مهندسی معکوس اورلیکن سوئیسی | سامانه پدافندی «سماوات» ایران چیست؟
رویداد۲۴| حسین فلاحی: «سماوات» (Samavat)، یک سامانه توپ ضدهوایی ۳۵ میلیمتری دولول و یدککششونده ساخت ایران است که بر پایه مدل سوئیسی «اورلیکن GDF-۰۰۱» ساخته شده است. سامانه اورلیکن توسط شرکت اورلیکن کونتراوس که اکنون با نام «راینمتال ایر دیفنس» شناخته میشود طراحی و ساخته شد. این سامانه در اوایل دهه ۲۰۰۰ میلادی توسط ایران مهندسی معکوس و در سال ۲۰۰۸ رونمایی شد.
طراحی سامانه پدافندی سماوات
این سامانه شامل یک توپ خودکار ۳۵ میلیمتری دو لول است که بر روی یک سکوی متحرک (تریلر) نصب شده است. طراحی آن به گونهای است که میتواند در سناریوهای دفاعی کوتاهبرد، با طیف وسیعی از اهداف ارتفاع پایین، از جمله هواپیماها، موشکها و پهپادها مقابله کند. اگرچه این سامانه بخش عمدهای از طراحی مدل GDF-۰۰۱ را حفظ کرده، اما تغییراتی بهویژه در بخشهای کنترل آتش و یکپارچهسازی راداری آن اعمال شده است.
قابلیت سامانه پدافندی سماوات
سامانه ۳۵ میلیمتری «سماوات» عمدتاً برای دفاع کوتاهبرد از تأسیسات راهبردی و حیاتی به کار گرفته میشود. این سامانه با برد نهایی ۸۵۰۰ متر و برد مؤثر ۴۰۰۰ متر، بهویژه در برابر اهداف ارتفاع پایین نظیر موشکهای کروز، بالگردها و پهپادها کارایی بالایی دارد. نرخ آتش بالای این سامانه (۱۱۰۰ گلوله در دقیقه) امکان درگیری پیاپی و سریع با چندین تهدید را فراهم میآورد و آن را برای نقشهای «دفاع نقطهای» بسیار کارآمد میسازد.
سامانه ۳۵ میلیمتری سماوات عمدتاً در نقش دفاع نقطهای و برای حفاظت از زیرساختهای حیاتی مانند پایگاههای هوایی نظامی، تأسیسات هستهای و سایر اهداف راهبردی در برابر تهدیدات هوایی ارتفاع پایین به کار گرفته میشود. ایران پس از دستیابی اولیه به سامانههای GDF-۰۰۱ و رادارهای «فلدرماوس» (Fledermaus) در دهه ۱۹۸۰، پیش از انقلاب اسلامی موفق به دریافت مدلهای ارتقا یافته GDF-۰۰۲ شده بود. در ادامه و پس از دستیابی به سامانه «اسکایگارد» (SkyGuard) و رادار مربوط به آن، ایران بر روی انطباق این فناوریها و تبدیل آنها به یک سامانه پدافند هوایی تولید داخل کار کرد.
سامانه ۳۵ میلیمتری سماوات که برای استقرار سریع طراحی شده، راهکاری برای مقابله با طیف گستردهای از تهدیدات هوایی نظیر بالگردها، موشکهای کروز و پهپادها ارائه میدهد. این سامانه به رادار پیشرفته و سیستمهای کنترل آتش مجهز است که قابلیت رهگیری و درگیری خودکار با اهداف را دارند و امکان مقابله مؤثر حتی با تهدیدات سریع یا پنهانکار (استیلث) را فراهم میسازند.
تسلیحات سامانه ۳۵ میلیمتری سماوات
سامانه ۳۵ میلیمتری «سماوات» به دو قبضه توپ خودکار دو لول ۳۵ میلیمتری مجهز است که نرخ آتشی تا ۱۱۰۰ گلوله در دقیقه دارند. این سامانه از مهمات استاندارد ناتو (کالیبر ۳۵ در ۲۲۸ میلیمتر) استفاده میکند که از طریق مکانیزمهای تغذیه خودکارِ تعبیهشده در دو طرفِ توپ، به آن می رسد. این مکانیزمها با تغذیه خشابهای هفتتایی به درون توپها، تداوم عملیاتی سامانه را با حداقل دخالت نیروی انسانی تضمین میکنند.
بیشتر بخوانید: بمب افکن استراتژیک دوربرد چین | Xian H-6 چیست؟
سرعت دهانه گلولههای این توپها به ۱۱۷۵ متر بر ثانیه میرسد که امکان درگیری دقیق با اهداف هوایی سریعالسیر را فراهم میسازد. برد مؤثر این سامانه حدود ۴۰۰۰ متر است، در حالی که در شرایط ایدهآل میتواند به حداکثر برد درگیری ۶۰۰۰ متر دست یابد. نرخ آتش بالا و مهمات قدرتمند این سامانه، آن را بهویژه در برابر تهدیدات با ارتفاع پروازی پایین، نظیر موشکهای کروز و پهپادها، بسیار کارآمد میسازد.
