پشت پرده توقف درگیری ایران و آمریکا؛ دیپلماسی در هرمز، تهدید در واشنگتن

رویداد۲۴| برخلاف روز‌های گذشته، در آخرین تحولات خبری نه از حملات تازه آمریکا به اهدافی در ایران خبری منتشر شد و نه نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی عملیات جدیدی را اعلام کردند. همین کاهش محسوس تنش‌های میدانی، این برداشت را تقویت کرده که دو طرف فعلاً ترجیح داده‌اند فرصت بیشتری به مسیر‌های دیپلماتیک بدهند.

رسانه‌های آمریکایی و منطقه‌ای گزارش داده‌اند که دونالد ترامپ فعلاً به ارتش آمریکا دستور داده از انجام حملات جدید خودداری کند. هرچند کاخ سفید توضیح رسمی درباره علت این تصمیم ارائه نکرده، اما برخی تحلیلگران آن را نشانه‌ای از ادامه رایزنی‌های غیرعلنی میان تهران، واشنگتن و میانجی‌های منطقه‌ای ارزیابی می‌کنند.

در مقابل، مقام‌های ایرانی نیز تاکنون از هرگونه اقدام نظامی تازه خودداری کرده‌اند و شاهد یک وقفه عملیاتی هستیم؛ وقفه‌ای که هنوز هیچ توافق رسمی آن را تضمین نکرده است.

عمان؛ بار دیگر میانجی اصلی بحران

همزمان، خبر‌های منتشرشده از تهران و رسانه‌های غربی نشان می‌دهد عمان همچنان مهم‌ترین کانال ارتباطی میان ایران و آمریکا باقی مانده است.

سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی اعلام کرده که طی دو روز گذشته چند دور مذاکره در سطح معاونان وزیران خارجه ایران و عمان در تهران برگزار شده و این گفت‌و‌گو‌ها «مفید» بوده و «پیشرفت‌هایی» نیز حاصل شده است. به گفته او، هیأت عمانی تهران را ترک کرده، اما رایزنی‌های فنی و سیاسی همچنان ادامه دارد.

در سوی دیگر، شبکه CBS به نقل از منابع منطقه‌ای گزارش داده مذاکرات درباره ترتیبات مربوط به تردد کشتی‌ها و کاهش تنش در تنگه هرمز پیشرفت کرده است. خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز به نقل از یک مقام منطقه‌ای نوشته که تهران و واشنگتن به بازگشت به یک آتش‌بس موقت تمایل نشان داده‌اند؛ هرچند هنوز هیچ‌یک از طرف‌ها چنین توافقی را به طور رسمی تأیید نکرده‌اند.

با وجود این گزارش‌ها، تهران تأکید کرده که تاکنون تغییری در وضعیت عبور و مرور کشتی‌ها در تنگه هرمز ایجاد نشده است.

هرمز؛ گره اصلی مذاکرات

به نظر می‌رسد اکنون مهم‌ترین محور گفت‌وگوها، امنیت کشتیرانی و وضعیت تنگه هرمز باشد؛ گذرگاهی که بخش مهمی از صادرات انرژی جهان از آن عبور می‌کند.

در هفته‌های اخیر، ناامن شدن این آبراه نه تنها بازار جهانی نفت را تحت تأثیر قرار داده، بلکه نگرانی بسیاری از کشور‌های منطقه و قدرت‌های جهانی را نیز افزایش داده است. از همین رو، اگر مذاکرات فعلی به توافقی هرچند محدود درباره امنیت دریانوردی منجر شود، می‌تواند نخستین گام برای کاهش تنش‌های گسترده‌تر میان تهران و واشنگتن باشد.

ترامپ؛ مذاکره همراه با تهدید

در حالی که اخبار مربوط به مذاکرات منتشر می‌شود، دونالد ترامپ همچنان تلاش می‌کند فشار نظامی را به عنوان اهرم مذاکرات حفظ کند.

رئیس‌جمهوری آمریکا هشدار داده است که اگر جمهوری اسلامی تمامی خواسته‌های واشنگتن را نپذیرد، آمریکا عملیات نظامی گسترده علیه ایران را از سر خواهد گرفت. این موضع نشان می‌دهد که کاخ سفید قصد ندارد گزینه نظامی را از روی میز بردارد و ترجیح می‌دهد مذاکرات را از موضع فشار دنبال کند.

این رویکرد البته موضوع تازه‌ای نیست؛ ترامپ پیش‌تر نیز بار‌ها همزمان با اعلام آمادگی برای مذاکره، از تهدید نظامی به عنوان ابزار افزایش قدرت چانه‌زنی استفاده کرده بود.

بحران همچنان چندجبهه‌ای است

اگرچه تنش مستقیم ایران و آمریکا تا حدودی کاهش یافته، اما سایر بحران‌های منطقه همچنان ادامه دارد.

در یمن، حملات متقابل میان حوثی‌ها و ائتلاف عربی به رهبری عربستان ادامه یافته است. حوثی‌ها از حمله به اهدافی در عربستان و یک کشتی مرتبط با این کشور خبر داده‌اند و در مقابل، ائتلاف عربی نیز چندین حمله هوایی به بندر الحدیده و دیگر مناطق یمن انجام داده است.

از سوی دیگر، حمله به یک کشتی ایرانی در دریای خزر نیز به پیچیدگی‌های امنیتی منطقه افزوده است. مقام‌های ایرانی از آتش‌سوزی این کشتی و کشته شدن یک نفر خبر داده‌اند، در حالی که اوکراین مدعی است این شناور حامل تجهیزات نظامی بوده است؛ ادعایی که تهران آن را رد کرده و بار دیگر بر عدم دخالت مستقیم در جنگ روسیه و اوکراین تأکید کرده است.

آینده؛ میان امید و تردید

مجموعه تحولات اخیر نشان می‌دهد بحران ایران و آمریکا وارد مرحله‌ای متفاوت شده است؛ مرحله‌ای که در آن، دیپلماسی و تهدید نظامی به طور همزمان در جریان است. کاهش حملات، فعال شدن میانجی‌گری عمان و گزارش‌ها از پیشرفت مذاکرات، از احتمال شکل‌گیری یک آتش‌بس موقت حکایت دارد، اما همزمان اظهارات ترامپ و ادامه درگیری‌ها در سایر نقاط منطقه نشان می‌دهد که این آرامش هنوز بسیار شکننده است.

در چنین شرایطی، آینده بیش از هر چیز به نتیجه مذاکرات پشت پرده، به‌ویژه درباره تنگه هرمز، وابسته خواهد بود؛ مذاکراتی که اگر به توافقی پایدار نرسد، احتمال بازگشت دوباره تنش‌های نظامی همچنان دور از انتظار نخواهد بود.