معمای دوحه؛ ویتکاف در راه قطر است، تهران می‌گوید مذاکره‌ای در کار نیست

رویداد۲۴| در شرایطی که هنوز فضای سیاسی منطقه تحت تأثیر تحولات هفته‌های گذشته قرار دارد، بار دیگر نام دوحه به عنوان محل احتمالی رایزنی‌های ایران و آمریکا بر سر زبان‌ها افتاده است؛ اما آنچه این بار بیش از خود مذاکرات جلب توجه می‌کند، اختلاف آشکار روایت‌هایی است که از تهران و واشنگتن مخابره می‌شود.

دونالد ترامپ مدعی شده است که دیدار ایران و آمریکا روز سه‌شنبه در دوحه برگزار خواهد شد. اندکی بعد، سخنگوی کاخ سفید نیز در گفت‌و‌گو با شبکه فاکس‌نیوز اعلام کرد استیو ویتکاف، فرستاده ویژه رئیس‌جمهور آمریکا، به همراه جرد کوشنر برای برگزاری نشست‌های سطح بالا راهی قطر می‌شوند. همزمان شبکه سی‌ان‌ان به نقل از چند مقام آمریکایی گزارش داد که ویتکاف در مسیر دوحه قرار دارد؛ خبری که به سرعت گمانه‌زنی‌ها درباره آغاز دور تازه‌ای از گفت‌و‌گو‌ها را تقویت کرد.

اما در تهران، روایت کاملاً متفاوت است. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، در واکنش به این اخبار تأکید کرد که «در روز‌های آینده هیچ نشست مذاکراتی با طرف آمریکایی برگزار نخواهد شد.» او توضیح داد که سفر هیأت کارشناسی ایران به دوحه در چارچوب پیگیری تفاهم‌های پیشین و موضوعات فنی انجام می‌شود و نباید آن را به معنای آغاز مذاکرات جدید تلقی کرد.

همزمان کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر خارجه و عضو تیم مذاکره‌کننده ایران، نیز اعلام کرد که نشست‌های فنی کارگروه‌های ایران و آمریکا برای این هفته اساساً برنامه‌ریزی نشده است. به این ترتیب، تنها چند ساعت پس از انتشار اخبار مربوط به سفر ویتکاف، تهران عملاً روایت واشنگتن از برگزاری مذاکرات را رد کرد.

آیا مذاکره‌ای در کار است؟

اختلاف روایت‌ها این پرسش را به وجود آورده که آیا اساساً قرار است مذاکره‌ای میان دو کشور انجام شود یا دو طرف صرفاً به طور همزمان در دوحه حضور خواهند داشت.

در واقع، آنچه تاکنون از سوی منابع مختلف تأیید شده، سفر مقام‌های آمریکایی به قطر و حضور هیأت ایرانی در این کشور است؛ اما هیچ‌یک از دو طرف از برگزاری یک نشست رسمی و علنی خبر مشترکی منتشر نکرده‌اند. همین موضوع باعث شده برخی تحلیلگران معتقد باشند دوحه فعلاً بیش از آنکه میزبان مذاکرات باشد، به صحنه‌ای برای ارسال پیام‌های سیاسی و رسانه‌ای میان تهران و واشنگتن تبدیل شده است.

این نخستین بار هم نیست که دو کشور درباره روند گفت‌و‌گو‌ها روایت‌های متفاوتی ارائه می‌کنند. در ماه‌های گذشته نیز بار‌ها اخباری درباره آغاز مذاکرات یا نزدیک شدن به توافق منتشر شد، اما ساعاتی بعد یکی از طرفین با تغییر ادبیات یا ارائه توضیحی متفاوت، تصویر دیگری از همان رویداد ترسیم کرد. در بسیاری از موارد، آنچه از نگاه یک طرف «مذاکره» محسوب می‌شود، از نگاه طرف مقابل صرفاً «رایزنی فنی»، «تبادل پیام» یا «پیگیری تفاهمات قبلی» است.

چرا تهران و واشنگتن متفاوت حرف می‌زنند؟

این دوگانگی را نمی‌توان صرفاً یک اختلاف لفظی دانست. هر دو طرف دلایل خاص خود را برای مدیریت روایت‌ها دارند. دولت آمریکا تلاش می‌کند نشان دهد مسیر دیپلماسی همچنان باز است و ابتکار عمل را در اختیار دارد؛ موضوعی که هم در سیاست داخلی آمریکا اهمیت دارد و هم بر بازار‌های جهانی اثر می‌گذارد.

در مقابل، تهران ترجیح می‌دهد تا زمانی که توافق یا پیشرفت مشخصی حاصل نشده، از ایجاد انتظار در فضای داخلی پرهیز کند. تجربه مذاکرات سال‌های گذشته نشان داده است که هر خبر مثبت یا منفی درباره گفت‌و‌گو‌ها می‌تواند به سرعت بر بازار ارز، طلا و حتی فضای روانی جامعه اثر بگذارد؛ به همین دلیل، مقام‌های ایرانی معمولاً با احتیاط بیشتری درباره روند مذاکرات سخن می‌گویند.

بازار‌ها منتظر نتیجه دوحه هستند

صرف انتشار خبر سفر ویتکاف و احتمال ازسرگیری گفت‌و‌گو‌ها کافی بود تا بازار جهانی نفت واکنش نشان دهد. معامله‌گران این احتمال را مطرح کردند که اگر مسیر دیپلماسی دوباره فعال شود، بخشی از نگرانی‌ها درباره تشدید تنش در منطقه کاهش خواهد یافت؛ هرچند تکذیب مذاکرات از سوی تهران، مانع از شکل‌گیری خوش‌بینی کامل در بازار‌ها شد.

از همین رو، اهمیت دوحه تنها به روابط ایران و آمریکا محدود نمی‌شود. هر تحول یا حتی هر اظهار نظر درباره مذاکرات، می‌تواند بر قیمت انرژی، بازار‌های مالی و محاسبات سیاسی بازیگران منطقه‌ای اثر بگذارد.

دوحه؛ فراتر از یک مقصد دیپلماتیک

قطر در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین کانال‌های ارتباطی میان تهران و واشنگتن تبدیل شده است؛ کشوری که بار‌ها نقش میانجی را در تبادل پیام‌ها، آزادی زندانیان و پیشبرد مذاکرات غیرمستقیم ایفا کرده است. به همین دلیل، حضور همزمان مقام‌های ایرانی و آمریکایی در دوحه، حتی اگر به مذاکره رسمی منجر نشود، خود به اندازه کافی خبرساز است.

در چنین شرایطی، شاید مهم‌ترین نکته این باشد که هنوز هیچ‌یک از طرفین از آغاز رسمی دور جدید مذاکرات سخن نگفته‌اند. آنچه فعلاً وجود دارد، مجموعه‌ای از اخبار، تکذیب‌ها و روایت‌های متناقض است که دوحه را بار دیگر به مرکز توجه دیپلماسی منطقه تبدیل کرده است. اینکه این جنگ روایت‌ها در نهایت به یک گفت‌وگوی واقعی ختم شود یا نه، پرسشی است که احتمالاً پاسخ آن در روز‌های آینده روشن خواهد شد.