ایران فقط ۸ رادار هواشناسی فعال دارد؛ جنگ و تحریم چه بلایی سر هواشناسی آورد؟
رویداد۲۴| رئیس سازمان هواشناسی کشور با اشاره به وضعیت شبکه راداری ایران از فعالیت تنها ۸ رادار از مجموع ۱۰ رادار موجود خبر داد و گفت: دو رادار در جریان جنگ اخیر منهدم شدهاند.
به گفته او، تحریمها تأمین قطعات و تجهیزات هواشناسی را نیز با مشکل مواجه کرده و ایران تاکنون نتوانسته اقدام مؤثری برای بازسازی این تجهیزات انجام دهد.
سحر تاجبخش، رئیس سازمان هواشناسی کشور، در گفتوگو با رویداد۲۴ درباره وضعیت شبکه راداری و زیرساختهای هواشناسی کشور توضیح داد و نسبت به ضرورت توسعه و تقویت این شبکه هشدار داد.
او با اشاره به تعداد رادارهای هواشناسی کشور گفت: «از ۱۰ رادار هواشناسی مستقر در سطح کشور، ۸ رادار فعال است و ۲ رادار در جنگ اخیر منهدم شدهاند.»
فقط ۸ رادار برای کشوری با این وسعت
تاجبخش با بیان اینکه شبکه راداری کشور هنوز با وضعیت مطلوب فاصله زیادی دارد، تأکید کرد که برای پوشش مناسب پدیدههای جوی، تعداد رادارهای موجود کافی نیست.
رئیس سازمان هواشناسی کشور گفت: «شبکه راداری ما در فاز اول باید حداقل به ۲۶ رادار برسد. در حال حاضر حدود ۱۰ رادار در کشور داریم و دو رادار دیگر نیز در دستور کار خرید قرار دارند، اما این تعداد هم کافی نیست و شبکه باید تکمیل شود.»
بیشتر بخوانید: میزان خسارت حملات به جنوب از زبان سخنگوی دولت؛ فرودگاه بوشهر هم باید از نو ساخته شود
این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که ایران در سالهای اخیر با افزایش خشکسالی، بارشهای حدی، سیلابهای ناگهانی، طوفانهای گردوخاک و تغییر الگوی بارش مواجه بوده است؛ رخدادهایی که پیشبینی دقیق و هشدار سریع درباره آنها، به شبکه گسترده و بهروز راداری و دیدبانی نیاز دارد.
تحریم به تجهیزات هواشناسی هم رسید
یکی از مهمترین بخشهای اظهارات رئیس سازمان هواشناسی، اشاره مستقیم او به مشکلات ناشی از تحریمها برای تأمین تجهیزات و قطعات هواشناسی بود.
تاجبخش گفت: «قطعات و تجهیزات هواشناسی تحریم است و برای بازسازی اقداماتی داشتیم، اما تا کنون نتوانستهایم اقدام خاصی انجام دهیم.»
این مسئله میتواند به یکی از حلقههای آسیبپذیر مدیریت بحران در کشور تبدیل شود؛ چرا که رادارهای هواشناسی صرفاً ابزارهای تحقیقاتی نیستند و اطلاعات آنها در پیشبینی بارش، رگبارهای شدید، تگرگ، طوفان، سیلاب و دیگر پدیدههای جوی مورد استفاده قرار میگیرد.
از سوی دیگر، خروج حتی بخشی از رادارهای شبکه از مدار عملیاتی، به معنای ایجاد نقاط کور در پایش لحظهای جو کشور است؛ موضوعی که در شرایط وقوع رخدادهای حدی میتواند اهمیت بیشتری پیدا کند.
«خیام» هنوز ماهواره هواشناسی نیست
رئیس سازمان هواشناسی کشور در بخش دیگری از گفتوگوی خود با رویداد۲۴ درباره ظرفیتهای ماهواره «خیام» و میزان استفاده از دادههای ماهوارهای در حوزه هواشناسی نیز توضیح داد. او با اشاره به اینکه دادههای ماهواره خیام عمدتاً مربوط به سطح زمین و کاربردهای کشاورزی است، گفت برای استفاده مؤثر از این ماهواره در حوزه هواشناسی به اطلاعات بیشتری نیاز است. به گفته تاجبخش، چین نیز قرار است در این زمینه تجهیزاتی در اختیار ایران قرار دهد.
