مرتضی میرباقری؛ مدیری که جنجال حجاب اجباری برکنارش کرد، در سودای جانشینی جبلی
رویداد۲۴ | مازیار وکیلی: اینکه هنوز تکلیف رئیس سازمان صداوسیما مشخص نشده و نه حکم ابقای جبلی صادر شده و نه رئیس جدیدی معرفی شده است، باید به شرایط جنگی‌ای مرتبط دانست. شاید اگر چنین شرایطی بر ایران حاکم نبود، خیلی زودتر از این‌ها حکم رئیس سازمان صداوسیما صادر می‌شد.
مدیریت جبلی و قائم‌مقام او، جلیلی، آن‌قدر مناقشه‌برانگیز و پرحاشیه بوده که همه ارکان نظام (منهای جبهه پایداری) خواهان تغییر و تحول در ریاست سازمان باشند. از طرف دیگر، مردم هم منتظر هستند تا ببینند رئیس بعدی سازمان صداوسیما چه کسی است.
برای بخش اعظمی از مردم که مدت‌هاست دیگر مخاطب صداوسیما نیستند، تغییر رئیس سازمان صداوسیما معنای دیگری دارد. پیام سیاسی این انتصاب احتمالاً بیشتر از جنبه‌های دیگر آن برای مردم اهمیت دارد. مردمی که نگران تداوم یا پایان جنگ هستند، احتمالاً در ذهن خود انتخاب رئیس بعدی سازمان صداوسیما را نشانه‌ای از تعیین جهت‌گیری سیاسی نظام در رابطه با تداوم یا خاتمه جنگ تفسیر خواهند کرد.
به همین دلیل است که انتخاب رئیس صداوسیما در این برهه تاریخی بسیار مهم است.
در میان کاندیداهای ریاست صداوسیما، شاهد دو طیف سیاسی برای جایگزینی پیمان جبلی هستیم. یک طرف، نواصول‌گرایان جوانی هستند که انتخاب آن‌ها تداوم راه جبلی و نگاه سیاسی او در مسائل مختلف، مانند جنگ، فرهنگ و رسانه، خواهد بود و در طرف دیگر، چهره‌های میانه‌رویی حضور دارند که انتخاب آن‌ها یادآور دوران مدیریت شهید لاریجانی و عزت‌الله ضرغامی در سازمان صداوسیماست.
میانه‌روهایی که به لحاظ فرهنگی قائل به استفاده از تمام ظرفیت‌های سیاسی و فرهنگی کشور برای جذب مخاطبان ازدست‌رفته صداوسیما هستند و به احتمال زیاد، در صورت جلوس بر کرسی ریاست صداوسیما، تلاش خواهند کرد تا دست‌فرمان این سازمان را تغییر دهند و به سمت نگاهی معتدل پیش بروند.
در میان کاندیداهای میانه‌رو، مرتضی میرباقری از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. او سابقه همکاری با دو رئیس اصلاح‌طلب در دولت‌های آن‌ها را داشته، مدت‌ها جزو مدیران ارشد سازمان صداوسیما بوده و با نحوه مدیریت و ساختار حاکم بر صداوسیما آشناست و یکی از چهره‌هایی است که می‌تواند با حضورش حال‌وهوای صداوسیما را عوض کند و آن را به مدار درست برگرداند.
مرتضی میرباقری کیست؟
مرتضی میرباقری یکی از چهره‌های مطرح و مدیران باسابقه ایران در حوزه فرهنگ است. او مدرک دکترای فلسفه از دانشگاه تربیت مدرس دارد و در حال حاضر به‌عنوان استادیار در دانشگاه خوارزمی فعالیت می‌کند.
او فعالیت‌های مدیریتی خود را با مسئولیت‌هایی در حوزه‌های فرهنگی و اجتماعی آغاز کرد و از جمله ریاست سازمان ملی جوانان و مشاورت رئیس‌جمهور در امور جوانان در دولت سیدمحمد خاتمی، قائم‌مقامی وزیر کشور و ریاست مرکز امور اجتماعی وزارت کشور در دولت حسن روحانی و همچنین ریاست کمیسیون اجتماعی شورای عالی انقلاب فرهنگی را در کارنامه دارد.
