه، حتی افزایش کرسی‌های ائتلاف نخست‌وزیر در شمارش آرا نیز به‌خودی‌خود تضمین نمی‌کند که شرکای او بتوانند بر سر یک دولت پایدار به توافق برسند.
اگر هیچ‌یک از دو اردوگاه نتواند اکثریت لازم را جمع کند، اسرائیل ممکن است وارد دوره‌ای از مذاکرات طولانی شود؛ دوره‌ای که در آن نتانیاهو می‌تواند تا تعیین تکلیف دولت بعدی، به‌عنوان نخست‌وزیر موقت به کار ادامه دهد. شکست تلاش‌ها برای تشکیل دولت نیز می‌تواند مسیر انتخابات مجدد را باز کند.
انتخابات در سایه جنگ؛ رأی به نتانیاهو یا قضاوت درباره عملکرد او؟
این انتخابات در شرایطی برگزار شد که جامعه اسرائیل همچنان با پیامد‌های حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ و جنگ‌های پس از آن روبه‌روست. نتانیاهو در کارزار انتخاباتی خود بر دستاورد‌های نظامی و ضرورت ادامه مقابله با تهدید‌های امنیتی، از جمله ایران، تأکید کرد. در مقابل، آیزنکوت تلاش کرد خود را جایگزینی برای رهبری نتانیاهو معرفی کند و بر ضرورت تغییر در شیوه اداره کشور تأکید گذاشت.
مشارکت ۷۷.۷ درصدی رأی‌دهندگان، بالاترین میزان از سال ۱۹۹۹، نشان می‌دهد رقابت انتخاباتی با بسیج گسترده رأی‌دهندگان همراه بوده است. با این حال، میزان مشارکت به‌تنهایی مشخص نمی‌کند که جامعه اسرائیل به یک مسیر سیاسی واحد رسیده است. نتایج فعلی همچنان از پراکندگی رأی میان احزاب و دشواری تشکیل یک اکثریت پایدار حکایت دارد.
برای نتانیاهو، پیشتازی در شمارش آرا فرصتی برای تقویت موقعیتش در مذاکرات تشکیل دولت است؛ اما این فرصت با یک پرسش اساسی همراه است: آیا می‌تواند متحدانش را در کنار هم نگه دارد و از اختلاف‌های داخلی عبور کند؟ برای مخالفان نیز صرف کاهش یا تضعیف موقعیت نتانیاهو کافی نیست؛ آنها باید نشان دهند که توانایی جمع‌کردن اکثریت و تشکیل دولتی جایگزین را دارند.
آیا تغییر دولت، سیاست اسرائیل در قبال ایران را تغییر می‌دهد؟
نتیجه انتخابات برای ایران نیز اهمیت دارد، اما نباید آن را به انتخاب میان دو سیاست کاملاً متضاد تقلیل داد. نتانیاهو در کارزار خود بر مقابله با ایران و حتی تغییر حکومت در تهران تأکید کرده است. آیزنکوت نیز رویکردی سخت‌گیرانه در قبال ایران دارد، از فشار اقتصادی حمایت می‌کند و با حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران مخالفت نکرده است؛ با این تفاوت که با استفاده از نیروی نظامی برای تحمیل تغییر حکومت، آن‌گونه که نتانیاهو مطرح کرده، موافق نبوده است.
از این رو، اگر نتانیاهو قدرت را از دست بدهد، نمی‌توان به‌طور خودکار انتظار داشت سیاست اسرائیل در برابر ایران به‌سرعت تغییر کند. اختلاف بر سر میزان اتکا به عملیات نظامی، اهداف جنگ و نحوه مدیریت رابطه با واشنگتن می‌تواند مهم باشد، اما تقابل امنیتی با ایران در میان بخش‌هایی از طیف سیاسی اسرائیل فراتر از شخص نتانیاهو مطرح است. تحلیل رویترز پیش از انتخابات نیز بر همین نکته تأکید داشت که تغییر احتمالی رهبر اسرائیل لزوماً به تغییر بنیادین راهبرد این کشور در قبال ایران منجر نمی‌شود.
در عین حال، ادامه بن‌بست سیاسی می‌تواند بر تصمیم‌گیری‌های امنیتی و دیپلماتیک اسرائیل اثر بگذارد. دولتی که برای بقا به ائتلافی شکننده وابسته باشد، با محدودیت‌ها و فشار‌های داخلی متفاوتی روبه‌رو خواهد شد؛ هرچند از نتایج انتخاباتی به‌تنهایی نمی‌توان درباره زمان یا احتمال اقدام نظامی تازه نتیجه‌گیری کرد.
