سقوط چشمگیر مخاطبان سینما زیر سایه جنگ

رویداد۲۴| شاید فروش پنجاه میلیارد تومانی در روز‌های اخیر بار دیگر از «جان گرفتن گیشه» سخن می‌گوید؛ تیتر‌هایی که در نگاه اول امیدوارکننده‌اند، اما اگر کمی از هیجان رکورد‌های مقطعی فاصله بگیریم و آمار فروش سینمای ایران را در بازه‌های زمانی مشابه سه سال گذشته کنار هم بگذاریم، تصویر دیگری آشکار می‌شود؛ تصویری که نشان می‌دهد سینما بیش از آنکه از کیفیت فیلم‌ها یا برنامه‌ریزی اکران تأثیر بگیرد، از احساس امنیت جامعه اثر می‌پذیرد.

جنگ، تهدید، مذاکره، آتش‌بس، احتمال آغاز دوباره درگیری و فضای نامطمئن سیاسی، تنها بازار ارز یا اقتصاد را دستخوش تغییر نمی‌کنند؛ نخستین قربانی این وضعیت، «مصرف فرهنگی» است. سینما، تئاتر، کنسرت و حتی خرید کتاب، همگی کالا‌هایی هستند که مردم در شرایط اضطراب، پیش از هر چیز از سبد هزینه‌های خود حذف می‌کنند. آمار فروش سینمای ایران این واقعیت را به‌روشنی نشان می‌دهد.

اثرات جنگ ۱۲ روزه بر فروش سینمای ایران

اگر بازه ۲۳ خرداد تا ۲۳ تیر را که هم‌زمان با جنگ ۱۲ روزه و پیامد‌های آن بوده، با سال‌های قبل مقایسه کنیم، نتایج قابل تأمل است. سینمای ایران در این بازه در سال ۱۴۰۵ تنها ۲۷ میلیارد تومان فروش داشته؛ در حالی که همین بازه در سال ۱۴۰۴ حدود ۷۶ میلیارد تومان، در سال ۱۴۰۳ بیش از ۱۷۲ میلیارد تومان و در سال ۱۴۰۲ حدود ۱۰۴ میلیارد تومان فروش ثبت کرده است. کاهش فروش فقط به معنای افت درآمد نیست؛ مخاطبان نیز سقوطی کم‌سابقه را تجربه کرده‌اند. تعداد تماشاگران از نزدیک سه میلیون نفر در سال ۱۴۰۳ به حدود ۲۲۰ هزار نفر در سال ۱۴۰۵ رسیده است؛ یعنی افتی بیش از ۹۰ درصدی. تعداد سانس‌های برگزارشده نیز تقریباً به یک‌چهارم رسیده است. این یعنی چرخه نمایش نیز هم‌زمان کوچک‌تر شده است. اما شاید مهم‌ترین نکته این باشد که حتی پایان جنگ نیز نتوانسته بلافاصله رفتار فرهنگی جامعه را به وضعیت قبل بازگرداند. برخلاف تصور رایج، اثر جنگ فقط در روز‌های درگیری خلاصه نمی‌شود؛ اضطراب، نااطمینانی و نگرانی نسبت به آینده، هفته‌ها و حتی ماه‌ها بر تصمیم‌های روزمره مردم سایه می‌اندازد.

اثرات جنگ ۴۰ روزه بر فروش سینمای ایران

جنگی که آمریکا و اسرائیل از روز ۹ اسفند ۱۴۰۴ علیه ایران آغاز کردند و ازجمله اتفاقاتش، آتش‌بسی بود که روز ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ رسانه‌ای شد نیز اثرات عجیبی بر فروش سینمای ایران داشت. برای رسیدن به نتیجه‌ای از مقایسه آمار فروش مقاطع زمانی یکسان، این‌بار آغاز مقطع زمانی مثالی؛ ۹ اسفند و پایان آن؛ ۳۱ فروردین در نظر گرفته شد. ازجمله اعداد به دست آمده، تفاوت فاحش فروش از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ با فروش از ۹ اسفند ۱۴۰۳ تا ۳۱ فروردین ۱۴۰۴ است به‌گونه‌ای که سینمای ایران از ۱۴۰۴/۱۲/۰۹ تا ۱۴۰۵/۰۱/۳۱، ۲۵ میلیارد تومان فروخته و از ۱۴۰۳/۱۲/۰۹ تا ۱۴۰۴/۰۱/۳۱، ۳۷۲ میلیارد تومان! و یادآور روز‌هایی که فروش‌های میلیاردی این تصور را برای برخی ایجاد کرده بود که با توجه به آن‌چه «افزایش ظرفیت ناوگان سینمایی کشور و برنامه‌ریزی خوب در زمینه مهندسی اکران» می‌نامیدند تعداد مخاطب در سال ۱۴۰۴ با شکاندن رکورد سال ۱۳۷۶ به ۴۰ میلیون نفر می‌رسد.

این اختلاف را نمی‌توان صرفاً با کیفیت فیلم‌های روی پرده توضیح داد. اگر مسئله فقط فیلم‌ها بود، چنین افتی در تعداد مخاطبان، فروش و حتی تعداد سانس‌ها به‌طور هم‌زمان رخ نمی‌داد. آنچه تغییر کرده، حال جامعه است؛ جامعه‌ای که در شرایط بی‌ثبات، تفریح و مصرف فرهنگی را به تعویق می‌اندازد.

بیشتر بخوانید:سینما برای این گروه رایگان شد

از سوی دیگر، این آمار یک تصور رایج را نیز به چالش می‌کشد؛ اینکه افزایش سالن‌های سینما یا مهندسی اکران، به‌تنهایی می‌تواند ضامن رشد مخاطب باشد. در سال‌های گذشته، هم‌زمان با ثبت رکورد‌های فروش، برخی پیش‌بینی می‌کردند تعداد مخاطبان سینما در سال ۱۴۰۴ حتی از رکورد تاریخی سال ۱۳۷۶ عبور کرده و به ۴۰ میلیون نفر برسد. اما رخداد‌های سیاسی و نظامی نشان دادند که زیرساخت، هرچقدر هم توسعه پیدا کند، بدون احساس امنیت و ثبات اجتماعی نمی‌تواند مخاطب تولید کند.

شاید مهم‌ترین درس این آمار‌ها همین باشد؛ اقتصاد فرهنگ بیش از هر صنعت دیگری به امنیت روانی وابسته است. مردم زمانی بلیت سینما می‌خرند که بتوانند برای چند ساعت آینده خود برنامه‌ریزی کنند، نه زمانی که اخبار جنگ، احتمال درگیری یا آینده نامعلوم، ذهنشان را اشغال کرده باشد.

به همین دلیل، عبور امروز چند فیلم از مرز ۵۰ میلیارد تومان، هرچند نشانه‌ای امیدوارکننده برای گیشه است، اما هنوز به معنای بازگشت سینمای ایران به وضعیت عادی نیست. آنچه سینما بیش از هر چیز به آن نیاز دارد، نه فقط فیلم‌های پرفروش یا سالن‌های بیشتر، بلکه بازگشت آرامش و اطمینان به زندگی روزمره مردم است؛ زیرا تجربه دو سال اخیر نشان داده است که هرگاه امنیت روانی جامعه آسیب دیده، نخستین جایی که چراغ‌هایش کم‌نور شده، سالن‌های سینما بوده‌اند.