مصادره؛ یک کمدی متوسط

رویداد۲۴- مازیار وکیلی: مصادره نسبت به کمدی‌های مبتذلی که در این سال‌ها در سینمای ایران اکران شده است همشهری کین به حساب می‌آید. اما همچنان فیلم خوبی نیست. متوسط است و کم اثر. این‌که ما بخواهیم در ژانر زیبا و دلربای کمدی به فیلمی مثل مصادره اکتفا کنیم قطعاً یک پس‌رفت بزرگ است. 

معضل سینمای کمدی را باید سرصبر بررسی کرد. این‌که چرا مجبوریم در مقابل موج آثار سخیف این ژانر از مصادره دفاع کنیم جای بحث و بررسی دارد. مسیر را در سینمای کمدی گم کرده‌ایم و انقدر اشتباه رفته‌ایم که مصادره برایمان بدل شده به فیلمی قابل تحمل و قابل دفاع که تماشایش را اتفاقی جالب می‌دانیم. 

مصادره درباره یک مامور خرید تازه استخدام شده در اداره ساواک است که زنی آمریکایی می‌گیرد. اما ناگهان انقلاب می‌شود و او را به جرم ساواکی بودن دستگیر می‌کنند و به زندان می‌اندازند. همراه زنش به آمریکا فرار می‌کند و مجبور می‌شود در آمریکا به کارهای پست رو بیاورد و نکبتی زندگی کند. فیلم ساختار خوبی دارد. طراحی صحنه و لباس و گریم فیلم مسخره نشده است. توانسته در حد بضاعت سینمای ایران فضا و اتمسفر کار را در بیاورد. اما این‌ها برای کمدی ساختن کافی نیست. کمدی باید بتواند بخنداند که مصادره در دقایق زیادی نمی‌تواند این کار را انجام دهد. خنده‌ای اگر هست به خاطر عطاران است. عطارانی که به هر حال در کمدی‌های ضعیف‌تر از این هم توانسته گلیم خودش را از آب بیرون بکشد و به هر حال تماشاگر را بخنداند. 

فیلم‌نامه مصادره گاهی انقدر درگیر شعار می‌شود و تمسخر سلطنت‌طلبان را هدف خود می‌داند که یادش می‌رود فیلم کمدی است و باید بخنداند. مشکل اصلی مصادره هم همین است، فیلم خیلی نمی‌خنداند. برای همین هم هست که خیلی زود آن فضا سازی خوب برایمان تکراری می‌شود و یادمان می‌آید فیلم اساساً ساخته شده که بخنداند. وقتی یک کمدی در دقایق زیادی نتواند بخنداند بدل می‌شود به فیلمی کسل‌کننده و ملال‌آور که تماشاگر را خسته می‌کند. این اشکال برای فیلمی که با دقت و حوصله ساخته شده و کارگردان برای ساختنش وقت کافی گذاشته آفت بزرگی است. آن همه صبر و حوصله و دقت برای این بوده که تماشاگر بتواند بخندد. هدف اصلی خندیدن است. وقتی فیلم در دقایق زیادی نتواند این کار را انجام دهد یعنی شکست خورده است. 

در مصادره خنده هست اما کم است. همان خنده‌های کم هم بیشتر از آن‌که محصول متنی خوب و کارگردانی درست باشند محصول توانایی عطارانی است که به هر حال نقش‌هایش را خوب از کار درمی‌آورد. مهران احمدی در اولین فیلمش محافظه‌کاری زیادی به خرج داده و فقط فیلم‌نامه را مصور کرده است. کارگردانی بدی نیست، اما شور و حرارتی هم ندارد. معمولی و متوسط است. مثل بازی‌های فیلم که منهای عطاران چیزی برای ارائه ندارند. مثلاً مزدک میرعابدینی به این خاطر انتخاب شده که کلاً شبیه آمریکایی‌هاست. یا هومن سیدی دارد نقش‌های اخیرش را با کنترل بیشتر بازی می‌کند. مصادره غافلگیری ندارد و به جای غافلگیری کلی شعار دارد و سعی دارد آن شعارها را بی کم و کاست تحویل تماشاگر بدهد. 

جهت‌گیری پشت فیلم همان جهت‌گیری کهنه و قدیمی است که در این سال‌ها زیاد آن را شنیده‌ایم. آمریکا بد است و رویای آمریکایی سرابی بیش نیست و هر کس از ایران به اُمید یک زندگی بهتر به آمریکا برود بدخت می‌شود. این مضمون انقدر در سینمای ایران بیان و دست‌مالی شده که حتی از پشت فیلم کمدی مثل مصادره هم می‌شود آن را دید. مهران احمدی خیلی سعی کرده با استفاده از کمدی و فضا سازی این مضمون را گم و گور کند اما نشده و نتوانسته از دست این مضمون فرار کند. این مضمون نخ‌نما شده خودش را به تمام فیلم تحمیل کرده و اجازه نداده یک کمدی لذت‌بخش از دل این داستان بیرون بیاید. نویسنده اجازه نداده کمدی اصل باشد و مضمون فرع. بنای اصلی فیلم‌نامه را بر روی این مضمون نخ‌نما قرار داده و باعث شده به جای یک فیلم کمدی فیلمی شعاری ببینیم که در لحظاتی می‌خنداند. علت غلبه چنین دیدگاهی رسوب تفکر چپ در ذهن و ضمیر سازندگان مصادره است. هنوز که هنوز است فحش دادن به آمریکا برای ساخت فیلم جواب می‌دهد و کارگردانان ما سعی می‌کنند با دادن این فحش برای خود تشخص بخرند. 

از طرف دیگر تقلیل تمامی مشکلات به یک فرد خائن به نظرم کمی ریاکاری است. نویسنده سعی کرده که با خائن نشان دادن جلال از کل ماجرای مصادره‌های ابتدا انقلاب به راحتی بگذرد و به این سوال جواب ندهد که نتیجه مصادره‌های ابتدای انقلاب در نهایت چه شد؟ مصادره تمام این مشکلات را دارد و فیلم کاملی نیست. اما تلاش محترمی است برای ساختن یک کمدی درست و حرفه‌ای. در این سال‌ها انقدر کمدی بد دیده‌ایم که بشود مصادره را یک شروع برای ساختن کمدی‌های بهتر دانست. به اُمید روزی که در سینماها فیلمی در حد اجاره‌نشین‌ها ببینیم و با خیال راحت بخندیم.