سودجویی وسط جنگ؛ بازار سیاه اینترنت زندگی مردم را به بازی گرفته

رویداد۲۴| با شروع بحران و جنگ، اینترنت بین‌الملل در ایران به شکل گسترده قطع شد و میلیون‌ها نفر با محدودیت دسترسی مواجه شدند. این خاموشی که طی سال‌های اخیر یکی از اولین اقدامات مسئولان برای مدیریت بحران شده، نه تنها زندگی روزمره و کسب‌وکار‌ها را تحت تأثیر قرار داده، بلکه بازار غیررسمی فروش فیلترشکن و کانفیگ را رونق بخشیده و سودجویان از فرصت سوءاستفاده کرده‌اند.

آغاز خاموشی؛ اختلال در زندگی روزمره

از همان ساعات اولیه بحران، اتصال به اینترنت بین‌الملل به شدت کاهش یافت و براساس گزارش گروه پایش نت بلاکس، پس از بیش از ۳۰۰ ساعت، تنها حدود یک درصد از سطح اتصال عادی کشور حفظ شده است. در چنین شرایطی، مردم با محدودیت در دسترسی به اطلاعات، آموزش آنلاین، خدمات بانکی و کسب‌وکار مواجه شده‌اند. اختلال در ارتباطات نه تنها روند زندگی روزمره را مختل کرده، بلکه فشار اقتصادی مستقیم بر کاربران عادی وارد کرده است. بسیاری از کسب‌وکار‌های خرد و متوسط که برای ادامه فعالیت به اینترنت بین‌الملل وابسته‌اند، با توقف درآمد و زیان جدی مواجه شده‌اند.

بازار سیاه اینترنت؛ هر گیگابایت تا ۱.۵ میلیون تومان

محدودیت‌های دسترسی به اینترنت، به سرعت به فرصتی برای سودجویان تبدیل شد. فروشندگان بازار غیررسمی، بسته‌های اینترنتی ۵ گیگابایتی را تا یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان و هر گیگابایت اینترنت را بین ۸۰۰ هزار تا ۱.۵ میلیون تومان به فروش می‌رسانند. گزارش‌ها نشان می‌دهد که بسیاری از این فروشندگان با استفاده از اکانت‌های جعلی و کانال‌های پرعضو، پس از دریافت وجه، دسترسی‌ها را قطع یا کاربران را مسدود می‌کنند. این وضعیت، ریسک کلاهبرداری را در بازاری که باید ابزار دسترسی به اطلاعات باشد، به سطح بی‌سابقه‌ای رسانده است.

فشار اقتصادی و اختلال در خدمات

قطع اینترنت و محدودیت‌های دسترسی، نه تنها زندگی شخصی کاربران را تحت تأثیر قرار داده، بلکه فعالیت‌های اقتصادی، خدمات بانکی و کسب‌وکار‌های آنلاین را فلج کرده است. بسیاری از مردم با مشکل انجام امور بانکی، آموزش از راه دور و فعالیت‌های تجاری مواجه شده‌اند. برخلاف تصور برخی مدیران، فشار بر کاربران داخلی و محدودیت اینترنت در عمل امنیت و نظم ایجاد نمی‌کند و تنها باعث افزایش نابرابری، استرس و اختلال در زندگی روزمره می‌شود.

تضاد با حقوق شهروندی

اعمال محدودیت‌های گزینشی در دسترسی به اینترنت، به‌ویژه اظهاراتی مانند حرف‌های اخیر فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت که صادقانه و صریح گفت اینترنت را به کسانی می‌دهیم که صدای ما را منتقل کنند، نشان‌دهنده نقض ضمنی حقوق شهروندی است. در عصر دیجیتال، دسترسی آزاد به اطلاعات و ارتباطات پایه، جزو حقوق اساسی کاربران است و محدود کردن آن بر اساس معیار‌های سیاسی، با اصول آزادی و عدالت در تضاد است. بسیاری از شهروندان علاقه‌ای به اظهارنظر‌های سیاسی و تلاش برای رساندن هیچ گروه سیاسی ندارند، اما نگران فرزندان و عزیزان خود در خارج مرز‌ها هستند و برقراری ارتباط در این وضعیت برایشان ناممکن یا گران‌تر از آن است که توان پرداختش را داشته باشند. خیلی‌ها هم آنقدر گرفتار نان شب هستند که به چیز غیر از ضرر این وضعیت برای کسب و کار و زندگی رومزه خود فکر نمی‌کنند.

واقعیت جنگ دیجیتال؛ تأثیر محدودیت اینترنت بر دشمن

در شرایطی که ایالات متحده و اسرائیل از آخرین فناوری‌های اطلاعاتی و دیجیتال بهره می‌برند، خاموشی اینترنت داخلی ایران چه تأثیری می‌تواند بر روند عملیات دشمن داشته باشد؟ تحلیل‌ها نشان می‌دهد که محدودیت دسترسی بیشتر مردم را گرفتار اختلال و خسارت می‌کند و تأثیر چندانی بر فعالیت‌های دشمن ندارد. برخلاف انتظار برخی مسئولان، این محدودیت‌ها نه تنها امنیت ایجاد نمی‌کند، بلکه اعتماد عمومی و توان اقتصادی جامعه را کاهش داده و نارضایتی اجتماعی را افزایش می‌دهد.

ریسک‌های بلندمدت و پیامد‌های عصر ارتباطات

تجربه روز‌های اخیر نشان می‌دهد که محدودیت‌های اینترنتی کوتاه‌مدت، در بلندمدت، ابزاری ناکارآمد و حتی مضر است. عصر ارتباطات نیازمند دسترسی سریع و پایدار به اطلاعات است و هرگونه اختلال مکرر، آثار منفی جدی بر اقتصاد، آموزش، خدمات عمومی و حقوق شهروندی برجای می‌گذارد. سیاست‌های گزینشی و فشار به کاربران، شاید در کوتاه‌مدت احساس کنترل ایجاد کند، اما در بلندمدت، جامعه را در معرض زیان‌های گسترده و آسیب به اعتماد عمومی قرار می‌دهد.

خاموشی اینترنت و محدودیت دسترسی در بحران و جنگ، بیش از آنکه به مدیریت تهدید‌های خارجی یا امنیت کمک کند، موجب اختلال در زندگی روزمره، فشار اقتصادی، گسترش بازار سیاه و تضاد با حقوق شهروندی شده است. تجربه اخیر، زنگ خطری جدی برای مسئولان است: کنترل و محدودیت موقت، مردم و کسب‌وکار‌ها را هدف قرار می‌دهد، سودجویان را تقویت می‌کند و در نهایت، اثربخشی کمی در مقابله با تهدید‌های خارجی دارد.