بانک توسعه تعاون در مسیر تقویت زنجیره ارزش کسب و کارهای خرد
رویداد۲۴| این طرح، با تمرکز بر گذار از تولید پراکنده و کمبازده به سمت مدلهای سازمانیافته و ارزشآفرین، قصد دارد سهم واقعی تولیدکنندگان خرد از ارزش افزوده را افزایش دهد و ریسک فعالیت اقتصادی آنان را کاهش دهد. در این مسیر، بانک توسعه تعاون بهعنوان بازوی تخصصی بخش تعاون، نقش کلیدی در تأمین مالی زنجیرهای ایفا میکند.
در میان بازیگران نظام تأمین مالی کشور، بانک توسعه تعاون بهعنوان بانک تخصصی بخش تعاون، جایگاهی متمایز در پیشبرد طرح ملی «اتصال» دارد. این بانک با مأموریت ذاتی حمایت از تعاونیها و کسبوکارهای خرد، از همان مراحل طراحی و اجرای طرح، بهعنوان حلقه پیونددهنده منابع مالی، تولیدکنندگان خرد و بنگاههای بزرگ ایفای نقش کرده است. حضور بانک توسعه تعاون در این طرح، بهمعنای عبور از الگوی تسهیلاتدهی سنتی و حرکت بهسوی یک نظام تأمین مالی مبتنی بر زنجیره ارزش، شفافیت جریان منابع و کاهش ریسک فعالیت اقتصادی است.
در گذشته، بسیاری از کارگاههای خرد و خانگی با محدودیتهای جدی در دسترسی به منابع مالی و بازار فروش مواجه بودند. تولیدکنندگان خرد معمولاً مجبور بودند از منابع غیررسمی با نرخهای بهره بالا استفاده کنند یا محصولات خود را با حاشیه سود اندک به بازار عرضه کنند. این محدودیتها نهتنها بهرهوری تولید را کاهش میداد، بلکه موجب ناپایداری درآمد و انگیزه محدود برای ادامه فعالیت اقتصادی میشد. طرح اتصال، با تمرکز بر ایجاد زنجیرههای ارزش منسجم و قابل رصد، این چالشهای تاریخی را هدف گرفته است.
نقشآفرینی بانک توسعه تعاون در طرح اتصال، صرفاً محدود به پرداخت تسهیلات نیست، بلکه این بانک با طراحی سازوکارهای تأمین مالی زنجیرهای، هدایت هدفمند اعتبارات و هماهنگی با سایر نهادهای حمایتی، بستر لازم برای پایداری اقتصادی کسبوکارهای خرد را فراهم کرده است. این رویکرد، ضمن تقویت اعتماد متقابل میان تولیدکنندگان خرد و شبکه بانکی، امکان برنامهریزی میانمدت و بلندمدت را برای فعالان اقتصادی ایجاد کرده و بانک توسعه تعاون را به یکی از ارکان کلیدی تحقق اهداف توسعهای این طرح ملی تبدیل کرده است.
یکی از محورهای اصلی طرح اتصال، توانمندسازی اقتصادی کسبوکارهای خرد و تعاونیها است. در قالب مدل اتصال، تولیدکنندگان خرد دیگر بهصورت جزیرهای فعالیت نمیکنند، بلکه در زنجیرهای متصل به صنایع بالادستی و شبکههای فروش قرار میگیرند. این امر، ضمن ارتقای سهم تولیدکننده خرد از ارزش افزوده، زمینه افزایش تابآوری اقتصادی محلی و کاهش وابستگی به بودجههای دولتی را فراهم میکند.
بانک توسعه تعاون، با هدایت جریان اعتبارات در قالب قراردادهای مشخص مانند کشت قراردادی و خرید تضمینی، این زنجیره را از منظر تأمین مالی تقویت میکند.
سازوکار اجرایی طرح اتصال بر پایه چند محور کلیدی شکل گرفته است: نخست، شناسایی ظرفیتها و نیازهای منطقهای و عارضهیابی پیش از مداخله؛ دوم، سازماندهی تولیدکنندگان خرد در قالب تعاونیهای تخصصی؛ سوم، طراحی زنجیره ارزش از تأمین نهاده و تولید تا بازار فروش؛ و نهایتاً، استقرار مدل تأمین مالی زنجیرهای. این مدل جایگزین پرداخت تسهیلات پراکنده و سنتی شده و جریان اعتباری را دقیقاً در مسیر تولید و ارزشآفرینی هدایت میکند.
