آیا آیت‌الله جنتی تفاوت رفراندوم و راهپیمایی را نمی‌داند؟

برخی از سیاسیون و نظریه‌پردازان در موافقت با پیشنهاد رئیس‌جمهور به اظهارنظر پرداختند و خواستار فعال‌سازی این ظرفیت موجود در قانون اساسی شدند و برخی نیز به مخالفت با طرح این پیشنهاد پرداختند و انتقادات تندی را نثار حسن روحانی کردند. 

باوجودآنکه به نظر می‌رسد منظور رئیس‌جمهور از طرح موضوع رفراندوم، ایجاد ارتباط فی‌مابین این موضوع و انتخابات ریاست جمهوری در اردیبهشت‌ماه گذشته بود و هدفش بیان عظمت صندوق رای و فصل الخطاب بودن آن بود، اما مخالفان وی، هدف رئیس‌جمهور را ایجاد انحراف در مسیر پیگیری مطالبات اقتصادی و معیشتی توسط مردم و افکار عمومی بیان کردند و هر یک، به‌نوعی به اظهارات رئیس‌جمهور واکنش نشان دادند.

به نظر می‌رسد دکتر روحانی در تلاش بود تا به مخالفان و کارشکنانی که در مسیر مدیریت کشور برای دولت، ایجاد معضل سیاسی می‌کند بفهماند که انتخابات پرشور و باشکوه اردیبهشت‌ماه، نوعی رفراندوم بود که با شکست افراطیون همراه شد و مردم بار دیگر، تداوم دولت اعتدال را خواستار شدند، لذا باید سنگ‌اندازی‌ها را به کناری نهاد و همکاری را سرلوحه اقدامات قرارداد. 

بااین‌وجود و در جدیدترین اظهارنظر سیاسی، آیت‌الله جنتی دبیر شورای نگهبان نسبت به سخنان هفده روز قبل رئیس‌جمهور واکنش نشان داده و گفته است: «هیچ رفراندومی بالاتر از راهپیمایی ۲۲ بهمن در دنیا وجود ندارد... حضور پرشور مردم در راهپیمایی ۲۲ بهمن بزرگ‌ترین همه‌پرسی و نشانه عشق مردم نسبت به‌نظام اسلامی و ولایت است.»

البته شاید بتوان دلیل اصلی واکنش آیت‌الله جنتی را بخش دیگری از جملات دکتر روحانی دانست که به‌صورت مستقیم، خطاب به شورای نگهبان بود. رئیس‌جمهور گفته بود: «راه انتخاب مردم را باید سهل کنیم. از همه نهادها و ارگان‌ها و از دستگاه قانون‌گذاری مجلس، شورای نگهبان و از همه می‌خواهم که راه انتخابات را سهل کنند. اسلام گفته است اگر 40 نفر شهادت دادند این فردی که از دنیا رفته آدم خوب است، اگر آدم بد باشد، در روایات ما آمده خدا از گناهانش می‌گذرد. آیا وقتی 400 نفر شهادت می‌دهند این آدم خوب است، یک جناح شهادت می‌دهد که این آدم خوب است و میلیون‌ها نفر شهادت می‌دهند، این فرد خوب است، کافی نیست؟ احراز صحت و سلامت و شایستگی‌ها را سهل کنیم. مردم را در این احرازها مشارکت دهیم و اگر کمبود قانون داریم، قانون را اصلاح کنیم و راه را بازکنیم، با مردم مدارا کنیم. بگذارید همه سلیقه‌ها و جناح‌ها در انتخابات حضور پیدا کنند و در انتخابات مجلس، شوراها، خبرگان و ریاست جمهوری همه بیایند و شرکت کنند. باتجربه خودم و به‌عنوان نماینده ملت ایران اعلام می‌کنم راه این است که انتخاب مردم را آسان کنیم. انتخاب مردم اساس برای حراست از نظام ما است.»

در رابطه با اظهارات آیت‌الله جنتی در رابطه با رفراندوم و یکسان پنداشتن آن با راهپیمایی، باید نکاتی را موردتوجه قرارداد که به نظر می‌رسد ایشان نخواسته است به این نکات توجهی مبذول دارد و یا آنکه ممکن است این بی‌توجهی، ناشی از ناآگاهی باشد.

