دست هنرمندان باز باشد شکوفایی به وجود می‌آید

رویداد۲۴- رضاخان که خود از نوآوران نقاشی پشت شیشه محسوب می‌شود؛ با گسترش این هنر و ایجاد زمینه برای هنرمندان این رشته باعث شکوفایی خلاقیت بسیاری از افراد شده است و نتیجه آن تنوعی است که امروز در شیوه های اجرایی می توان مشاهده کرد. در همین ارتباط مصاحبه ای با ایشان انجام داده ایم که در زیر می خوانید.

ضمن عرض سلام در رابطه با نقاشی پشت شیشه کمی برای خوانندگان توضیح دهید.
سلام و درود بر شما و تمام دوستداران هنر. نقاشی پشت شیشه هنری است باقیمانده از قرن های گذشته. این هنر بیشتر در آرایه های معماری به کار می رفت و کمتر به شکل تابلو استفاده می شد. در مواردی هم که به صورت تابلوهای نقاشی کشیده می ‌شد؛ بیشتر موضوعات، داستان های اسطوره ای و مضامین دینی بود.

تفاوت نقاشی پشت شیشه با دیگر نقاشی ها در چیست؟
تفاوتی که این هنر با نقاشی روی دیگر سطوح دارد در نحوه اجرا است. در نقاشی بر روی سطوحی مانند بوم، مقوا و... از کل به جزع کار می شود اما در نقاشی پشت شیشه مراحل انجام از جزع به کل می باشد.

این جزع به کل به چه معنی است؟
برایتان یک مثال می زنم. تصور کنید که شما می خواهید یک برگ را به تصویر بکشید. اگر بخواهید آن را روی کاغذ نقاشی کنید؛ ابتدا خود برگ را می کشید. سپس رگ برگ ها را ثبت می‌کنید اما زمانی که می خواهید آن را در پشت شیشه نقش کنید؛ نخست باید رگبرگ ها را نقاشی کنید سپس به سروقت کلیت بروید. این همان جزع به کل است و تفاوتی است که میان نقاشی پشت شیشه و دیگر هنرها وجود دارد.

آیا تفاوتی میان آثار گذشتگان و معاصران وجود دارد؟
این سوال کمی کلی است. این تفاوت که شما فرمودید می تواند در زمینه های مختلفی باشد. بطور مثال: تفاوت در موضوع است. اگر آثار موزه نقاشی پشت شیشه را بررسی کنیم به چند موضوع محدود می رسیم. موضوع شمایل معصومین و آیات و اسماء متبرکه، موضوع اسطوره نگاری، داستان های حماسی و بزم پادشاهان، موضوع گل و مرغ که بیشتر در بناها و میان گچ بری ها به کار می رفت و در نهایت موضوع جانوران و منظره هایی که تا حدودی کپی کاری شده از روی برخی آثار غربی بود. البته شاید تعدادی اثر متفرقه با موضوعات خاص وجود داشته باشد که زیاد نیستند اما امروز گستره ای از موضوع را می توانید مشاهده کنید. تفاوت دیگر در نحوه اجرا است. نوع قلمگیری های امروز بسیار گسترده‌تر است. خراش رنگ در پشت شیشه، استفاده از پشت و روی شیشه در نقاشی، استفاده از قلم های بادبزنی و مواردی از این دست در نحوه اجرا تاثیر زیادی داشته است. شما حتی تا چند سال پیش کسی را نمی دیدید که از کاردک در پشت شیشه استفاده کند اما امروز چنین کاری متداول شده است. یک تفاوت دیگر در سبک ها است. پیش از این چنین گستره ای از سبک های متفاوت و سبک های شخصی را در پشت شیشه نمی دیدید. امروز ذهن خلاق و کاوشگر هنرمندان در آسمان خیال به پرواز در می آید و خارج از چارچوب های پیشینیان آثاری کم نظیر را خلق می‌کنند.

این همه تفاوت در طی چه مدت ایجاد شده است؟
بصورت تقریبی در این دو سال اخیر بوجود آمده است. در این دو سال درها به روی عموم باز شده است و جوانان بسیاری به این هنر رو آورده اند. با ورود این افراد خوش فکر و خوش ذوق تعدد دیدگاهی و تعدد اجرایی ایجاد شده و نتیجه این است که می بینید.

چرا پیش از این چنین تفاوت یا بقول شما تعددی وجود نداشت؟
پیش از این فضا کمی بسته بود. یک سری از استادان فعال در این رشته بنابر دیدگاه خاصی که داشتند؛ هنرآموزان را تشویق به کپی کاری می کردند. همین کپی کاری کردن سدی در مقابل خلاقیت بود. از سوی دیگر استادکاران این رشته اقدام چندانی برای ارتباط گیری با افرادی که زمینه بروز این هنر در آنان وجود داشت را نداشتند. در ضمن هیچ تبلیغی در این زمینه وجود نداشت و نقاشی پشت شیشه معرفی نمی شد. تمامی این عوامل باعث رکود شده بود و باعث می شد تا هیچ تحولی ایجاد نشود.

برخی معتقدند این آزادی در شیوه اجرا و انتخاب موضوع باعث از میان رفتن اصالت در نقاشی پشت شیشه می شود. نظر شما چیست؟
من این مطلب را بارها توضیح داده ام. میان اصالت و سنت تفاوت وجود دارد و کسانی که مرتب شعار حفظ اصالت در نقاشی پشت شیشه را سر می دهند بهتر است بگویند : سنت ها با چالش روبرو می‌شوند. سنت و اصالت هرکدام تعریف خاص خود را دارند. حال با فرض اینکه سنت ها از میان می رود باید بگویم خیر چنین اتفاقی نمی افتد. آیا با ورود مکتب ها و سبک های غربی و گرایشات غربی در اواخر قاجار و اوایل پهلوی، نگارگری، تذهیب و دیگر هنرهای ایرانی از میان رفتند؟ مسلم است که چنین چیزی نیست. در مورد نقاشی پشت شیشه هم به همین شکل است. کسانی که دم از حفظ سنت ها می زنند و به اشتباه شعار حفظ اصالت را سر می دهند بیایند و تحولی در آن ایجاد کنند. این افراد چرا دست از کپی کاری بر نمی دارند؟ ما در گروه خود همان افرادی را داریم که بصورت کامل پایبند به سنت ها هستند با این وجود آثارشان با آن عزیزانی که مرتب شعار می دهند بسیار متفاوت است. تابلوهایشان سخن جدید برای گفتن دارد. اصالت و سنت را هم در عین حال حفظ می کنند.

یک نکته جالب همین است. در گروه شما افرادی را می بینیم که دیدگاه های کاملا متضادی دارند. با این وجود در کنار هم کار می‌کنند. این به چه صورت است؟
دیدگاه و شیوه کار یک موضوع است و دوستی یک موضوع دیگر. در ضمن برخی از دوستان تابحال حضور فیزیکی در گروه نداشته اند و ارتباط آنها از راه دور و بصورت مجازی یا پست بوده است. به همین دلیل هیچ مشکلی پیش نمی آید. از سوی دیگر ما در گروه نقاشان پشت شیشه این مطلب را جا انداخته ایمکه هرکس می تواند زاویه دید و ابزارهای خودش را داشته باشد. اینجا هدف یکی است. خروجی یکی است و آن رشد نقاشی پشت شیشه است. ما در گروه افرادی را داریم که بصورت کامل سنتی کار می‌کنند. چون نگارگر هستند. شمایل نگار هستند یا طراح فرش هستند از طرفی هم افرادی را داریم که فلسفه فکری شان، وضعیت زندگی و شرایط محیطی شان آنها را به سمت اکسپرسیونیسم، آبستره یا هنر کنشی سوق داده است. افرادی را هم داریم که میان این دو گروه کاملا متضاد جا دارند. با این حال همه در کنار هم کار می‌کنند و نمایشگاه گروهی برگزار می کنند.

آیا در آینده باز هم شاهد بیشتر شدن روش های اجرا و تفاوت های دیدگاهی هستیم؟
بله. تا زمانی که دست هنرمندان باز باشد و کسی اندیشه هایش را دیکته نکند؛ شکوفایی وجود دارد.

با آرزوی پیشرفت برای تمام هنرمندان ایران.
من هم برای شما آرزوی سربلندی دارم.