بانک توسعه تعاون، با ایفای نقش حامی مالی و هدایتگر اعتبارات، نهتنها ریسک نکول تسهیلات را کاهش میدهد، بلکه امکان برنامهریزی بلندمدت برای تولیدکنندگان خرد و تعاونیها را نیز فراهم میآورد. منابع مالی با توجه به نیاز واقعی تولید و با ضمانت صندوق ضمانت تعاون تخصیص مییابد، از اینرو تولیدکنندگان میتوانند با آرامش بیشتر به فرآیند تولید و توسعه کسبوکار خود بپردازند. این سازوکار، اعتماد فعالان اقتصادی به نظام بانکی رسمی را تقویت کرده و هزینه تأمین مالی را بهطور چشمگیری کاهش میدهد.
یکی دیگر از اهداف مهم طرح اتصال، مقابله با خامفروشی و ارتقای بهرهوری منابع است. بسیاری از محصولات کشاورزی، پوشاک، صنایع دستی و تولیدات محلی بدون فرآوری یا اتصال به بازارهای هدف، با کمترین سود به فروش میرسند. این طرح با ایجاد صنایع تبدیلی، تکمیل حلقههای فرآوری و تعریف مسیرهای فروش پایدار، ارزش افزوده تولید را افزایش میدهد.
بانک توسعه تعاون، با هدایت اعتبارات به سمت این حلقهها، تضمین میکند که منابع بانکی به شکل هدفمند و هوشمندانه در مسیر افزایش ارزش محصول مصرف شود.
طرح اتصال همچنین در توانمندسازی مناطق محروم و کاهش نابرابریهای منطقهای نقش مؤثری ایفا میکند. تولیدکنندگان خرد در استانهای کمتر برخوردار، با دسترسی به منابع مالی، آموزش و ارتباط با صنایع بالادستی، میتوانند فرصتهای اقتصادی پایدار ایجاد کنند و از مهاجرت نیروی کار به کلانشهرها جلوگیری شود. نمونههای موفق اولیه این طرح در استان سیستان و بلوچستان و شهرستانهای دلگان و قصرقند، در حوزه تولید حنا، خرما، انبه و گیاهان دارویی قابل مشاهده است.
در حوزه کشاورزی، طرح اتصال به اصلاح الگوی کشت، جایگزینی محصولات کمآببر، توسعه مکانیزمهای کشت قراردادی و ایجاد صنایع تبدیلی توجه ویژه دارد.
بانک توسعه تعاون در این بخش، نقش حلقه مالی زنجیره را ایفا میکند و اعتبار لازم برای تأمین نهادهها، فرآوری و فروش محصولات را فراهم میآورد. این همکاری، تضمین میکند که محصولات تولیدی با کیفیت مناسب به بازار عرضه شوند و تولیدکنندگان خرد از سود عادلانه برخوردار گردند.
اجرای آزمایشی این طرح در استانهایی مانند همدان، زنجان، لرستان، اصفهان و سیستان و بلوچستان آغاز شده است و حوزههای پوشاک، نساجی، کشاورزی و صنایع تبدیلی را پوشش میدهد. گزارشهای میدانی حاکی از تسهیل فرآیندهای مالی، کاهش زمان دسترسی به منابع و هماهنگی بهتر میان نهادهاست.
بانک توسعه تعاون با اتکا به این تجربهها، ظرفیت تعمیم این مدل به سطح ملی و استقرار یک چارچوب نهادی پایدار را دارد.
مدیرعامل بانک توسعه تعاون در اینباره تأکید کرده است: «بانک توسعه تعاون در طرح اتصال، نقش حامی مالی را بر عهده دارد. هدف ما پشتیبانی هوشمندانه و هدفمند از تعاونیها و تولیدکنندگان خرد است تا مسیر فعالیت آنها تسهیل شود و منابع در جای درست خود مصرف گردد.» این دیدگاه، نشاندهنده جایگاه تخصصی بانک بهعنوان بازوی مالی بخش تعاون و تأکید بر حمایت از تولید و اشتغال است.
طرح اتصال نمونهای از همکاری نهادی هدفمند و توسعه بازار محور است که بانک توسعه تعاون در آن نقش کلیدی ایفا میکند. این طرح، با ایجاد شبکههای زنجیرهای و هدایت اعتبارات، امکان افزایش بهرهوری، تقویت تابآوری اقتصادی و توسعه اشتغال پایدار در مناطق مختلف کشور را فراهم میسازد. ادامه این مسیر، میتواند اقتصاد مردمی و بخش تعاون را با پشتوانه عملی تقویت کند و الگویی موفق برای مدیریت هوشمند منابع و توسعه زنجیرههای ارزش ارائه دهد.
