پلاسکو باید ثبت تاریخی می‌شد

رویداد۲۴- فروریختن ساختمان پلاسکو جنبه‌های متعددی از بحران را نشان داد. در این میان بیش از هر چیز بحران در مدیریت بحران مورد واکاوی قرار گرفت. اما جنبه‌های ناپیدای شکل‌گیری این بحران به‌ویژه در مورد ساختمان پلاسکو هرچند به‌طور گذار مطرح شده است اما دقیقاً مورد بررسی قرار نگرفته است.

برج 15 طبقه پلاسکو که در سال 1341 با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی ایجاد شده بود در اوج برنامه نوسازی اقتصادی و پیدا کردن چهره و تبلور ورودی نوع به اقتصاد نمادی از گردش کار جدید فعالیت تجاری در مرکزی مدرن محسوب می‌شود. در این دوران، این مرکز در مقابل بافت سنتی بازار و یا راسته تجاری لاله‌زار تحولی نو و غرورآفرین ایجاد می‌کرد.

 از این نظر جنبه‌های مثبت بسیاری در ساختمان پلاسکو وجود دارد که درواقع باید ثبت تاریخی می‌شد. بر هم زدن نظام سنتی عرضه و تقاضا و تجمیع مکانیسم عرضه، فراهم‌سازی امکان و بنیان رقابت در بازار ازجمله ویژگی‌هایی است که در ساختمان پلاسکو برای اقتصاد نوپدید ایرانی فراهم شده بود. به تعبیری پلاسکو تولد یک حلقه مفقوده در زنجیره اقتصاد رو به نو شدن ایران بود. این راه البته در جهان جدید و به مدد توجیه تکنیک‌های اقتصادی در فضاهای شهری در اشکال متعدد و در قالب مال و مگا مال توسعه یافته است که پایانی برای آن قابل‌تصور نیست.

متأسفانه گستره نگاه ارزش‌های تاریخی ما محدود است و هنوز همه جنبه‌های با ارزش شناسایی نشده است.

در حوزه اقتصاد نیز اثر تاریخی در بخش ابنیه متأثر از شاخص‌های معماری است. حال آنکه این شاخص‌ها ممکن است با نمادهای سنتی معماری همخوانی نداشته باشد. مثلاً نخستین برج و تولد سازه معماری جدید خود یک ارزش است هرچند برخی نسبت به آن ارزیابی انتقادی داشته باشند. علاوه بر این هویت و کارکرد ابنیه هم مهم است. نادیده گرفتن این ویژگی‌ها، سطح ارزش نگاری تاریخی ساختمان پلاسکو را مورد غفلت قرار داد. بهر روی با فروریختن پلاسکو، یک تاریخ باارزش در تجارت و اقتصاد ایران از بین رفت و از سویی نمادی هم از فروپاشی سرمایه‌گذاری بخش خصوصی بود که به دست نهادهای شبه‌دولتی در سراشیب افتاد و شد آنچه نمی باید می‌شد.

ثبت تاریخی پلاسکو به‌عنوان یک نماد، ابزار قانونی بیشتری برای حفاظت آن فراهم می‌ساخت. این جنبه اگرچه جنبه ترمیمی دارد اما درواقع ارزش‌های زیادی در حوزه اقتصاد مانند سرمایه‌گذاری بخش خصوصی ایرانی، تولید توأم با پرنسیپ بر اساس پارچه ایرانی و بقایی بیش از نیم‌قرن فعالیت، ایجاد چرخه جدید گردش سرمایه و شبکه نوین عرضه و تقاضا و... مورد حفاظت قرار می‌گرفت.

اکنون ضربه جبران‌ناپذیری به این تاریخ وارد شده است و شاهد فرو ریختن ارزش‌های بسیاری هستیم. بااین‌حال این رویداد تأسف‌آور جای درنگی جدی در بازنگری تاریخی کارکردها و فعالیت‌ها به‌طور توأمان دارد. تاریخ‌نگاران صنعت و تجارت باید به میدان بیایند و چشمان جامعه را نسبت به میراث‌های ماندگار تاریخ جدید باز کنند. تاریخ معاصر فقط تاریخ تحولات سیاسی بعد از مشروطیت نیست. تحولات اقتصادی و کارکردهای ساختمانی آن نیز بخشی از تاریخ معاصر و میراث تحول‌خواهی ایرانیان است که بیش از گذشته باید مورد حفاظت قرار گیرد.