همین سابقه در دولت‌های سیدمحمد خاتمی و حسن روحانی باعث شده که بسیاری به این نتیجه برسند که مرتضی میرباقری چهره‌ای نزدیک به اصلاح‌طلبان است، اما میرباقری را باید در اردوگاه اصول‌گرایان دسته بندی کرد؛ چهره‌ای که در سپهر سیاسی ایران زیر سایه چهره‌هایی مانند علی لاریجانی و علی‌اکبر ناطق نوری تعریف می‌شود.
میرباقری در دو دوره معاونت سیمای سازمان صداوسیما را بر عهده داشت؛ دوره اول از سال ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۹ در دوره ریاست عزت‌الله ضرغامی و دوره دوم از سال ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۹ در دوره ریاست عبدالعلی علی‌عسگری.
در حکمی که علی‌عسگری برای میرباقری صادر کرد، به او توصیه شده بود که به شکلی مؤثر به مقابله با جنگ نرم برود و همچنین سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی را ترویج کند.
این سابقه پروپیمان نشان می‌دهد که میرباقری یک گزینه مطمئن است؛ گزینه‌ای که هم تجربه کافی در مدیریت صداوسیما را دارد و هم نگاه و خط‌مشی سیاسی او به شکلی است که می‌تواند فضای ملتهب و ایدئولوژی‌زده صداوسیما را تا حد زیادی تعدیل کند.
جنجال بر سر پخش ربنای شجریان در تلویزیون و ماجرای برنامه زاویه
بیشتر بخوانید:
شکایت بی‌اثر شجریان/ چرا هیچ دادگاهی به ضرر صداوسیما حکم نمی‌دهد؟
میرباقری مدیر کم‌حاشیه‌ای بود. برخلاف گزینه‌هایی مانند فروغی و حسن‌نژاد، از مناقشات دوری می‌کرد و تمام سعی و کوشش او این بود که کارش در صداوسیما را در یک چارچوب مشخص پیش ببرد.
اما از خلال برخی اظهارنظرهای او می‌شود به نگاه فرهنگی‌اش پی برد. مثلاً در تاریخ ۱۰ خرداد ۱۳۹۶ که بحث درباره پخش آثار شجریان و ربنای او داغ بود، میرباقری در اظهارنظری اعلام کرد:
«بارها گفته‌ام ایشان به دلیل شرکت در جریان فتنه ۸۸ اشتباهات فاحشی انجام دادند که واقعاً پیشنهاد ما به هنرمندان این است که در مسائلی که امنیت کشورشان را به خطر می‌اندازد و می‌تواند خیانت در کشور را ایجاد کند، نباید حضور پیدا کنند و بازی بخورند؛ چراکه هنرمند آدم سیاسی نیست. هنرمند باید در کار اصلی خودش قرار بگیرد؛ بنابراین زمانی که این مسائل اتفاق می‌افتد، باعث می‌شود آن رسالت اساسی که یک هنرمند موظف به انجام آن است، لطمه ببیند و این کار در آن سال مورد لطمه قرار گرفت.»
او در ادامه، پخش ربنای شجریان را منوط به عذرخواهی شجریان کرد:
«شما در کشوری با سابقه فرهنگی بزرگ هستید که امنیت فوق‌العاده‌ای در آن حاکم است و انتخاباتی در آن برگزار شده که حتی ترقه‌ای در آن منفجر نشده است. هنرمندان باید قدردان انقلابی که در این کشور ایجاد شده، باشند؛ قدردان امنیتی که توسط حاکمیت برای مردم ایجاد شده است. نمی‌توان حاکمیت را زیر سؤال برد و به‌گونه‌ای صحبت کرد که به حاکمیت لطمه بخورد؛ حاکمیتی که آزادی و امنیت ایجاد کرده است. بر این اساس ممکن است ناشی‌گری‌هایی از سوی برخی افراد مطرح شود که حاکمیت می‌تواند این ناشی‌گری‌ها را ببخشد. اگر این مسیر درست طی شود، ما هیچ مشکلی برای پخش ربنا نداریم.»
این اظهارنظرها نشانگر نگاه فرهنگی میرباقری است. او شاید به اندازه تیم جبلی ـ جلیلی ایدئولوژیک نباشد، اما یک محافظه‌کار فرهنگی است که بر چارچوب‌های سازمانی که در آن کار می‌کند، تأکید دارد.
اما برنامه جنجالی‌ای که باعث اعتراض روزنامه کیهان و در پی آن، برکناری میرباقری شد، برنامه‌ای به نام «زاویه» بود که در آن، بسیار پیش‌تر از حوادث سال ۱۴۰۱، مهدی نصیری اظهارات جنجالی‌ای درباره حجاب به زبان آورد.
