غائله تبریز ؛ «همای» چگونه از یک نمایشگاه مد به پروندهای سیاسی و قضایی تبدیل شد؟
رویداد۲۴| نمایشگاه مد و لباس «همای» در تبریز که در روزهای گذشته حسابی سر و صدا به پا کرد، از یک رویداد فرهنگی به پروندهای چندلایه تبدیل شده است. رویدادی که با مجوز رسمی ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجان شرقی برگزار شد و مدیرکل این اداره نیز در مراسم افتتاحیه آن حضور داشت به واسطه حواشی ایجاد شده و هجمههای طیف خاصی از رسانهها تبدیل به یک پرونده قضایی شده و مدیران یک دستگاه دولتی را به دادگاه کشاند.
جزئیاتی از یک رویداد جنجالی با مجوز رسمی
ماجرا از نهم شهریورماه آغاز شد؛ زمانی که نمایشگاه مد و فشن «همای» در عمارت نهضت تبریز برگزار شد. این رویداد را مؤسسه فرهنگی و هنری «همای سعادت» برگزار کرده بود و برای آن از ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجان شرقی مجوز گرفته شده بود. حضور مدیرکل ارشاد استان در مراسم افتتاحیه، در کنار انتشار تصاویری از فضای نمایشگاه و پوشش برخی شرکتکنندگان، اما خیلی زود فضای رسانهای را علیه این رویداد تغییر داد. رسانههای منتقد، نه فقط برگزارکنندگان، بلکه صادرکنندگان مجوز و مدیران فرهنگی استان را نیز هدف گرفتند؛ تا جایی که موضوع از یک حاشیه فرهنگی به مسئلهای سیاسی و سپس قضایی تبدیل شد.
نمایشگاه مد و لباس «همای» توسط مؤسسه فرهنگی و هنری «همای سعادت» برگزار شد. اما انتشار جزئیات، تصاویر و ویدیوهایی از محیط برگزاری که حاکی از حضور برخی شرکتکنندگان با پوشش اختیاری بود، بهسرعت حاشیهساز شده و این رویداد را در سیبل هجمه رسانههای اصولگرا قرار داد.
بهانه اصلی منتقدان اما حضور برخی مسئولان استانی و منطقهای از جمله حضور نعمت پایان، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجان شرقی در سالن برگزاری و مراسم افتتاحیه بود که بیش از اصل رویداد جنجال به پا کرد. خبرگزاری فارس این حضور را به عنوان «تایید ضمنی» و «نظارهگری راضی» در برابر «ناهنجاری پوششی» بازتاب دادند.
خط رسانهای و ورود نمایندگان مجلس
رسانههایی همچون فارس و رسا، حملات سنگینی را علیه برگزارکنندگان و صادرکنندگان مجوز آغاز کردند و در گزارشهای متعددی به شدت به عملکرد ادارهکل ارشاد استان تاختند.
پس از رسانهها، نوبت به چهرههای سیاسی و مذهبی رسید. علیرضا نوین، نماینده تبریز در مجلس، برگزاری نمایشگاه را «کجسلیقگی غیرقابل توجیه» خواند و خواستار برخورد با عوامل آن شد. نماینده آذربایجان شرقی در مجلس خبرگان نیز ادارهکل ارشاد را مورد انتقاد قرار داد و خواستار ورود شورای فرهنگ عمومی و استاندار شد. حتی امام جمعه تبریز نیز به ماجرا ورود کرده و حضور مسئولان دولتی در چنین مراسمی را مورد انتقاد قرار داد. او تاکید کرد: «مسئولان دولتی حق ندارند در مراسمهایی که در آن بیحجابی و بیعفتی وجود دارد، حضور پیدا کنند.»
دفاعیه بیفایده
ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجان شرقی اما با صدور بیانیهای رسمی تلاش کرد تا به موج فزاینده هجمهها پاسخ داده و میان برنامه رسمی افتتاحیه در ۹ شهریور و حواشی روزهای بعد تفکیک قائل شود. در این بیانیه تاکید شد که مجوز صادره صرفاً در چارچوب قوانین و مقررات کشور بوده و مسئولیت اجرایی، کنترل نظارت بر سالن و حفظ شئونات اسلامی بر عهده مؤسسه برگزارکننده بوده است. با این حال، این توضیحات نه تنها از حجم انتقادات نکاست، بلکه سبب شد که رسانههای منتقد، وصله شانه خالی کردن از مسئولیت نظارتی را نیز به این نهاد مسئول بچسبانند.
