هانتاویروس؛ ویروسی مرموز که جهان را نگران کرد | تجربه کرونا تکرار میشود؟
رویداد۲۴| یک کشتی تفریحی با ۱۴۰ مسافر و خدمه که با شیوع هانتاویروس مواجه شده، به سمت جزایر قناری اسپانیا در حرکت است تا مسافران آن در منطقهای ایزوله تخلیه شوند.
تاکنون این ویروس منجر به جان باختن ۳ نفر و بیماری دستکم ۸ نفر شده است و ۵ مسافر دیگر که پیش از این کشتی را ترک کرده بودند نیز به این بیماری مبتلا هستند. در حالی که مقامات بهداشتی در ۴ قاره ردیابی بیش از ۲۰ مسافر را آغاز کردهاند، سازمان جهانی بهداشت خطر شیوع گسترده این ویروس با دوره نهفتگی ۱ تا ۸ هفته را برای عموم مردم پایین ارزیابی کرده است.
جهان هنوز خاطره تلخ کرونا را فراموش نکرده و از همین رو انتشار خبر مرگ چند مسافر یک کشتی کروز بر اثر ابتلا به «هانتاویروس» کافی است تا دوباره ترس از ظهور یک بیماری فراگیر در شبکههای اجتماعی و رسانهها شعلهور شود. ماجرا از کشتی گردشگری MV Hondius آغاز شد؛ کشتیای که از آرژانتین راهی اقیانوس اطلس شده بود و حالا نامش به یکی از خبرسازترین پروندههای بهداشتی جهان تبدیل شده است.
بر اساس اعلام سازمان جهانی بهداشت، تاکنون چند مورد قطعی و مشکوک ابتلا در این کشتی شناسایی شده و دستکم سه نفر جان خود را از دست دادهاند. تحقیقات اولیه نشان میدهد عامل بیماری، گونهای موسوم به «Andes» یا «آند» است؛ سویهای نادر که برخلاف اغلب هانتاویروسها، توانایی انتقال محدود از انسان به انسان را نیز دارد.
هانتاویروس دقیقاً چیست؟
هانتاویروس در واقع نام یک خانواده از ویروسهاست که عمدتاً در بدن جوندگان زندگی میکنند و از طریق ادرار، بزاق یا مدفوع حیوان آلوده به انسان منتقل میشوند. شایعترین راه انتقال، استنشاق ذرات آلودهای است که در هوا پراکنده میشوند؛ مثلاً هنگام تمیز کردن انبار، خانههای متروکه یا مکانهایی که موشها در آن رفتوآمد داشتهاند.
این ویروس نخستین بار دههها قبل شناسایی شد، اما همچنان جزو بیماریهای نادر به حساب میآید. با این حال، شدت بیماری در برخی موارد میتواند بسیار بالا باشد؛ بهویژه وقتی ریهها یا کلیهها را درگیر کند.
دو بیماری خطرناک؛ ریه یا کلیه؟
هانتاویروس معمولاً در دو شکل اصلی بروز میکند؛ یکی «سندروم ریوی هانتاویروس» و دیگری «تب خونریزیدهنده همراه با سندروم کلیوی».
نوع ریوی خطرناکتر است و با تب ناگهانی، درد شدید عضلانی، تهوع، ضعف، تنگی نفس و در مراحل پیشرفته نارسایی شدید تنفسی همراه میشود. در برخی سویهها، میزان مرگومیر حتی به ۴۰ تا ۵۰ درصد هم میرسد.
نوع کلیوی بیشتر در آسیا و اروپا دیده میشود و علائمی مانند تب، افت فشار خون، خونریزی و اختلال عملکرد کلیه دارد. میزان مرگومیر این نوع پایینتر و معمولاً بین یک تا ۱۵ درصد گزارش شده است.
