هر بار پاکسازی کنیم موج تازه نفت از راه می‌رسد | نهاد نظامی اجازه پرواز پهپاد و ورود شناور پاکسازی به قشم نمی‌دهد

رویداد۲۴ | منیره چگینی: شامگاه دوشنبه ۱۹ مرداد ۱۴۰۵ اولین گزارش های مردمی مبنی بر مشاهده آلودگی در سواحل شهر «سوزا» و روستای «شیب‌دراز» و سواحل روستای نقاشه جزیره قشم در فضای مجازی منتشر شد. از همان زمان نشست های اضطراری برای مهار این بحران آغاز شد. مسئولان از حجم بالای آلودگی نفتی در سواحل قشم حرف زدنئ اما یک مقام مسئول از وجود محدودیت برای استفاده از تجهیزات شناسایی و پاکسازی خبر داده که ابعاد تازه‌ای به بحران آلودگی نفتی قشم اضافه می کند؛ چرا که پیش از این، محدودیت پاکسازی دریا، صرفاً به دلیل وجود «شرایط جنگی» مطرح شده بود.

منشا آلودگی نفتی قشم و عمان متفاوت است

امید صدیقی، مدیرکل دفتر بررسی و مقابله با آلودگی‌های دریایی سازمان حفاظت محیط زیست پیش‌تر درباره گستره آلودگی گفته بود حجم نفتی که در حال حرکت است، فقط سواحل ایران را درگیر نکرده و سواحل عمان نیز آلوده شده‌اند. بر اساس گزارش رویترز، لکه نفتی عمان و لکه نفتی قشم به دلیل بروز دو حادثه جداگانه حادث شده اند. لکه عمان مربوط به نفتکش Caroline Bezengi است، در حالی که لکه قشم به یک حادثه جداگانه در تنگه هرمز نسبت داده شده است.

صدیقی در گفت و گو با رویداد۲۴ به وجود جریان‌های دریایی و باد اشاره کرده که می توانند مسیر حرکت لکه‌های نفتی را تغییر دهند و همین موضوع کنترل و پیش‌بینی مسیر آلودگی را دشوار می‌کند.

او همچنین تأکید کرده که حجم آلودگی بسیار زیاد است و یکی از مشکلات اصلی این است که پس از پاکسازی مناطق آلوده، موج جدیدی از آلودگی وارد می‌شود و همان مناطق دوباره آلوده می‌شوند.

به گفته صدیقی نفت در برخی مناطق تا عمق ۱۰ تا ۲۰ سانتی‌متری بستر نفوذ کرده است که برای پاکسازی کامل آن‌ها به عملیات تکمیلی نیاز داریم. 

این در حالی است که به گفته مدیرکل دفتر بررسی و مقابله با آلودگی‌های دریایی، استفاده از پهپاد‌های شناسایی و و ورود شناور‌های پاک‌کننده با ممانعت نهاد نظامی مواجه شده است.

به گفته این مقام مسئول، نهاد نظامی اجازه پرواز پهپاد‌های شناسایی و ورود شناور‌های پاک‌کننده را نمی‌دهند.

صدیقی گفته بخشی از شناور‌ها و تجهیزات در جریان جنگ آسیب دیده‌اند و تعدادی از شناور‌های خدماتی، امداد و نجات و پاکسازی آلودگی مورد هدف قرار گرفته‌اند.

در عین حال، استان بوشهر به عنوان استان معین وارد عملیات شده و گفته می شود شناور تخصصی مقابله با آلودگی نفتی «دریاپاک» نیز به سمت منطقه اعزام شده است. اما در صورت صحت ادعای صدیقی، ورود شناور پاک‌کننده به خلیج فارس نیز با ممانعت نیرو‌های نظامی مواجه خواهد شد.

این مسئله زمانی حساس‌تر می‌شود که هر مرحله پاکسازی با ورود موج جدیدی از آلودگی خنثی می‌شود.

