تابآوری در حوادث و بلایا؛ سازش یا سازگاری؟
رویداد۲۴-تابآوری جامعه در برابر بلایا و حوادث عبارت است از توانایی یک سیستم، سازمان و جامعه در معرض مخاطرات به منظور مقاومت و سازگاری با حوادث به طوری که کمترین آسیب به آن وارد شده و در کمترین زمان و با مؤثرترین روش به وضعیتی بهتر از وضعیت قبل برگردد. از آنجایی که موضوع تابآوری یک مفهوم کاملاً وابسته به فرهنگ میباشد سؤال این است که در فرهنگ ایرانی – اسلامی چه تعریفی از این واژه میتوان ارائه نمود. بر اساس مطالعه انجام شده در کشور، تابآوری عبارت است از توانایی یک جامعه در مقاومت، سازگاری و خنثیسازی و مدیریت بموقع و مؤثر بحران با رویکردی مثبت، جامع، یکپارچه و مشارکتی.
تفاوت رویکرد تابآوری در برابر بلایا و حوادث نسبت به دیگر رویکردهای متداول مدیریت خطر بلایا این است که در این رویکرد علاوه بر توجه به خسارتهایی که ممکن است حوادث به یک جامعه وارد نمایند، به فواید آنها نیز توجه میگردیده و برای استفاده از آنها برنامهریزی میشود. در واقع در این رویکرد اعتقاد براین است که مخاطرات همانطور که میتوانند به جامعه صدمه بزنند، میتوانند باعث توسعه و پیشرفت جامعه نیز بشوند. کشور خودمان را در نظر بگیرید. فرض کنید که هیچ موضوعی کشور را تهدید نمیکرد. بالطبع در این شرایط بسیاری از پیشرفتهایی که امروز در کشور شاهد آن هستیم وجود نداشت. بنابراین نگاه دوجانبه به تهدیدات و مخاطرات به عنوان عوامل خسارت زا و همچنین عوامل فرصتزا میتوانند انگیزهای برای حرکت به سوی بهبود و ارتقای وضعیت جامعه باشند. به همین دلیل است که در تعریف بومی تابآوری تأکید بر منافع و فرصتهایی است که مخاطرات میتوانند برای کشور ایجاد نمایند.
با توجه به توضیحات فوق مهم است که بدانیم در رویکرد تابآوری، جامعه حاضر نیست هر شرایطی را بپذیرد و با آن کنار بیاید. یعنی قرار نیست در رویکرد تابآوری جامعه با مخاطرات خود سازش کند و وجود مخاطرات برایش مهم نباشد و اقدامی برای رفع آنها و بهبود وضعیت خود انجام ندهد، بلکه به معنی این است که جامعه ملزم است تغییراتی در فرآیندها و شیوههای مدیریتی خود ایجاد نماید که بتواند به طور مطلوب با مخاطرات و تهدیدات سازگار گردد. بنابراین لازم است که بین دو واژه بسیار نزدیک به هم تفاوت قائل گردیم. به نظر اینجانب، باید مواظب بود که در تعریف تابآوری و عمل به آن سازش در برابر حوادث و بلایا را به جای سازگاری استفاده نکنیم. چه اینکه سازش به معنی پذیرش شرایط موجود، راضی بودن نسبت به وضع حاضر و تن دادن به شرایطی است که محیط بر ما تحمیل میکند و در مقابل سازگاری به معنی شناخت وضع موجود، راضی نبودن از شرایط مخاطرهآمیز و اقدام برای بهتر کردن شرایط موجود است. اینجاست که رویکرد تابآوری با نگاه سازگاری با محیط میتواند عامل تحرک، انگیزه و اقدام برای بهبود و ارتقای شرایط جامعه گردد.به یاد داشته باشیم که در فرهنگ ایرانی - اسلامی هیچگاه سازش با تهدیدات و مخاطرات وجود نداشته و ندارد، اما تاریخ کشور ما نشان میدهد که در برهههای مختلف تاریخی، جامعه ایرانی با تهدیدات و مخاطرات سازگار شده و توانسته آن تهدیدات را تبدیل به فرصت نماید.