طراحی اولیه این سامانه که مبتنی بر مدل GDF-۰۰۱ است، با افزودن یک سیستم بارگذاری مجدد خودکار با ظرفیت حمل ۲۸۰ گلوله ارتقا یافته است. این سیستم خودکار با کاهش زمان مورد نیاز برای بارگذاری مجدد و تضمین تداوم جریان آتش، به بهبود کارایی عملیاتی کمک میکند. سامانه سماوات بسیاری از ویژگیهای مدل GDF-۰۰۲، از جمله سیستم نشانهروی دستی برای تغییر سمت (traverse) و زاویه عمودی (elevation) را حفظ کرده، اما از اصلاحات بومی نیز برای بهبود عملکرد و یکپارچهسازی با رادارها و سیستمهای کنترل آتش ایرانی بهره میبرد.
تحرک سامانه ۳۵ میلیمتری سماوات
ساماوات ۳۵ میلیمتری یک سیستم یدککشی است که بر روی یک تریلر چهار چرخ نصب شده است. کل مجموعه، شامل توپهای خودکار و سیستمهای رادار مرتبط، به گونهای طراحی شده است که توسط یک کامیون یدککشی شود و در صورت لزوم امکان تغییر موقعیت سریع را فراهم کند. تریلر به دو جزء تقسیم میشود: پایه بالایی که توپها را نگه میدارد و جهت حرکت آنها را تعیین میکند و پایه پایینی که شامل شاسی دو محوره و پایههای جانبی است. پایههای جانبی در حین عملیات شلیک، پایداری و پشتیبانی را فراهم میکنند و میتوانند با استفاده از سیستمهای الکتروهیدرولیکی یا دستی تنظیم شوند. این انعطافپذیری تضمین میکند که سیستم میتواند به سرعت در محیطهای ثابت و میدانی مستقر شود.
در هنگام نبرد، سماوات ۳۵ میلیمتری میتواند به سرعت مستقر شود و برای راهاندازی کامل توسط یک خدمه سه نفره تنها به ۲ دقیقه و ۳۰ ثانیه زمان نیاز دارد. در صورت لزوم، سیستم را میتوان به صورت دستی با استفاده از یک پمپ دستی آماده کرد. رادار اسکایگارد، که جزئی جداییناپذیر از سیستم است، نیز بر روی یک تریلر جداگانه یدک کشیده شده و به طور مشابه مستقر میشود و انعطافپذیری و تحرک بیشتری را برای کل باتری پدافند هوایی فراهم میکند.
سیستمهای رادار و فرماندهی سماوات ۳۵ میلیمتری
سماوات ۳۵ میلیمتری دارای سیستمهای رادار و کنترل آتش پیشرفتهای است که به آن امکان میدهد به طور خودکار تهدیدات هوایی را ردیابی و با آنها درگیر شود. این سیستم با رادار اسکایگارد همراه است که شامل رادار جستجوی پالس داپلر و رادار ردیابی پالس داپلر است. این سیستمها سماوات را قادر میسازند تا تهدیدات پرواز در ارتفاع پایین را با دقت بالا، حتی در محیطهای شلوغ، شناسایی و ردیابی کند. قابلیتهای این رادار به سیستم اجازه میدهد تا با تهدیدات در ارتفاعات پایین درگیر شود و تضمین میکند که میتواند موشکهای کروز و پهپادها را قبل از رسیدن به اهدافشان رهگیری کند.
علاوه بر رادار، این سیستم دارای یک دوربین تلویزیونی کواکسیال است که به شناسایی بصری اهداف کمک میکند و یک سیستم کنترل آتش که دادههای هدفگیری را محاسبه کرده و به طور خودکار روی اهداف قفل میکند.
آتشبارهای سماوات معمولاً در آرایشی به شکل حرف «A» مستقر میشوند؛ به گونهای که رادار «اسکایگارد» (SkyGuard) در موقعیتی مرکزی و پشتِ دو جایگاه استقرار توپ قرار میگیرد. توپ ها بر روی سکوهای شیبدار (رمپ) قرار می گیرند تا میدان دید و آتش آنها بدون مانع باشد. وظیفه رادار، رهگیری بلادرنگ اهداف است و توپها بر اساس دادههای دریافتی، بهصورت خودکار با تهدیدات درگیر میشوند. محوطه استقرار معمولاً با موانع حفاظتی نظیر سنگرها، چادرها و محلهای نگهداری مهمات احاطه میشود تا امنیت و تداوم عملیات تضمین گردد.
مشخصات فنی کلی سامانه سماوات
نوع: سامانه پدافندی
کشور سازنده: ایران
کشورهای کاربر: ایران
تسلیحات: دو قبضه توپ ۳۵ میلیمتری
رادار: رادار کنترل آتش اسکایگارد (Skyguard)
خدمه: ۵ نفر
حمل: کامیون
برد مؤثر توپ: ۴ کیلومتر
ارتفاع مؤثر توپ: ۳ کیلومتر
زاویه عمودی و افقی توپ: ۵- تا ۹۲+ درجه / ۳۶۰ درجه
ابعاد| طول: ۷٫۸ متر؛ عرض: ۲٫۲۶ متر؛ ارتفاع: ۲٫۶ متر
