علمالهدی و بازی خطرناک با خشم مردم؛ آقای امام جمعه خاطره اعتراضات ۹۶ را فراموش کردهاید؟
رویداد۲۴| اظهارات تازه امام جمعه مشهد درباره احتمال ورود مردم به میدان برای مقابله با مفسدان اقتصادی، در شرایطی که جامعه زیر فشار سنگین معیشتی و اقتصادی قرار دارد، نگرانکننده است. دعوت مردم به رویارویی مستقیم با فساد، آن هم در کشوری که هنوز خاطره اعتراضات پرهزینه سالهای گذشته را پشت سر نگذاشته، میتواند به شعلهور شدن تنشهایی دامن بزند که کنترل پیامدهای آن ساده نخواهد بود.
علمالهدی در اظهارات امروز خود گفته است: «اگر مسئولان جلوی آنان را نگیرند، خود مردم اقدام میکنند و مردم نیز این کار را انجام خواهند داد.» او همچنین با اشاره به قاچاق سوخت و فشار اقتصادی بر مردم، تأکید کرده است که این وضعیت برای جامعه قابل تحمل نیست.
در نگاه اول، این سخنان ممکن است نوعی هشدار به مسئولان درباره ضرورت مقابله با فساد اقتصادی به نظر برسد، اما مسئله فقط محتوای ظاهری این هشدار نیست؛ بلکه زمان و بستری است که این اظهارات در آن مطرح میشود. امروز اقتصاد ایران زیر فشار همزمان تحریمهای شدید، محاصره اقتصادی، پیامدهای وضعیت جنگی و مشکلات ساختاری قرار دارد. تورم فزاینده، کاهش قدرت خرید و افزایش هزینههای زندگی، فشار بیسابقهای بر بخش بزرگی از خانوارها وارد کرده و معیشت مردم را به یکی از جدیترین بحرانهای روزمره تبدیل کرده است.
در چنین شرایطی، سخن گفتن از ورود مردم به میدان برای مقابله با مفسدان اقتصادی، صرفاً یک موضعگیری سیاسی نیست. این ادبیات میتواند در جامعهای که از انباشت نارضایتی و خشم اقتصادی رنج میبرد، پیامدهایی پیشبینیناپذیر داشته باشد. پرسش اینجاست که اگر مبارزه با فساد به مرحلهای رسیده که مسئولان از ورود مستقیم مردم سخن میگویند، پس وظیفه نهادهایی که اساساً برای همین مأموریت تشکیل شدهاند، چیست؟
علمالهدی و خاطره اعتراضات ۹۶
این نخستین بار نیست که مشهد به نقطه شروع یک موج اعتراضی تبدیل میشود. دیماه سال ۱۳۹۶، اعتراضاتی در مشهد آغاز شد که بهسرعت به شهرهای دیگر گسترش یافت و در ادامه با شعارهای ساختارشکنانه و تحولات سیاسی و اجتماعی گسترده همراه شد. مواضع و اظهارات چهرههای سیاسی و مذهبی مشهد، از جمله علمالهدی، در فضای آن روزها نیز مورد توجه و بحث قرار داشت.
اکنون، نزدیک به یک دهه پس از آن اتفاقات، طرح دوباره ادبیاتی درباره ورود مردم به میدان، آن هم از سوی همان چهره سیاسی و مذهبی، نمیتواند بدون توجه به تجربه گذشته ارزیابی شود. به ویژه که ایران در سالهای اخیر دورههای مختلفی از اعتراضات گسترده و پرهزینه را پشت سر گذاشته است. خاطره تلخ دیماه ۱۴۰۴ نیز هنوز از حافظه جامعه پاک نشده است. جامعهای که بارها هزینه تنشهای سیاسی و اجتماعی را پرداخته، امروز بیش از هر زمان دیگری به آرامش، امنیت اقتصادی و پاسخگویی مسئولان نیاز دارد. در چنین وضعیتی، هر سخنی که احتمال تشدید تقابل اجتماعی را افزایش دهد، باید با حساسیت بیشتری مطرح شود.
مردم قرار است جای کدام نهاد را بگیرند؟
تناقض اصلی در اظهارات علمالهدی همینجاست؛ او از یک سو مسئولان را به مقابله با مفسدان اقتصادی فرا میخواند و از سوی دیگر از ورود مردم در صورت کوتاهی مسئولان سخن میگوید. اما مردم با چه ابزار و اختیاراتی قرار است با فساد مقابله کنند؟ آیا قرار است شهروندانی که خود زیر فشار تورم و گرانی زندگی میکنند، بار دیگر مسئولیت ناکارآمدی نهادهای رسمی را بر دوش بکشند؟
مبارزه با فساد وظیفه دولت، مجلس، دستگاه قضایی و نهادهای نظارتی است. اگر در این زمینه کوتاهی شده، راهحل نه واگذار کردن میدان به مردم، بلکه پاسخگویی مسئولان، شفافسازی پروندههای فساد و برخورد قانونی و بدون تبعیض با متخلفان است.
نمیتوان از مردم انتظار همراهی، فداکاری و حضور در میدان داشت، اما وقتی همین مردم درباره گرانی، تبعیض، فساد و مشکلات معیشتی اعتراض میکنند، صدای آنان را نشنید یا اعتراضشان را صرفاً مسئلهای امنیتی تلقی کرد.
بازی با خشم عمومی در روزهای پرالتهاب خطرناک است
آنچه امروز بیش از هر چیز اهمیت دارد، درک حساسیت شرایط جامعه است. فشار اقتصادی ناشی از تحریم و محاصره، پیامدهای جنگ، تورم فزاینده و ناامیدی از بهبود شرایط، جامعه را در موقعیتی شکننده قرار داده است. در چنین فضایی، حتی اظهاراتی که با نیت هشدار به مسئولان بیان میشوند، ممکن است به شکل دیگری در افکار عمومی بازتاب پیدا کنند.
علمالهدی بهدرستی از غیرقابل تحمل بودن فشار بر مردم سخن میگوید، اما اگر این فشار واقعاً تا این اندازه جدی است، مسئولیت نخست بر عهده همان ساختارهایی است که باید از معیشت مردم محافظت کنند و با فساد مقابله کنند.
تجربه اعتراضات گذشته نشان داده است که نارضایتی اجتماعی را نمیتوان با جملات شعاری مدیریت کرد. مسئولان باید به جای فراخواندن مردم به میدان، خود در میدان حل مشکلات حاضر شوند. جامعهای که زیر بار فشار اقتصادی و خاطره اعتراضات پرهزینه سالهای اخیر قرار دارد، بیش از هر چیز به سیاستهای مؤثر، پاسخگویی و اصلاحات واقعی نیاز دارد؛ نه ادبیاتی که ناخواسته بر آتش خشم عمومی بدمد.