مبعث؛ فرصتی برای بازگشت به معیارهای «اسوه حسنه»

در این میان، عده ای از افراد به گزینش و انتخاب «الگوی حسنه»، اقدام می کنند و برخی دیگر، منتخب خود را «الگوی سیئه» قرار می دهند که پیروی از الگوی اخیر؛ هرچند ممکن است برخی توفیقات ظاهری و مادی به همراه داشته باشد ولی در مجموع، موجب انحراف انسان از مسیر درست و صحیح خواهد شد.

دین مبین اسلام نیز همانند بسیاری از ادیان و مکاتیب دیگر، برای آنکه پیروان خود را در مسیر صحیح عمل به دستورات دینی یاری نماید، الگوهایی را معرفی کرده و آنان را واجد خصلت «عصمت» قرار داده تا کلیه اعمال و رفتار آنان، در مسیر حق و حقیقت باشد و اسوه و الگویی در دسترس و قابل مشاهده برای رهجویان به شمار آیند.

واژه «اُسوه»، واژه ای قرآنی است که سه بار در آیات کلام الله مجید به کار رفته است، دو بار برای حضرت ابراهیم(ع) که یکی در آیه چهارم سوره ممتحنه (قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ.../ برای شما مؤمنان بسیار پسندیده و نیکوست که به ابراهیم و اصحابش اقتدا کنید...) است و دیگری در آیه ششم سوره ممتحنه (لَقَدْ کانَ لَکُمْ فيهِمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ.../ به یقین در توکل و نیایش ابراهیم و همگامانش به درگاه خدا برای شما اقتدای نیکویی است...) و یک بار هم برای نبی مکرم اسلام(ص) در آیه بیست و یکم سوره احزاب(لَقَدْ کانَ لَکُمْ في‏ رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ.../  همانا براى شما در (سيره‌ى) رسول خدا، الگو و سرمشقى نيكوست...) به کار رفته است. 

منظور قرآن از کاربست واژه اسوه، پیروی از تمام مواردی است که قابل تاسی باشند؛ همانند رفتار و گفتار و آداب و اخلاق. اسوه در دیدگاه قرآن، یعنی فردی که تمامی دستورات الهی را به صورت کامل و جامع، عینیت بخشیده است و می تواند معیاری برای ایمان و عمل به معتقدات دینی باشد.

خداوند متعال با معرفی نبی مکرم اسلام(ص) به عنوان اسوه حسنه، ایشان را معیاری تمام عیار و جامع برای انسانها دانسته است که تمسک به او و اتکای به کلمات و رفتارهایش، قطعا راهگشا بوده و مبیّن صراط مستقیم است. شخصیتی توسط قادر متعال به عنوان اسوه حسنه معرفی می شود که توسط همان والا مقام، به دلیل اخلاق نیکو و خلق عظیم و پسندیده و صبر جمیل، مورد تکریم قرار گرفته است؛ آنجا که می فرماید: وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ/و یقیناً تو بر بلندای سجایای اخلاقی عظیمی قرار داری(قلم/4)

پیام آوری از سوی باریتعالی به عنوان اسوه حسنه به خلایق معرفی می شود که همان رب الارباب عالمیان، دلیل بعثتش را سرازیر نمودن رحمت و مرحمت برای جهانیان برشمرده است؛ همانجا که می فرماید: وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ/ و (ای رسول) ما تو را نفرستادیم مگر آنکه رحمت برای اهل عالم باشی.(انبیاء/107)

قرآن کریم، پیامبر اعظم(ص) را اسوه حسنه و الگوی تمام عیار معرفی می کند برای آنکه او نماد عینیت یافته خوبی ها است و رهروی از او، نیل به سرمنزل مقصود است و دوری از راه و روش او، انحراف از کمال وعده داده شده و مقصد واقعی است؛ همچنان که امیر بیان و یعسوب الدین در خطبه 160 نهج البلاغه می فرماید: وَ لَقَدْ كَانَ فِي رَسُولِ اللَّهِ كَافٍ لَكَ فِي الْأُسْوَةِ.../ براى تو كافى است كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله سر مشق تو باشد...

از زمان بعثت پیامبر اکرم(ص) تا زمان معاصر، هرگاه مسلمانان به تاسی از رفتار و کردار نبی مکرم(ص)، عملکرد خویش را برنامه ریزی کرده و اجرا نموده اند، توانسته اند بر دشمنان بیرونی و بدخواهان درونی، فائق آیند و پرچم توحید را بگسترانند اما هرگاه از آن کلام نورانی و آن رفتار آسمانی، دوری کردند، تفرقه و چند دستگی بر آنها ظاهر گشته و آنان را زیر سیطره دشمنان اسلام قرار داده است.

امیرالمومنین علی (ع) در خطبه یکصد و بیست و هفتم، با اشاره به لزوم تاسی به پیامبر اعظم(ص) و هشدار نسبت به دوری از اسوه حسنه می فرماید: ...تَأَسَّى مُتَأَسٍّ بِنَبِيِّهِ وَ اقْتَصَّ أَثَرَهُ وَ وَلَجَ مَوْلِجَهُ وَ إِلَّا فَلَا يَأْمَنِ الْهَلَكَةَ.../ ...پس پيروى كننده بايد از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم پيروى كند، و به دنبال او راه رود، و قدم بر جاى قدم او بگذارد، و گر نه از هلاكت ايمن نمى‏باشد...

شایسته است تمامی مسلمانان؛ از شرق تا غرب عالم، با خود بیندیشند تا چه میزان در مسیر پیروی از اسوه حسنه و رحمت فراگیر برای عالمیان و صاحب خُلق عظیم حرکت کرده اند و با اندیشه در موضوع وضعیت اسفناک فعلی جهان اسلام، راهکار عظمت اسلام را در بازگشت به معیارهای تبیین شده توسط اسوه حسنه بیابند.