«همه‌پرسی» اصل مغفول مانده

رویداد۲۴- احمد شیرزاد استاد دانشگاه در روزنامه ایران نوشت: همه‌پرسی از مردم درباره مسائل مهم امری تجربه شده در بسیاری از کشورهای جهان بوده و در قوانین اساسی قریب به اتفاق کشورها پیش‌بینی شده است

 به این ترتیب، همه‌پرسی نه مسأله‌ای غریب، که امری معمول است و هم اکنون در بسیاری از کشورهای جهان اعمال می‌شود. به عنوان مثال در کشور سوئیس درباره مسائل کوچک و بزرگ، مستقیماً از مردم نظر خواسته می‌شود و نظر اکثریت مردم در همه‌پرسی به عنوان نظر نهایی ملاک تصمیم‌گیری خواهد بود. یا در مسأله جدایی انگلستان از اتحادیه اروپا از مردم نظرخواهی شد و با وجود نظر غالب نخبگان این کشور، نظر اکثریت مردم مبنی بر جدایی اعمال شد. اما در کشور ما باوجود اینکه همه‌پرسی در قانون اساسی پیش‌بینی شده است، قریب 40 سال است که این پیش‌بینی محقق و اجرا نشده است. بنابراین سؤال جدی این است که چرا با وجود پیش‌بینی این راهکار مهم از سوی خبرگان قانون اساسی، همچنان همه‌پرسی به عنوان یک قفل سربسته باقی مانده است؟ یک پاسخ می‌تواند این باشد که برخی فکر می‌کنند اگر مستقیماً از مردم نظر خواسته شود، ممکن است مردم نظر آنان درباره موضوعات اساسی را تأیید نکنند و اکثریت نظر دیگری را اعلام کنند.
بنابراین جریان‌ها یا گروه‌هایی که دستی در قدرت دارند، سعی می‌کنند مانع برگزاری همه‌پرسی شوند تا مبادا نتیجه خلاف میل آنان باشد. اما این تصور اشتباه است. زیر شاید در دو مورد مردم خلاف نظر آنان رأی بدهند، اما این احتمال وجود دارد که در موارد دیگری نتیجه همه‌پرسی دیدگاه‌های آنان را تأمین کند. این نگرانی نباید سبب شود اصل اساسی اداره کشور با رأی و نظر مردم نادیده گرفته شود.
اکنون به دلیل وجود این نگرانی یا ملاحظات دیگری از این دست، همه‌پرسی گویی تابویی شده که اگر کسی از  ضرورت آن سخن بگوید، این گونه وانمود می‌شود که گویی از براندازی سخن گفته یا حرف دشمنان را تکرار کرده است. درحالی که اگر این سخن، این خواست و اساساً نفس برگزاری همه‌پرسی خلاف جمهوری اسلامی بود، اساساً نباید در قانون اساسی پیش‌بینی می‌شد. پیش‌بینی همه‌پرسی در قانون اساسی به این معنی است که سازوکار ممکن برای حل معضلات پیچیده نظام وجود دارد. کما اینکه اکنون در بسیاری از کشورها نیز از این امکان برای حل اختلاف‌ها استفاده می‌شود. دو سال پیش در جریان مذاکرات هسته‌ای، دو نظر کاملاً متضاد در جامعه دیده می‌شد. در نهایت مجلس و شورای عالی امنیت ملی در این باره تصمیم گرفته و تصویب کردند که برجام، اجرایی شود. درحالی که می‌شد با برگزاری یک همه‌پرسی، برجام را به رأی و نظر مردم گذاشت و نظر مردم را اجرا کرد. علاوه بر این، مسائل دیگری همچون نحوه برگزاری انتخابات یا نظارت استصوابی هم وجود دارد که نسبت به آنها دو دیدگاه متفاوت در جامعه وجود دارد که در این موارد نیز می توان نظر مردم را جویا شد.
مطابق قانون اساسی و طبق روح انقلاب اسلامی، کشور باید طبق نظر مردم اداره شود و تنها رأی مردم باید حرف آخر را بزند. از ابتدای انقلاب تاکنون شاهد برگزاری انتخابات‌ بسیاری بودیم که باعث شده است مشارکت عمومی نسبت به پیش از انقلاب، اساساً قابل مقایسه نباشد. اما همان طور که رئیس جمهوری در سخنرانی 22 بهمن به آن اشاره کردند، باوجود برگزاری متعدد انتخابات، ما هنوز نیازمند آن هستیم تا انتخابات به عنوان یک رکن رکین به رسمیت شناخته شود. اگر قرار باشد رأی مردم نادیده گرفته شود یا برای آن اهمیت قائل نباشیم، به این معنی است که اصلی‌ترین ستون جمهوری اسلامی ایران را نادیده گرفتیم.