تاریخ انتشار: ۱۲:۲۸ - ۲۲ آبان ۱۳۹۷
تعداد نظرات: ۲۷ نظر
امیرعباس هویدا نخست وزیر ۱۳ ساله ایران در دوره پهلوی بود که پس از انقلاب با شلیک گلوله به گردن و جمجمه کشته شد.
چهره ها / هویدا
رویداد۲۴ زهرا ترابی: امیر عباس ممدوح سال ۱۲۸۵ در چهارراه سیدعلی تهران در خانواده‌ای متمول و سرشناس به دنیا آمد و بعد‌ها فامیلی خود را به هویدا تغییر داد. او دو ساله بود که پدرش به عنوان سرکنسول ایران در دمشق منصوب شد و خانوادگی به آن جا رفتند.
 
پدر هویدا، حبیب‌الله عین‌الملک بود که به عنوان سفیر ایران در لبنان و عربستان  خدمت می‌کرد. مادر او نیز دختر ادیب السلطنه (نوه محمدحسن خان سردار ایروانی) بود.
 
چهره ها / هویدا
 
امیرعباس تحصیلات ابتدایی خود را در دمشق آغاز کرد و پس از اینکه پدرش تصمیم گرفت ادامه‌ کار خود را در بیروت انجام دهد در مدرسه فرانسوی آنجا به ادامه‌ تحصیلات پرداخت. امیرعباس در اواخر تحصیل خود به اروپا رفت و سال‌ها در انگلستان و بلژیک و فرانسه زندگی تحصیل کرد.
 
او پس از اتمام تحصیلات خود در رشته علوم سیاسی از دانشگاه آزاد بروکسل در سال ۱۳۲۱ به ایران بازگشت و به استخدام وزارت امورخارجه درآمد و در سمت کارمند اداره دفتر وزارتی مشغول به کار شد و در همین سال برای گذراندن خدمت وظیفه به دانشکده افسری رفت و پس از اتمام دوره‌ یکساله‌ آن به وزارت‌خارجه بازگشت و در سمت کارمند اداره اطلاعات مشغول کار شد.
 
هویدا از طریق آشنایی با عبدالله انتظام (وزیر امور خارجه ایران را در کابینه حسین علاء و فضل‌الله زاهدی) و دوستی با حسنعلی منصور (نخست‌وزیر ایران که در ۱ بهمن ۱۳۴۳ در مقابل مجلس شورای ملی توسط گروهی از نزدیکان نواب صفوی ترور شد) پله‌های ترقی را به سرعت طی کرد و در دولت منصور به وزارت دارایی منصوب شد.
 
چهره ها / هویداامیرعباس هویدا، حسنعلی منصور و عبدالله انتظام
 
نخست وزیری هویدا

پس از ترور منصور توسط گروه فداییان اسلام، هویدا توسط شاه برای نخست وزیری انتخاب شد و به جای منصور بر صندلی صدارت تکیه زد و توانست ۱۳ سال این صندلی و سمت را حفظ کند. از این جهت هویدا رکورددار حفظ دولت در تاریخ ایران است. هویدا شش بهمن ۴۳ کار خود را به عنوان نخست وزیری آغاز کرد و سال ۵۶ آن تحویل داد و به زندان رفت. از سال ۵۶ تا ۵۷ جمشید آموزگار این سمت را قبول کرد.
 
امیرعباس هویدا چندی پس از مرگ منصور با خواهرزن او لیلا نظام‌الدین امامی که نوه دختری حسن وثوق (وثوق الدوله) بود، ازدواج کرد، ولی این ازدواج در اوج اقتدار وی به طلاق انجامید؛ ولی دوستی او و همسرش تا پایان عمر هویدا پابرجا بود.
چهره ها / هویدا

نگاه هویدا به تولید داخل

هویدا در زمان نخست‌وزیری خود توانست ایران را در موقعیت اقتصادی خوبی قرار بدهد از جمله تولید خودرو پیکان در سال ۱۳۴۲ که انتخاب خود هویدا نیز پیکان بود و به عنوان وسیله نقلیه از آن استفاده می‌کرد. یکی از ایده‌های هویدا در بحث اقتصاد این بود، کالا‌های که گران هست را باید تحریم کرد و حتی افرادی را که اجناس گران می‌فروختند را به دادگاه می‌کشاند. درباره او گفته‌اند هویدا جسارت خاصی در تصمیم‌های اقتصاد داشت.

