نشست مجازی بریتانیا برای بازگشایی تنگه هرمز؛ اروپا وارد میدان شد؟
رویداد۲۴| در اوج تنشها در تنگه هرمز و اختلال در عبور نفتکشها که اقتصاد جهان را تحت تاثیر قرار داده است، بریتانیا با برگزاری نشستی مجازی با حضور ۳۵ کشور، تلاش دارد مسیرهای دیپلماتیک برای بازگشایی این آبراه حیاتی را بررسی کند؛ نشستی که همزمان با فاصلهگیری معنادار واشنگتن، اهمیت دوچندانی پیدا کرده است.
هرمز؛ از مسیر انرژی تا میدان تقابل سیاسی
تنگه هرمز، بار دیگر به نقطه کانونی بحران جهانی تبدیل شده؛ گذرگاهی که حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند و هرگونه اختلال در آن، بلافاصله بازار انرژی را به لرزه درمیآورد. در روزهای اخیر، گزارشهای متعدد از کاهش تردد نفتکشها، افزایش هزینه بیمه و نگرانی شرکتهای کشتیرانی منتشر شده؛ نشانههایی که از «بستهشدن عملی» این مسیر حکایت دارد.
در چنین فضایی، ابتکار لندن برای برگزاری نشست مجازی با حضور ۳۵ کشور، تلاشی برای جلوگیری از تعمیق بحران ارزیابی میشود؛ نشستی که قرار است نه بر گزینههای نظامی، بلکه بر راهحلهای دیپلماتیک و سیاسی تمرکز کند.
بریتانیا بهدنبال اجماع؛ اروپا در نقش تازه
حرکت بریتانیا را میتوان نشانهای از تلاش اروپا برای بازیابی نقش مستقل در مدیریت بحرانهای بینالمللی دانست. برخلاف سالهای گذشته که ابتکار عمل عمدتاً در اختیار واشنگتن بود، اینبار لندن تلاش کرده با گرد هم آوردن طیفی از کشورها—از مصرفکنندگان بزرگ انرژی تا بازیگران منطقهای—یک اجماع حداقلی برای باز نگه داشتن هرمز ایجاد کند.
منابع دیپلماتیک میگویند محور اصلی گفتوگوها، ایجاد سازوکارهای هماهنگ برای کاهش تنش، تضمین امنیت کشتیرانی و جلوگیری از درگیری مستقیم در این آبراه است. با این حال، نبود اجماع بر سر ابزارهای اجرایی، چالش اصلی این نشست بهشمار میرود.
پیام واشنگتن؛ عقبنشینی یا تغییر راهبرد؟
همزمان با این تحرکات، اظهارات دونالد ترامپ لایه جدیدی به معادله افزوده است. رئیسجمهور آمریکا با کماهمیت جلوه دادن وابستگی کشورش به تنگه هرمز و دعوت از اروپاییها برای «یاد گرفتن دفاع از خود»، عملاً سیگنالی از کاهش تمایل واشنگتن برای ورود مستقیم به مدیریت این بحران ارسال کرده است.
این موضع، از یکسو میتواند به معنای فشار بر متحدان برای افزایش نقشآفرینی باشد و از سوی دیگر، نشانهای از تغییر اولویتهای آمریکا در مواجهه با بحرانهای منطقهای تلقی شود. در هر دو حالت، نتیجه فوری آن، افزایش بار مسئولیت بر دوش اروپا و سایر بازیگران است.
بازار جهانی در حالت انتظار
بازار نفت در روزهای اخیر بهشدت به تحولات هرمز واکنش نشان داده است. افزایش قیمتها، نوسانات شدید و نگرانی از کمبود عرضه، نشان میدهد که حتی احتمال تداوم اختلال در این مسیر، برای ایجاد شوک در اقتصاد جهانی کافی است.
کارشناسان معتقدند اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، نهتنها قیمت انرژی بلکه زنجیره تأمین جهانی نیز تحت تأثیر قرار خواهد گرفت؛ موضوعی که میتواند تورم جهانی را تشدید کند و فشار بیشتری بر اقتصادهای مصرفکننده وارد آورد.
ایران؛ بازیگر کلیدی در معادله هرمز
در مرکز این تحولات، ایران قرار دارد؛ کشوری که موقعیت ژئوپلیتیک آن، هرمز را به یک اهرم استراتژیک تبدیل کرده است. هرچند تهران بهطور رسمی مسئولیت بستن این مسیر را نپذیرفته، اما نقش آن در معادلات امنیتی خلیج فارس غیرقابل انکار است.
همین موقعیت باعث شده که هر ابتکار دیپلماتیک—از جمله نشست بریتانیا—بدون در نظر گرفتن نقش ایران، عملاً به نتیجه نرسد. به بیان دیگر، کلید بازگشایی هرمز نه فقط در توافقهای چندجانبه، بلکه در نحوه مدیریت تنش با تهران نهفته است.
دیپلماسی در آزمون هرمز
نشست مجازی بریتانیا را میتوان تلاشی برای جلوگیری از تبدیل یک بحران منطقهای به یک شوک جهانی دانست. با این حال، شکاف میان رویکرد اروپا و آمریکا، نبود سازوکار اجرایی مشخص و پیچیدگی نقش بازیگران منطقهای، نشان میدهد که مسیر بازگشایی هرمز، صرفاً از کانال گفتوگوهای دیپلماتیک هموار نخواهد بود.
در شرایطی که جهان چشم به این آبراه دوخته، پرسش اصلی این است: آیا دیپلماسی میتواند پیش از آنکه بازار انرژی و امنیت منطقهای وارد فاز غیرقابل بازگشت شود، راهی برای عبور از بحران پیدا کند؟