مهدی نصیری در ۲۶ شهریور ۱۳۹۹ در برنامه زنده «زاویه» شبکه چهار، در مناظره‌ای با حسین سوزنچی، استاد دانشگاه باقرالعلوم، از سیاست حجاب اجباری در جمهوری اسلامی انتقاد کرد. نصیری با مقایسه سیاست کشف حجاب رضاشاه و سیاست حجاب اجباری جمهوری اسلامی گفت: «حجاب از مقوله‌ی التزام و باور است، از مقوله‌ی امر قلبی است.»
او مدعی شد نظرسنجی‌ها از کاهش سالانه یک تا دو درصدی رعایت حجاب حکایت دارند و بخش بزرگی از زنان پوشش شرعی مورد نظر حکومت را رعایت نمی‌کنند.
همچنین در این مناظره به داده‌هایی درباره مخالفت گسترده با الزام حکومتی حجاب استناد کرد. این آمار در رسانه‌ها به‌صورت «مخالفت ۷۰ درصد جامعه با حجاب اجباری» بازتاب پیدا کرد.
یکی از حساس‌ترین قسمت‌های صحبت‌های نصیری، انتقاد از برخورد مأموران با زنان بود. او صحنه‌هایی را توصیف کرد که مأموران گشت ارشاد، زنی را به‌زور سوار خودرو می‌کنند و او فریاد می‌زند. نصیری این نوع برخورد را برخلاف احساسات و فطرت انسانی دانست.
نصیری تأکید کرد که اصل حجاب را یک حکم شرعی می‌داند، اما معتقد است درباره اختیار حکومت برای اجباری کردن آن و مجازات افراد به دلیل رعایت نکردنش، دیدگاه‌های فقهی متفاوتی وجود دارد.
او خواهان آن بود که مخالفت با الزام قانونی حجاب، از موضوعات ممنوعه و خطوط قرمز بحث عمومی خارج شود.
بعد از این اظهارنظرها بود که روزنامه کیهان با انتشار بیانیه ۲۰۰ فعال حوزه حجاب و عفاف، به پخش این برنامه اعتراض کرد و اندکی بعد از این اعتراضات بود که علی‌عسگری، میرباقری را برکنار و شاه‌آبادی را جایگزین او کرد تا حواشی ناخواسته صداوسیما گریبان مدیر محافظه‌کاری مانند میرباقری را هم بگیرد و باعث برکناری او از پست معاونت سیمای این سازمان شود.
اگر میرباقری به سازمان صداوسیما بیاید، چه اتفاقی خواهد افتاد؟
میرباقری نه مثل دارابی یک مدیر اجرایی تکنوکرات است و نه مثل فروغی یک مدیر جنجالی و پرحاشیه. مرد میانه‌رویی است که حضورش در دولت‌های هاشمی و خاتمی نشان می‌دهد راه‌ورسم کار با اصلاح‌طلبان را هم بلد است.
اگر او به سازمان صداوسیما بیاید، تلاش می‌کند این سازمان را به چارچوب‌های دوران علی لاریجانی برگرداند؛ چارچوب‌هایی که شاید زیاد هم فراخ نبودند، اما آن‌قدر باز بودند که جا برای درصد بیشتری از مردم وجود داشته باشد.
شاید حضور میرباقری بتواند تولیدات صداوسیما را سرگرم‌کننده‌تر و برنامه‌های تحلیلی را هم فراجناحی‌تر و غیرفرقه‌ای کند.
اما مشکل اینجاست که شاید روحیه و خط‌مشی میرباقری با شرایط جنگی کشور سازگار نباشد. شاید نظام به این جمع‌بندی برسد که مدیری جسورتر، جنجالی‌تر و ایدئولوژیک‌تر می‌خواهد و دقیقاً اینجاست که شانس امثال فروغی از میرباقری بیشتر خواهد شد.
اینکه آیا به حضور میرباقری در چنین شرایط حساسی نیاز هست یا نه، موضوعی است که باید ارکان قدرت درباره آن تصمیم بگیرند.
اگر ارکان قدرت ثبات را بخواهند، یقیناً میرباقری انتخاب خوبی خواهد بود؛ انتخابی مطمئن برای ساخت صداوسیمایی کم‌حاشیه.