هویدا توانست تولید ناخالص کشور را به‌طور قابل‌توجهی افزایش بدهد، به‌طوری‌ که در سال ۱۳۵۵ تولید ناخالص داخلی ایران در یک روند صعودی، از ۴۴ هزار میلیارد ریال به ۲۴۲ میلیارد ریال رسید. در این دوره تولید سرانه هر ایرانی نیز از دو میلیون ریال به ۷.۲ میلیون ریال در سال ۵۵ رسید.
چهره ها / هویدا

طی ۱۷ سال تولید سرانه کشور ۳.۶ برابر شد. علاوه‌بر تولید ناخالص داخلی، یکی‌دیگر از مهم‌ترین شاخص‌های اقتصاد کلان یعنی نرخ رشد اقتصادی که تغییرات آن می‌تواند با تغییر در میزان تولید و درآمد سرانه، میزان رفاه اقتصادی را به تصویر بکشد. چنانکه در این دوره رشد اقتصادی کشور از پنج تا ۱۷ درصد در نوسان بوده که نشان از رشد نسبتا بالایی است. در این میان نقش افزایش قیمت نفت را نباید نادیده گرفت. قیمت نفت در آستانه دهه ۵۰ به اوج رسید و این مسئله تاثیر زیادی در اقتصاد ایران داشت.

فروش نفت

خزانه کشور به‌واسطه فروش نفت آنقدر ارقام درشتی پیدا کرد که همین امر باعث شد شاه خرج‌های غیراصولی و خارج از برنامه انجام بدهد؛ برگزاری جشن‌های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی یکی از همین موارد بود که حدود ۶۵۰ تا ۸۰۰ میلیون دلار هزینه برداشت.

با توجه به ارتقای اقتصادی که ایران در آن زمان (دوره هویدا) داشت، فساد‌هایی نیز به اقتصاد رخنه کرده بود که می‌توان از رویا‌های بلندپروازانه اقتصادی شاه اشاره کرد، همین امر باعث سرعت سقوط شاه شد. تک‌محصولی شدن اقتصاد کشور و وابستگی شدید به نفت، نابودی کشاورزی و رشد قابل‌توجه مهاجرت‌های روستا به شهر، توزیع ناعادلانه درآمد‌های ملی و احتکار ثروت ملی در دست دربار، سطح پایین بهره‌وری، تشدید فاصله طبقاتی و... ازجمله نتایج زیان‌بار سیاست‌های اقتصادی محمدرضا شاه‌ پهلوی بود که او را از رسیدن به آرمان‌شهر «تمدن بزرگ» بازمی‌داشت.

در دوره هویدا تولید روزانه نفت ایران از ۶۳۵ هزار بشکه در سال ۱۳۲۸ به ۶ میلیون بشکه در سال ۱۳۵۲ رسید. بدین‌ترتیب میزان درآمد حاصل از فروش نفت از روزانه هزار دلار در سال ۱۳۴۷ به روزانه ۲۰ هزار و ۷۰۰ دلار در سال ۱۳۵۵ رسید.

اشتباهی که شاه و حتی هویدا در اقتصاد کردند، این بود که بیش از اندازه درآمد اقتصادی را وابسته به نفت کردند. همین امر باعث نزول تدریجی اقتصاد ایران شد. به دلیل وابستگی بیش‌ازحد به نفت، از بین رفتن زیربنا‌های اقتصادی در نتیجه اجرای نادرست اصلاحات ارضی و تراز منفی تجاری، ساختار اقتصاد کشور را از هم پاشید، به‌طوری‌که نسبت صادرات غیرنفتی به نفتی، از ۲۳ درصد در سال ۱۳۴۱ به دو درصد در سال ۱۳۵۶ رسید.
 