چرا تا کنون درخواست کمک بین‌المللی نشده

در حالی که آلودگی از مرز‌های آبی ایران عبور کرده و سواحل عمان را نیز درگیر کرده است، تاکنون درخواست کمک بین‌المللی برای مقابله با بحران ارائه نشده است.

صدیقی در پاسخ به این پرسش می گوید تاکنون کمک‌های بین‌المللی نداشتیم. به گفته او، سازمان بنادر باید نیاز به کمک بین‌المللی را اعلام کند و چنین اعلامی تاکنون صورت نگرفته است.

صدیقی شرایط جنگی منطقه را نیز یکی از موانع ورود کمک‌های بین‌المللی دانسته است.

او درباره زمان مورد نیاز برای بازگشت خلیج فارس به شرایط پایدار زیست‌محیطی گفته است که دست‌کم چهار تا پنج سال زمان لازم خواهد بود؛ زمانی که پاکسازی، احیا و بازسازی مناطق آلوده را نیز شامل می‌شود؛ بنابراین اگرچه عملیات پاکسازی در حال انجام است، اما ادامه ورود لکه‌های نفتی، محدودیت استفاده از تجهیزات رصد و پاکسازی و گسترش آلودگی به سواحل عمان، می‌تواند روند احیای منطقه را پیچیده‌تر کند.

اقدامات عمان و یک تفاوت مهم با ایران

در این بین واکنش عمان به بحران نفتی خود، در قیاس با وضعیت قشم اهمیت دارد؛ این کشور از ترکیبی از پایش، مهار، عملیات دریایی و ظرفیت‌های تخصصی بین‌المللی استفاده کرده است.

سازمان محیط زیست عمان از ابتدا منطقه را تحت پایش قرار داده و با استفاده از سازوکار ملی کنترل آلودگی، روند گسترش لکه را دنبال کرده است. این سازمان همچنین از بوم‌های مهارکننده برای جلوگیری از گسترش آلودگی استفاده کرده است.

در مرحله بعد، عملیات تخصصی برای مهار و تثبیت نفتکش نیز وارد مرحله اجرایی شد. شرکت مدیریت ریسک Ambrey، که یک شرکت بین‌المللی تخصصی مقابله با آلودگی نفتی است، از سوی دولت عمان برای عملیات به کار گرفته شده است؛ عملیاتی که بنا بر گزارش‌ها شامل شناور‌های نجات، هواگردها، متخصصان و حدود ۱۰۰ تن تجهیزات است.

نیرو‌های عمانی نیز با همکاری نیروی هوایی این کشور امکان دسترسی به نفتکش را فراهم کردند تا وضعیت آن بررسی و برای تثبیت آن اقدام شود. شرایط جوی و فصل موسمی خریف، عملیات را دشوار کرده، اما روند نجات و مهار همچنان دنبال شده است.

همزمان، سازمان محیط زیست عمان پایش ساحلی را ادامه داده و درباره احتمال گسترش آلودگی به مناطق ساحلی دیگر هشدار داده است. آلودگی به ساحل رأس مدرکه رسیده و مقام‌های عمانی نسبت به احتمال تأثیرگذاری آن بر سواحل جنوبی جزیره مصیره نیز هشدار داده‌اند.

در سازوکار ملی مقابله با آلودگی نفتی عمان، نشت‌های بیش از ۵۰۰ تن در سطح «اضطراری ملی یا فاجعه زیست‌محیطی» طبقه‌بندی شده و برای چنین شرایطی امکان استفاده از کمک‌های خارجی، منطقه‌ای و بین‌المللی نیز پیش‌بینی شده است؛ بنابراین پرسش درباره قشم فقط این نیست که چقدر تجهیزات برای پاکسازی در اختیار ایران قرار دارد؛ بلکه باید پرسید آیا سازوکار مشخصی برای فعال کردن ظرفیت‌های بین المللی و منطقه‌ای برای مهار یک بحران فرامرزی وجود دارد و اگر وجود دارد، چرا تاکنون فعال نشده است؟