بحران مالی اپراتور‌ها و فیلترینگ؛ چرا سرکوب قیمت اینترنت دیگر ممکن نیست؟

رویداد۲۴| افزایش ۴۰ درصدی تعرفه اینترنت همراه، خبر خوبی برای مصرف‌کننده نیست، اما نگاهی عمیق‌تر به ابعاد این موضوع نشان می‌دهد که این تصمیم با رعایت شروطی می‌تواند هم به نفع خریدار و هم به نفع اپراتور ختم شود.

نکته‌ای که در ابتدا باید در نظر داشت این است که در اقتصاد تورم‌زده ایران، نگه داشتن ثابت قیمت‌ها امر ممکنی نیست؛ بنابراین آنچه تصویب شده، افزایش قیمت نیست بلکه واقعی‌سازی تعرفه است.

اپراتورها، بنگاه‌های اقتصادی هستند که برای هزینه‌های جاری و توسعه نیاز به منابع مالی دارند تا از یک سو بقای خود را حفظ کنند و از سوی دیگر با توسعه تجهیزات، بتوانند خدمات بهتری را ارائه دهند.

سایه سنگین تحریم بر سر توسعه و کیفیت شبکه

افزون بر فیلترینگ که سرعت‌گیر اینترنت کشور شده است، عامل دیگر به تجهیزات فرسوده و هزینه‌های ناشی از تحریم‌ها باز می‌گردد. بنا بر اظهارات احسان چیت‌ساز، معاون سیاستگذاری و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات، حدود ۷۰ درصد از هزینه‌های این حوزه در اپراتور‌ها به نرخ ارز وابسته است، در حالی که درآمد اپراتور‌ها ریالی است.

با این تفاسیر، تحریم‌های اقتصادی و فناوری دسترسی مستقیم اپراتور‌ها به تجهیزات پیشرفته، سرورها، رادیو‌های نسل جدید و سامانه‌های مدیریت شبکه را مسدود می‌کند و شرکت‌ها ناگزیر به استفاده از مسیر‌های غیرمستقیم می‌شوند.

کمااینکه نیما امیرشکاری، کارشناس اقتصاد دیجیتال در گفت‌و‌گو با یکی از رسانه‌ها عنوان کرده بود که خرید از طریق کشور‌های واسطه، پیچیدگی در انتقال پول، تبدیل ارز، ریسک‌های حقوقی و نبود خدمات پشتیبانی و به‌روزرسانی رسمی، بهای تمام‌شده برخی سرور‌ها و تجهیزات شبکه را چهار تا پنج برابر بالا برده است. این ساختار پرهزینه باعث می‌شود منابع مالی به جای نوسازی، صرف هزینه‌های مبادله و واسطه‌گری شود.

سنگینی بار اینترنت ثابت بر دوش شبکه سیار

چندی پیش معاون سیاستگذاری و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات با اشاره به آسیبی که به این صنعت وارد شده، از تلاش دولت چهاردهم برای فراهم کردن امکان تامین دست‌اول از سازندگان خبر داد با این حال، فشار ناشی از تحریم‌ها، همراه با آسیب‌های ناشی از جنگ که بنابر گفته چیت‌ساز به تخریب بیش از ۵۰۰ سایت ارتباطی و ۱۵ مرکز مخابراتی با خسارتی بالغ بر ۲۷ میلیون دلار منجر شده، نیاز به سرمایه‌گذاری را دوچندان کرده است.

بیشتر بخوانید: اعمال تعرفه‌های جدید مطابق مقررات ابلاغی / بسته‌های خریداری‌شده قبلی بدون تغییر باقی می‌مانند

از سوی دیگر، آمار‌های رسمی نشان می‌دهد که چالش‌های زیرساختی با افزایش تقاضا شدت یافته است. به گفته مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت، از مهر ۱۴۰۳ به بعد ترافیک مصرفی شبکه بیش از ۵۰ درصد رشد کرده، اما سرمایه‌گذاری متناسب با آن انجام نشده و لایه دسترسی به نقطه اشباع رسیده است. 

همچنین حمید فتاحی، رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی عنوان کرده است که برخلاف روند جهانی، به دلیل فرسودگی شبکه ثابت، بخش عمده ترافیک کشور بر دوش ارتباطات سیار قرار دارد. این بدین معناست که حجم زیادی از کاربران اینترنت ثابت به دلیل نارضایتی از کیفیت اینترنت به سمت استفاده از اینترنت همراه می‌روند، اما عدم ارتقای فناوری و ظرفیت محدود شبکه، در نهایت به‌صورت کندی سرعت و افت کیفیت روی تجربه مصرف کاربران نمود پیدا می‌کند.

چرا افزایش تعرفه می‌تواند به بهبود سرعت اینترنت منجر شود؟

در چنین شرایطی، سرکوب قیمتی نه‌تنها به مهار تورم کمکی نمی‌کند، بلکه اپراتور‌ها را در بحران مالی گرفتار می‌سازد که عایدی آن چیزی جز فرسودگی بیشتر زیرساخت نیست. در مقابل، واقعی‌سازی تعرفه‌ها می‌تواند به ایجاد یک شبکه پایدار منجر شود.

واقعی‌سازی قیمت اینترنت همراه، منابع مالی لازم برای عبور از موانع تحریمی و خرید تجهیزات گران‌قیمت را تامین می‌کند؛ بنابراین به اپراتور‌ها این امکان داده می‌شود که درآمد‌های حاصل شده را صرف نوسازی، خرید سرور‌های جدید، رادیو‌های پرظرفیت و ارتقای پهنای باند کند.

علاوه بر نوسازی تجهیزات، اپراتور می‌تواند برای توسعه فناوری‌های نوینی همچون نسل پنجم (۵G) و گسترش فیبر نوری اقدام کند بنا بر آنچه احسان چیت‌ساز عنوان کرده است، توسعه نسل پنجم برای هر اپراتور بزرگ دست‌کم به سرمایه‌گذاری دو میلیارد دلاری نیاز دارد. از این رو واقعی‌سازی تعرفه‌ها منابع مالی لازم برای احداث سایت‌های جدید و پیشرفت این پروژه‌های زیرساختی را می‌تواند فراهم کند.

از سوی دیگر، تزریق این سرمایه می‌تواند بخشی از هزینه‌های ناشی از استهلاک شبکه را جبران کند. چراکه بخشی از تجهیزات زیر فشار قطع مکرر برق، ناترازی انرژی و خسارت‌های زیرساختی به مرور فرسوده می‌شوند و اپراتور‌ها با این منابع مالی فرصت می‌یابند تا قطعات آسیب‌دیده خود را با سرعت بیشتری تعویض و بازسازی کنند. ماحصل این اقدام را می‌توان در اینترنت باکیفیت‌تر و پرسرعت‌تر لمس کرد.

نکته‌ای که باید درنظر داشت این است که اصلاح تعرفه نباید تنها منابع اپراتور‌ها را تامین کند. علاوه بر اینکه اپراتور‌ها باید تجهیزات و فناوری خود را ارتقا دهند و دست‌کم هر سال گزارش عملکرد خود در این حوزه را برای افکار عمومی ارائه کنند، دولت هم باید به یکی از وعده‌های مهم خود یعنی رفع فیلترینگ که تاکنون محقق نشده، جامه عمل بپوشاند تا مصرف‌کننده در ازای پرداخت بهای بیشتر، سرانجام اینترنت پرسرعت، پایدار و باکیفیت را تجربه کند.