این توضیح البته یک سؤال اساسی را بیپاسخ میگذارد و آن این است که وقتی یک نهاد دولتی مجوز برگزاری یک رویداد فرهنگی را صادر میکند، مسئولیت آن نهاد دقیقاً در کدام نقطه پایان مییابد؟ آیا صدور مجوز صرفاً یک فرایند اداری است یا دستگاه صادرکننده باید بر نحوه اجرای برنامهای که مجوز آن را صادر کرده نیز نظارت داشته باشد؟ اگر نظارت بر عهده برگزارکننده بوده، چرا مدیرکل ارشاد برای توضیح درباره حواشی همان برنامه احضار شده است؟ و اگر نظارت بخشی از مسئولیت ارشاد بوده، آیا نمیتوانست پیش از انتشار تصاویر و شکلگیری موج رسانهای، نسبت به حواشی ایجادشده واکنش نشان دهد؟
ورود دادستانی؛ احضار مدیرکل و برگزارکنندگان رویداد
غائله اما به حملات رسانهای ختم نشد و همزمان با داغ شدن این حواشی، دادستانی و مراجع قضایی استان بهطور مستقیم وارد پرونده شدند. ورود دستگاه قضایی، نقطهای بود که ماجرای «همای» را از یک مناقشه رسانهای خارج کرد. تشکیل پرونده و احضار مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان به این معناست که موضوع دیگر صرفاً اختلاف بر سر نحوه پوشش یا کیفیت برگزاری یک نمایشگاه نیست و قرار است درباره مسئولیتها و احتمالا تخلفات احتمالی نیز توضیح داده شود.
براساس اخبار منتشر شده، پرونده قضایی جهت بررسی ابهامات و تخلفات صورتگرفته تشکیل شده و نعمت پایان، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجان شرقی، جهت ارائه توضیحات و پاسخگویی احضار شده است.
علاوه بر مدیر کل ارشاد استان، مجریان و برگزارکنندگان اصلی این ایونت از جمله مدیران مؤسسه همای سعادت نیز به دادسرا احضار شدهاند.
مسئولیت گمشده میان برگزارکننده و نهاد مجوزدهنده
به هر روی، اکنون دو روایت مقابل هم قرار گرفتهاند. روایت اول این است که برنامه مجوز داشته و مسئولیت اجرای جزئیات با مؤسسه برگزارکننده بوده است. در روایت دوم، اما نهاد صادرکننده مجوز نمیتواند در برابر نحوه اجرای برنامهای که خودش مجوز داده، کاملاً بیمسئولیت تلقی شود.
اکنون مسئله پیدا کردن مقصر در میان برگزارکننده، مدیران فرهنگی یا شرکتکنندگان نیست؛ مسئله این است که زنجیره مسئولیت در برگزاری رویدادهای فرهنگی دقیقاً چگونه تعریف شده است و جوسازیهای رسانهای و برخورهای جناحی یا سلیقهای چه نقشی از به حاشیه کشیده شدن مسائل دارد؟ اگر یک مؤسسه خصوصی یا غیردولتی مسئول اجرای برنامه است، نقش دستگاه دولتی صادرکننده مجوز چیست؟ و اگر دستگاه دولتی وظیفه نظارت دارد، چرا پس از انتشار تصاویر و شکلگیری فشار عمومی وارد عمل شده است؟
احضار مدیرکل ارشاد و برگزارکنندگان شاید منتقدان را خرسند کرده و حتی بتواند بخشی از ابهامات حقوقی پرونده را روشن کند، اما یک مسئله بزرگتر همچنان باقی است؛ اگر قرار باشد هر رویداد فرهنگی پس از دریافت مجوز رسمی و برگزاری با حضور مسئولان، تازه پس از انتشار تصاویر در شبکههای اجتماعی وارد مرحله برخورد و احضار شود، تکلیف سازوکار صدور مجوز و نظارت پیشینی چه خواهد بود؟
ماجرای «همای» در نهایت فقط درباره یک نمایشگاه و چند تصویر جنجالی نیست؛ این پرونده آزمونی برای روشن شدن مرز مسئولیت میان برگزارکننده، نهاد مجوزدهنده و دستگاه نظارتی است؛ مرزی که اگر روشن نباشد، هم مجوزها بیاعتبار میشوند و هم مسئولیتها در زمان بحران میان دستگاههای مختلف دستبهدست خواهد شد. در این میان حتما هستید کسانی که از آب گل آلود ماهی خود را گرفته و با برخوردهای جناحی و سیاسی، رقبای خود را از میدان به در کنند.