مطلب جالبی که می‌توان اشاره کرد این است که سال‌های اول هویدا در جایگاه نخست وزیری رشد اقتصادی ایران آنقدر خوب بود که ایران به کشور‌های دیگر وام می‌داد، ولی در ادامه با بی تدبیری در ۱۳۵۶ دولت فقط توانایی تامین مواد غذایی مردم را داشت و کشاورزی از خودکفایی نسبی سال‌های قبل از اصلاحات ارضی به مصرف‌کننده محصولات وارداتی تبدیل شده بود.

هویدا در زمان نخست وزیری خود با مشکلاتی عدیده‌ای روبرو شد یکی از این مشکلات بحث بودجه بود. در آن زمان تعداد مراکز بهداشتی و درمانی روستایی کشور در سال ۱۳۵۷ فقط ۱۵۰۰ واحد بوده است، این در حالی است که در همین سال ایران دارای ۴۵۲ شهر و بیش از ۹۲ هزار روستا بود.

همچنین در بحث مسکن؛ از مجموع ۳۳ میلیون و ۷۴۷ هزار نفر جمعیت کشور در سرشماری سال ۱۳۵۵ تعداد یک‌میلیون و ۷۷ هزار نفر در کپر زندگی می‌کردند.
 
از مجموع ۶ میلیون و ۷۰۰ هزار خانوار سرشماری‌شده در کل کشور، محل سکونت بیش از یک‌میلیون و ۹۰۰ هزار خانوار (جمعیتی بالغ‌بر ۹ میلیون و ۵۹۰ هزار نفر) فقط دارای یک اتاق بود؛ به عبارت ساده‌تر، ۲۸.۴۵ درصد از جمعیت کشور در واحد‌های مسکونی زندگی می‌کردند که تنها یک اتاق داشت.

ظاهرا هویدا تنها کاری که توانست انجام بدهد این بود که قیمت‌ها را ثابت نگه دارد و توانست رضایت طبقه خاصی را جلب کند. هویدا و سیاست اقتصادی که شاه و هویدا پیاده کردند، به شکست منجر شد که مهمترین دلیل آن هم این بود نتوانست قشر دیگری از جامعه از جمله روستانشین‌ها را جلب کند. زمانی که شاه و کابینه‌اش با فروش نفت به فکر خرید تجهیزات نظامی بودند، قشر عظیمی از مردم در شرایط نامناسبی بودند که حتی منجر به سوءتغذیه نیز شدند.

طبق آمار بانک جهانی، نرخ تورم در سال آخر نخست وزیری هویدا به ۲۷% رسید و میانگین قیمت‌ها نسبت به ابتدای نخست وزیری هویدا بیش از ۷ برابر شده بودند.
 
طبق آمار بانک جهانی فرضیه قوطی کبریت هویدا نیز بیشتر شبیه یه یک افسانه است. (برخی تاریخ نویسان گفته‌اند مثال هویدا قوطی کبریت نبوده و او از مثال قیمت خودکار استفاده کرده است) شاید اگر هویدا پیشنهاد فروش نفت را به شاه نم‌یداد این اتفاقات ناگوار برای بدنه اقتصاد ایران نمی‌افتاد. اما می‌گویند تاریخ میدان اما و اگر نیست.
 
برکناری هویدا

هویدا در ۱۶ مرداد سال ۱۳۵۶ از نخست‌وزیری برکنار شد و در کابینه جمشید آموزگار به عنوان وزیر دربار منصوب شد اما روز بعد از هفدهم شهریور سال ۱۳۵۷ از وزارت دربار نیز استعفا کرد. درباره دلیل استعفای گفته‌اند که دیگر امیدی به بقای حکومت پهلوی نداشته و به همین دلیل استعفا کرده است و برخی دیگر گفته‌اند به خاطر حرکت وحشیانه حکومت پهلوی در آن روز تحت تاثیر قرار گرفته و استعفا کرده است.

دقیقا دو ماه پس از استعفای هویدا در جلسه‌ای که در ۱۷ آبان در دربار برگزار می‌شود، محمدرضا پهلوی از درخواست مشاوران خود برای بازداشت هویدا خبر می‌دهد؛ این درخواست به رای گذاشته می‌شود و با رای اکثریت، امیرعباس هویدا و نعمت‌الله نصیری رئیس پیشین ساواک بازداشت می‌شوند.

