دانشگاه و آینده ایران
رویداد۲۴-سریع القلم: اگر از من بپرسید نخستین مشکل ایران چیست؟ میگویم نخستین مشکل «عدم گردش قدرت است / اگر افراد در چارچوب یک ساختار، چهار دهه بمانند مفاهیم جدید ایجاد نمیشود/ ساختار تصمیمگیریمان بهگونهای است که واژهها، مفاهیم و دیدگاههای جدید وارد آن نمیشود یازدهمین همایش سالانه انجمن علومسیاسی ایران با موضوع «وضعیت رشته علومسیاسی؛ اکنون و آینده» پنجشنبه دهم اسفند ماه در محل خانه اندیشمندان علومانسانی برگزار شد. محمود سریعالقلم، استاد دانشگاه شهیدبهشتی، سخنرانی افتتاحیه این همایش را برعهده داشت و سخنرانی اختتامیه نیز توسط سیدجواد طباطبایی، استاد علومسیاسی ارائه شد. در این همایش که به بررسی «وضعیت رشته علومسیاسی در ایران» میپرداخت، از کتاب جدید دکتر حسین بشیریه با عنوان «احیای علوم سیاسی» رونمایی و پیام او نیز قرائت شد.
افکاری که آینده ایران را رقم خواهد زد
دکتر محمود سریعالقلم در سخنرانی خود با عنوان «کدام افکار آینده ایران را رقم خواهد زد» ارسال سیگنالهایی با هارمونی بالا را راهکاری برای جهانی شدن کشورمان معرفی کرد. این استاد دانشگاه با بیان اینکه نخستین گام در این راه پذیرفتن پلورالیسم است، توجه حاکمیت به این موضوع را یک ضرورت دانست و گفت: «اگر از من بپرسید نخستین مشکل ایران چیست؟ میگویم نخستین مشکل «عدم گردش قدرت» است. اگر افراد در چارچوب یک ساختار، چهار دهه بمانند مفاهیم جدید ایجاد نمیشود. ما ساختار تصمیمگیریمان بهگونهای است که واژهها، مفاهیم و دیدگاههای جدید وارد آن نمیشود. ما گروههایی در کشور داریم که در حوزه سیاست خارجی و تولید ملی و... همگن هستند، گروههای همگن نوآوری ندارند. علم سیاست میگوید با بیان نظرات مختلف، افراد میتوانند از طریق عقلانیت آینده را رقم بزنند.»او «هویت»، «امنیت» و «توسعه یافتگی» را سه ضلع مثلث توسعه دانست و ادامه داد: «ما نیاز داریم که تکلیف این مثلث در کشورمان مشخص شود. امروز امنیت موضوع اصلی کشور ما است. تجربه بشری میگوید کشوری که نتواند ثروت و ارزشافزوده تولید کند و پسانداز نداشته باشد، برای امنیتش باید از جیب خرج کند.»
سریعالقلم از «مدنیت» بهعنوان نکته چهارم در رابطه با شکلگیری افکار برای آینده یاد کرد و گفت: «تاریخ به ما میگوید مدنیت مقدم بر دموکراسی است. طراحی و رشد این چارچوب برای آینده ایران ضروری است.»
این استاد دانشگاه با اشاره به ظرفیتهای جهانی شدن ایران، تأکید کرد: «تا زمانی که از لحاظ اقتصادی با جهان هماهنگ نشویم نمیتوانیم پیش برویم. برای ایجاد شایستهسالاری و رقابت نیاز به «ساختار» داریم. نمیشود با یک دست بهدنیا بگوییم که میخواهیم جهانی شویم و از طرفی بگوییم یک کشور امنیتی-نظامی هستیم. باید به جهان سیگنالهایی با هارمونی بالا بفرستیم تا جهان به ما اعتماد کند و کشور ما در پروسه جامعه مدنی قرار گیرد.»
دانشگاه چیست؟ و به چه کار میآید؟
دکتر سیدجواد طباطبایی، به چیستی دانشگاه پرداخت و گفت: «دانشگاه متولی علم سیاست در کشور است.» او با بیان اینکه ما هرگز از خود نپرسیدهایم که دانشگاه چیست و به چه دردی میخورد، ادامه داد: «باید زمانی که منفیبافی و مخالفخوانی در مورد دانشگاه انجام میگرفت، به این فکر میکردیم که دانشگاه چرا تأسیس شد؟ دانشگاه به ضرورتی در ایران تأسیس شد. تحلیل 150 ساله ما بویژه در 50-40 سال گذشته، عمدتاً متمرکز بر این بوده است که همیشه یک عامل خارجی وجود دارد که همهچیز را میتوان از طریق آن توضیح داد؛ از آنجا که ما نه منابع اصلی سنت را میشناسیم و نه درباره بسیاری از مسائل اساسی غرب اطلاعی داریم، طبیعتاً فکر میکنیم حرفی که میزنیم بسیار مهم است.»
طباطبایی با تأکید بر اینکه دانشگاه محل تولید علم است و علم دارای موضوع است، ادامه داد: «دانشگاه، تداوم نظام علمی است. دانشگاه ایران در ابتدای تأسیس دارای موضوع نبود بلکه شعبهای از نظام علمی بود که در غرب جریان داشت و دارای موضوع بود. به همین دلیل و بهدلیل عدم ارتباط حوزه با موضوع دانشگاه، یک نظام علمی متفاوت نتوانست در ایران ایجاد شود. در نتیجه، هم تخریب دانشگاه و هم تخریب حوزه را بهدنبال داشته است.»
این متفکر ایرانی با بیان اینکه دانشگاه ما ایراد اساسی دارد، تأکید کرد: «باید نظام موجود دانشگاهی را بازتعریف اساسی و مشخص کرد که اهداف این دانشگاه چیست، نظام علمی این دانشگاه چه میتواند باشد و چرا نظام علمی در صد و ده سالی که علم سیاست بهصورت یک نهاد وارد ایران شده هیچ نتیجهای بیرون نداده است.»