چرا ماجرای کشتی کروز جهان را نگران کرد؟
آنچه پرونده اخیر را متفاوت کرده، احتمال انتقال محدود انسان به انسان است. اغلب هانتاویروسها فقط از جوندگان منتقل میشوند، اما سویه «آند» که در آمریکای جنوبی شایعتر است، در برخی شرایط خاص میتواند میان انسانها نیز منتقل شود؛ البته نه به سادگی کرونا یا آنفلوآنزا.
سازمان جهانی بهداشت تأکید کرده که انتقال انسانی این ویروس معمولاً نیازمند تماس نزدیک و طولانیمدت است و خطر آن برای عموم مردم همچنان «پایین» ارزیابی میشود.
با این حال، حضور مسافران از کشورهای مختلف در یک کشتی و سفر آنها به نقاط مختلف جهان، باعث شد نهادهای بهداشتی در چندین کشور وارد وضعیت آمادهباش شوند. گزارشها حاکی است مسافران این کشتی از بیش از ۲۰ کشور بودهاند و برخی پیش از شناسایی بیماری، از کشتی پیاده شده بودند.
کرونا تکرار میشود؟
مهمترین سوالی که این روزها در افکار عمومی مطرح میشود همین است؛ آیا هانتاویروس میتواند به پاندمی بعدی جهان تبدیل شود؟
پاسخ فعلی کارشناسان منفی است. سازمان جهانی بهداشت رسماً اعلام کرده این رویداد «شروع یک کووید جدید» نیست و خطر جهانی آن پایین ارزیابی میشود.
دلیل اصلی هم تفاوت شیوه انتقال است. کرونا بهسادگی از طریق تنفس و تماس روزمره منتقل میشد، اما هانتاویروس عمدتاً وابسته به تماس با جوندگان آلوده است و انتقال انسانی آن بسیار محدود و نادر محسوب میشود.
با این حال، تجربه کرونا باعث شده هر خبر مرتبط با بیماریهای ویروسی به سرعت حساسیت عمومی ایجاد کند؛ بهخصوص وقتی پای مرگومیر و قرنطینه کشتیها در میان باشد.
ایران در چه وضعیتی قرار دارد؟
وزارت بهداشت ایران میگوید تاکنون موردی از وضعیت اضطراری یا شیوع گسترده هانتاویروس در کشور مشاهده نشده و این بیماری در سطح جهانی نیز هنوز پاندمی محسوب نمیشود.
به گفته قباد مرادی، رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، ایران مانند سایر کشورها گزارشهای بینالمللی را رصد میکند و برای مواجهه با هر حادثه بیولوژیک آمادگی لازم را دارد.
او همچنین تأکید کرده که هانتاویروس از سالها پیش در دنیا شناخته شده و انتقال انسان به انسان در آن بسیار محدود است.
چگونه میتوان از هانتاویروس پیشگیری کرد؟
مهمترین راه پیشگیری، جلوگیری از تماس با جوندگان و فضولات آنهاست. کارشناسان توصیه میکنند هنگام تمیز کردن فضاهای بسته یا مکانهایی که احتمال حضور موش وجود دارد، از ماسک و دستکش استفاده شود و قبل از جارو کردن، محیط ضدعفونی شود تا ذرات آلوده در هوا پخش نشوند.
همچنین نگهداری مواد غذایی در ظروف دربسته، کنترل جمعیت جوندگان و تهویه مناسب خانههای متروکه یا انبارها از دیگر توصیههای بهداشتی است.
در حال حاضر درمان اختصاصی قطعی برای هانتاویروس وجود ندارد و درمان بیشتر بر مراقبت حمایتی، اکسیژنرسانی، کنترل فشار خون و در موارد شدید، بستری در بخش مراقبتهای ویژه متمرکز است.
در روزهایی که جهان با سرعتی بیسابقه به اخبار بیماریهای نوظهور واکنش نشان میدهد، ماجرای هانتاویروس یادآور این واقعیت است که تهدیدهای بهداشتی هنوز تمام نشدهاند؛ حتی اگر فعلاً سازمان جهانی بهداشت اصرار داشته باشد که «جای نگرانی جهانی وجود ندارد».