عباس میلانی نویسنده معروف‌ترین کتاب درباره هویدا (معمای هویدا یا ابوالهول ایرانی) جلسه تصمیم‌گیری دربارهٔ وضعیت هویدا یک صحنه‌سازی بود و شاه پیش از آن تصمیم خود را گرفته بود.

اعدام هویدا

در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ ارتش اعلام بی‌طرفی می‌کند. نگهبانان فرار می‌کنند. گفته شده برای کمک به هویدا، کلید یک اتومبیل و یک هفت‌تیر نیز به او می‌دهند اما هویدا نمی‌پذیرد و می‌گوید خود را تسلیم مقام‌های دولت جدید خواهد کرد. او چنین کرد و در نهایت با یک آمبولانس از ویلای ساواک به دفتر جبهه ملی منتقل می‌شود. داریوش فروهر (عضو جبهه ملی که در ماجرای قتل‌های زنجیره‌ای کشته شد) به استقبال هویدا می‌رود و او را به مدرسه رفاه (محل اقامت آیت‌الله خمینی) انتقال می‌دهند. مسعود بهنود درباره تسلیم هویدا نوشته است او در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ پس از فرار نگهبان‌ها از پادگان جمشیدآباد از زندان بیرون آمد و به منزل آیت الله طالقانی تلفن می‌زند و از آن طریق خود را تسلیم کرد.

امیرعباس هویدا در دادگاهی به ریاست صادق خلخالی به اعدام محکوم می‌شود اما گفته‌اند قبل از اتمام دادگاه در وقت تنفس کشته می‌شود.

چهره ها / هویدا

عباس میلانی نویسنده کتاب معمای هویدا، درباره کشته شدن هویدا نوشته است: در جلسه دوم محاکمه هویدا، بعد از خواندن رای هیئت منصفه توسط خلخالی، هنگامی که هویدا و مأمورین در حال خروج به سمت حیاط بودند، یکی از همراهان هویدا با استفاده از کلت، دو گلوله به او شلیک کرد که تیر به گلوی هویدا اصابت کرد. هویدا از یکی از مأمورین خواست تا کارش را یکسره کند؛ و آن مرد هم پذیرفت و سومین گلوله را در سر هویدا شلیک کرد.

چهره ها / هویدا

محل اصابت گلوله به گردن هویدا در تصویر مشخص است

 

البته این روایت در کتاب دیگر عباس میلانی به شکل مطرح می‌شود «برخی می‌گویند که خلخالی به هویدا تیراندازی کرد، درحالی که بقیه آخوندی به نام غفاری را گناه‌کار اعلام می‌کنند.» البته هادی غفاری در پاسخ به این موضوع گفته است که فقط تماشاچی دادگاه بوده و نقشی در نحوه کشته شدن هویدا نداشته است.

چهره ها / هویدا

 

ابراهیم یزدی درباره کشته شدن هویدا گفته است «پس از این که جلسه دادگاه تنفس داده می‌شود، هویدا به راهرو می‌آید اما یکی از آقایان روحانی که آنجا بوده و من مایل نیستم اسم ببرم، در راهرو با هفت تیر کمری خود هویدا را می‌کشد و زمانی به خلخالی خبر می‌دهند که کار از کار گذشته بوده‌است. یعنی در واقع او را قبل از اعدام کشته بودند.»

خبر های مرتبط
نظرات بینندگان
انتشار یافته: ۲۷
امید
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۳:۲۴ - ۱۳۹۷/۰۸/۲۲
6
63
لااقل خوبه گفتید اقتصادرا میفهمیده چون به خلخالی گفتند که درزمان هویدا قیمت هاثابت ماند گفته بود این مرتیکه بهایی بود اولا که بهایی نبود.