بیشتر بخوانید: شهادت یک نیروی کشیک ساختمان هواشناسی در فرودگاه ایرانشهر
او تأکید کرد: «ماهوارهها برای هواشناسی باید کاربردیتر شوند.»
ماهوارههای ایران در مدار پایین؛ مشکل کجاست؟
تاجبخش درباره ماهوارههایی که از سوی ایران به مدار زمین ارسال شدهاند نیز گفت ماهوارههای ایران در مدارهای پایینتر قرار دارند و در مدار لئو (LEO) یا پایینتر فعالیت میکنند. او توضیح داد: «ماهوارههای هواشناسی اصولاً در مدار ژئو قرار دارند. به همین خاطر ماهوارههایی که در مدار لئو قرار دارند، به صورت عملیاتی کاربردی نیستند و بیشتر کاربردهای تحقیق و توسعهای دارند.» رئیس سازمان هواشناسی کشور در ادامه گفت ایران میتواند ماهوارههای بعدی خود را با هدف کاربردهای هواشناسی و قرارگیری در مدار ژئو طراحی و ارسال کند.
این اظهارات در واقع نشان میدهد که توسعه صنعت فضایی به تنهایی برای حل مشکلات پایش جوی کافی نیست و ماهوارههای مورد استفاده باید از ابتدا با مأموریتهای مشخص هواشناسی و نیازهای عملیاتی این حوزه طراحی شوند.
تجهیزات روز دنیا داریم، اما کافی نیست
تاجبخش با تأکید بر ضرورت تقویت شبکه دیدبانی هواشناسی کشور گفت: «ضرورت دارد که شبکه دیدبانی هواشناسی کشور مجهزتر از وضع موجود باشد. ما الان به تجهیزات روز دنیا مجهز هستیم، ولی کافی نیست.»
او افزود که در کنار شبکه راداری، ایستگاههای بارانسنجی، ایستگاههای خودکار، سامانههای پایش گردوخاک و ایستگاههای جادهای نیز در کشور وجود دارد و وضعیت این بخشها را «تقریباً مناسب» توصیف کرد.
با این حال، مشکل اصلی همچنان به شبکه راداری و ضرورت افزایش تعداد رادارهای عملیاتی بازمیگردد؛ شبکهای که به گفته رئیس سازمان هواشناسی باید در مرحله نخست به حداقل ۲۶ رادار برسد.
ایران در برابر تغییر اقلیم؛ هواشناسی با یک بحران چندلایه روبهروست
رئیس سازمان هواشناسی کشور در ادامه با اشاره به تغییرات اقلیمی در جهان، شرایط ایران را پیچیده توصیف کرد و گفت همزمان با تغییر اقلیم، رخدادهای جوی در مقیاسهای کوچک نیز در کشور اتفاق میافتند.
به گفته او، پیچیدگی اقلیم ایران و همزمانی تغییرات اقلیمی با وقوع پدیدههای جوی محلی، ضرورت توسعه سامانههای پایش و پیشبینی هوا را دوچندان کرده است.
این در حالی است که ایران در سالهای اخیر با مجموعهای از مخاطرات از جمله خشکسالی، بارشهای سنگین و ناگهانی، سیلاب، گردوخاک و افزایش رخدادهای حدی جوی روبهرو بوده است.
هشدار درباره یک خلأ جدی
مجموع اظهارات رئیس سازمان هواشناسی یک تصویر نگرانکننده از زیرساختهای پایش جوی کشور ارائه میکند: از یک سو ایران برای مدیریت پیامدهای تغییر اقلیم به شبکهای گستردهتر و دقیقتر از رادارها و ماهوارههای هواشناسی نیاز دارد و از سوی دیگر، بخشی از همین زیرساختها به دلیل جنگ و تحریم با محدودیت مواجه شدهاند.
در شرایطی که سازمان هواشناسی از نیاز به دستکم ۲۶ رادار سخن میگوید، در حال حاضر حدود ۱۰ رادار در کشور وجود دارد که از میان آنها، بنا بر اعلام رئیس سازمان هواشناسی، ۸ رادار فعال و ۲ رادار منهدم شدهاند.
این فاصله میان نیاز و امکانات، پرسش مهمی را پیش روی سیاستگذاران قرار میدهد: در کشوری که تغییرات اقلیمی و رخدادهای حدی جوی هر روز اهمیت بیشتری پیدا میکنند، آیا شبکه پایش و پیشبینی هواشناسی ایران آمادگی لازم برای مواجهه با بحرانهای آینده را دارد؟