1- اولین تفاوت رفراندوم با راهپیمایی، هنگام محاسبه دقیق شرکت‌کنندگان در موضوعات مذکور نمایان می‌شود. رفراندوم زمانی معنا می‌یابد که آمار واجدان حق رای به‌صورت دقیق مشخص شود و تعداد شرکت‌کنندگان در هنگام رای‎گیری نیز به‌وضوح، نمایان شود اما در هنگام راهپیمایی، هیچ‌گاه نمی‌توان ادعای دقت در تعداد حاضرین را داشت و حتی نمی‌توان تخمین مناسبی از راهپیمایان داشت. اگر معیار سنجش، از آمار دقیق به آمار «چشمی» تغییر کند، آنگاه هر فرد و گروهی می‌تواند با درخواست تجمع و برگزاری راهپیمایی، ادعای برگزاری رفراندوم کند. اگر بنا به راهپیمایی باشد پس معترضین دی‌ماه در هشتاد شهر کشور نیز باید راهپیمایی خود را معادل رفراندوم محاسبه کنند و آن را بزرگ‌ترین رفراندوم در دنیا و حتی «کهکشان راه شیری» بدانند.

2- تفاوت مشهود دیگری که می‌توان بیان کرد به نحوه مشارکت و گزینه‌های منتخب بازمی‌گردد. هنگامی‌که تصمیم گرفته می‌شود تا در موضوعی، رفراندوم برگزار شود باید گزینه‌هایی که قرار است از میان آنان، رای‎گیری اتفاق بیفتد به‌طور مشخص و معین و با جامعیت کامل به رؤیت مردم برسد و آنان را به این نتیجه برساند که اصلی‌ترین خواسته‌ها و مطالبات، پوشش داده‌شده است؛ اما در موضوع راهپیمایی، ممکن است حاضرین با مطالبات مختلف و متعددی که بازه گسترده‌ای را در برمی‌گیرد و شاید هزاران دغدغه، نیت و هدف را در پشت خود داشته باشد پای به خیابان بگذارند و هدفشان، بقای نظام باوجود اعتراضات و ناخرسندی‌ها باشد.

3- نکته مهم دیگر آن است که رفراندومی که توسط رئیس‌جمهور، مطرح‌شده است درباره موضوعاتی است که در زیرمجموعه نظام جمهوری اسلامی در حال اتفاق است و نه درباره کلیت نظام؛ اما آقایان مخالف، نادانسته با همانندسازی رفراندوم و راهپیمایی، عملاً رفراندوم درباره کلیت نظام را مطرح می‌کنند. مردم در راهپیمایی می‌کوشند این هدف را اعلام دارند که پایدار به آرمان‌های انقلاب هستند و خواهان تداوم نظام جمهوری اسلامی و بازگشت به شعارهای ابتدایی انقلاب هستند اما این حضور، دلیلی بر خشنودی از عملکردها نیست و اصلاح امور، خواسته اصلی مردم است.

4- در هنگام رفراندوم و مراجعه به آرای مردم، فصل الخطاب و کلام آخر را رای و نظر مردمی می‌دانند که آزادانه و باقدرت انتخاب، وارد کارزار همه‌پرسی می‌شوند و هر گزینه‌ای که مدنظرشان باشد را بدون اعمال فشار و مداخله دیگران، انتخاب می‌کنند. رفراندوم همانند راهپیمایی نیست که مردم با اهدافی مختلف به خیابان بیایند و مسئولان کشور، برداشت مدنظر خودشان را داشته باشند و آن را مصادره به مطلوب کنند. بسیاری از افرادی که در راهپیمایی شرکت می‌کنند آلترناتیو عدم حضور خویش را خشنودی دشمنان و سست شدن پایه‌های انقلابی می‌دانند که با سختی فراوان و هزینه‌های بسیار، به پیروزی رسیده است، آنگاه مسئولان کشور در یک کج‌فهمی آشکار، این راهپیمایی را مصادره به مطلوب می‌کنند؛ اما در رفراندوم، شرکت یا عدم شرکت و انتخاب یکی از گزینه‌های تعیین‌شده، تماماً با اختیار مردم است و هیچ تکلیف شرعی یا غیرشرعی را نمی‌توان بر آن سوار دانست.

5- نکته آخر آنکه در رفراندوم است که مردم می‌گویند آیا با نظارت استصوابی شورای نگهبان، موافق‌اند یا مخالف؟ آیا با رد صلاحیت‌های فراوان و بی‌قاعده در هنگام انتخابات، موافق‌اند یا خیر؟ آیا با رد صلاحیت منتخب مردم با آرای بالا؛ آن‌ها پس از برگزاری انتخابات، موافق‌اند یا نه؟ و آیا می‌پذیرند که به‌جای انتخاب مردمی، عده‌ای خاص مشخص کنند که چه کسانی صلاحیت ورود به ارکان تصمیم‌گیری را دارند یا نه؟ مواردی از این قبیل، هیچ‌گاه در راهپیمایی، تعیین تکلیف نخواهند شد.