ثانیا اگر هم بود 13سال به مردم خدمت کرد البته از نظرشما خیانت اما ما امروز پس از 40 سال میبینیم چقدر این مرد به این مملکت خدمت کرده بود.
ناشناس
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۴:۵۹ - ۱۳۹۷/۰۸/۲۲
50
17
به بهایی بودن وی وبه قدرت رسیدن بسیاری از بهاییان در دولت و اقتصاد در زمان وی اشاره نکردید.
علی
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۵:۰۲ - ۱۳۹۷/۰۸/۲۲
3
52
قتل هویدا نه اعدام هویدا
ناشناس
|
Iran, Islamic Republic of
|
۲۲:۱۱ - ۱۳۹۷/۰۸/۲۲
6
44
13 سال ثبات قیمت در آن زمان و 40 سال گل و بلبل اختلاف طبقاتی هم که نداریم اختلاس و دزدی هم که هیچ نداریم و...
ایرج
|
Iran, Islamic Republic of
|
۰۸:۵۶ - ۱۳۹۷/۰۸/۲۳
4
39
ایا الان میتوانید یکسال ثبات قیمت را حفظ کنید خا بیامرز 13 سال ثابت نگه داشت و رانت خوار ودزد ورابطه باز هم نبود
محمد احمدی
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۴:۱۷ - ۱۳۹۷/۰۸/۲۳
55
9
جایگاهش ته جهنم است در زمان نخست وزیری او گرانی و اختلاس بیداد میکرد
پاسخ ها
ناشناس
| Iran, Islamic Republic of |
۲۰:۱۰ - ۱۳۹۷/۰۸/۲۷
حرف زیادی نزنید
امیر
| Iran, Islamic Republic of |
۱۳:۵۰ - ۱۳۹۸/۰۳/۲۷
اگه همچین ادمای میرن جهنم چه بهتر ما هم بریم
ناشناس
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۴:۲۸ - ۱۳۹۷/۰۸/۲۴
7
42
روحش شاد، وطن دوست بود و مدیر و باسواد
بابک
|
Iran, Islamic Republic of
|
۲۰:۱۱ - ۱۳۹۷/۰۸/۲۴
3
32
هویدا جعبه سیاه اطلاعات سری و شخص دوم ایران توی اون 13سال بود و خیلی از افراد رده بالای حکومت جدید رو هم میشناخت. برای اینکه یکسری از اشخاص رده بالای جمهوری اسلامی که با سرویس جاسوسی انگلیس در ارتباط بودند شناسایی نشوند ، به دست عوامل خائن ترور شد.
ناشناس
|
Iran, Islamic Republic of
|
۲۰:۰۹ - ۱۳۹۷/۰۸/۲۷
4
12
فقط يك احمق ميتونه از اول تا آخر متن رو بخونه و به حماقت نويسنده نخنده چون اعداد و ارقامتون با جملاتتون نميخونه ! كمي واقعيت رو جلوه بديد بابا !
ناشناس
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۳:۱۰ - ۱۳۹۷/۰۸/۲۸
28
2
روزی که هویدا سر کار امد ایران روزی 280 هزار بشکه نفت میفروخت وکبریت یک ریال بود وبعداز 13 سال روزی که رفت ایران 65000000 هزار بشکه نفت در روز میفروخت تا بتواند کبریت را همچنان یک ریال نگه دارد اگر هویدا هنوز سر کار بود بعد از 40 سال باید در روز 200000000 بشکه نفت می فروختیم تا بتوانیم کبریت را همان یک ریال نگه داریم اره جونم
پاسخ ها
ناشناس
| Iran, Islamic Republic of |
۱۲:۵۴ - ۱۳۹۷/۰۹/۰۴
تو حتی بلد نیستی عدد ها رو خوب بنویسی بعدشم قضاوت میکنی اونایی که هویدا رو کشتن خودشون بدترین مریضی گرفتن
ناشناس
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۳:۱۶ - ۱۳۹۷/۰۸/۳۰
5
28
هرچقدر سیاه نمایی کنید بازم محبوبیت افرائی مثل هویدا از بین نمیره
مهدی
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۳:۳۳ - ۱۳۹۷/۰۸/۳۰
4
6
کی بمیره کی بمونه
ناشناس
|
Iran, Islamic Republic of
|
۰۲:۱۲ - ۱۳۹۷/۰۹/۰۲
1
4
دوستان محترمی که نظر داده اند آیا میتوانند از طریق اینترنت پیگیری بفرمایند که جنازه اش را کجا دفن کرده اند?
ناشناس
|
United States
|
۱۲:۴۱ - ۱۳۹۷/۰۹/۰۴
4
6
همه کارهایی که نویسنده نوشته به خاطرش دادگاه انقلاب هویدا رو اعدام کرد، صدها برابر بدترش الان اتفاق افتاده. تعجب می کنم که نویسنده چطور فجایع دوران زمامداری هویدا رو این طور با آب و تاب بیان می کنه. خوبه به فجایع و مشکلات حال حاضر هم حداقل یک اشاره ای هم بکنه.
ناشناس
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۲:۵۸ - ۱۳۹۷/۰۹/۰۴
2
11
خدایا ی هویدای دیگه برامون بفرست جبران میکنیم دمت گرم.. خدا اینبار قول میدیم نکشیمش
ناشناس
|
United States
|
۱۸:۵۹ - ۱۳۹۷/۰۹/۰۷
3
6
پدربزرگم تجارتخانه ا داشت هویدا یکبار به شهرستان امده بود در بازار وارد تجارتخانه پدر بزرگم شد و از پدربزرگم در مورد بازار و داد و ستد و رونقش یا کسادیش سوالاتی کرد
تفکر
|
Iran, Islamic Republic of
|
۲۱:۴۶ - ۱۳۹۷/۱۱/۱۴
7
4
یه سوال از اونایی که زمان هویدارو گل و ببل بیان کردن
اگه اون زمان گل و بلبل بود چی شد که مردم دست به اعتراض و انقلاب زدند؟یکم فکر بد نیست
پاسخ ها
ناشناس
| Iran, Islamic Republic of |
۱۴:۱۸ - ۱۳۹۸/۰۱/۱۸
خوشی زد زیر دلشون همین!!!
ناشناس
| Iran, Islamic Republic of |
۱۳:۳۱ - ۱۳۹۸/۰۱/۲۳
ملت جن زده
محیا
| Iran, Islamic Republic of |
۱۳:۱۳ - ۱۳۹۸/۰۲/۱۶
دقیقا موافقم! والا ما از هرکی که سن بالا سوال میکنیم میگن اون زمان تو بدبختی زندگی میکردیم گل و بلبلی در کار نبوده
ایرانی
|
Iran, Islamic Republic of
|
۲۳:۲۶ - ۱۳۹۷/۱۱/۱۵
0
5
سلام .درجواب آخرین نظر باید عرض کنم ملت خام دعوت به اسلام عدل وانصاف شدندکه یکی دوسال اول انقلاب ازطرف بزرگان کشوررعایت شداما بعدازبین رفتن مسلمانهای واقعی که درراس بودندهمه ی تعهدات فراموش شد
ناشناس
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۵:۰۰ - ۱۳۹۸/۰۲/۱۷
0
3
ملت فکرم میکردند حکومتی پاک، حکومتی با عدالت، مردانی خداترس، یا به قولی حکومت عدل علی روی کار می‌آید. نمی‌دانستند قدرت و ثروت انسان‌ها را عوض میکند.
اشتباه کردند
ح پ
|
Iran, Islamic Republic of
|
۰۴:۲۹ - ۱۳۹۸/۰۵/۱۹
1
0
شرمنده این جمله رو مینویسم یک مشت بی خبرید ، هویدا به معنای واقعی خدمتکار اسرائیل بود ، تحقیق کنید بینید جنازشو کجا بردن
ناشناس
|
Germany
|
۰۰:۳۱ - ۱۳۹۸/۰۵/۲۸
0
0
چرت وپرت نگید هویدا نه بهایی بود و نه جنازه اش به اسراییل برده شد.البته عضو فراماسونر بود(این ثابت شده و مدرکش هم موجوده اما بهایی نبود و حتی خلخالی تندرو هم توی کیفرخواست هویدا اتهام بهاییت وی را نیاورده بود)بهرحال هرکسی خوبی و بدی داره هویدا هم آدمی بود با خوبیها و بدیها و اشتباهات خودش بهرحال آدم بود نه فرشته اما هر بدی هم داشت پیش مسئولین فعلی نظام یک فرشته بود.
نظرات شما
نام:
ایمیل:
* نظر: