سلاح دردسرساز ایران در تنگه هرمز | مین دریایی چیست؟

رویداد۲۴| حسین فلاحی: سی ان ان در گزارشی مدعی شده که جمهوری اسلامی ایران مین‌گذاری دریایی در تنگه هرمز، یکی از حیاتی‌ترین مسیر‌های انرژی جهان، را آغاز کرده است. سی‌ان‌ان به نقل از منابع خود گزارش داد که تاکنون چند ده مین در این آبراه کار گذاشته شده است.  در این گزارش آمده است که ایران هنوز حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد از قایق‌های کوچک و کشتی‌های مین‌گذار خود را حفظ کرده است، به این معنی که در صورت تشدید اوضاع، توانایی استقرار صد‌ها مین را دارد.

دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، در واکنش به این گزارش‌ها، در برنامه «تروث سوشال» گفته بود: «اگر ایران در تنگه هرمز مین‌گذاری کرده است می‌خواهیم که آنها را فوراً از بین ببرند!» در ادامه این مطلب به مین‌های دریایی و چگونگی کار گذاشتن آنها خواهیم پرداخت.

مین‌های دریایی چیست؟

مین‌های دریایی، ادوات انفجاری هستند که در زیر آب قرار داده می‌شوند تا به کشتی‌ها و زیردریایی‌ها آسیب برسانند یا آنها را نابود کنند. طبق گفته مرکز استراوس در دانشگاه تگزاس، این سلاح‌ها اغلب در جنگ‌های دریایی برای جلوگیری از ورود کشتی‌های دشمن به مناطق خاص یا مجبور کردن آنها به مسیر‌های خاص استفاده می‌شوند. مفهوم مین‌های دریایی به قرن‌ها پیش برمی‌گردد. اولین مین دریایی موفق در سال ۱۷۷۶ توسط دیوید بوشنل اختراع شد. طرح او شامل یک بشکه چوبی پر از باروت و مجهز به یک فیوز تماسی ساده بود.

انواع مین‌های دریایی

مین‌ها عموماً بر اساس نحوه استقرار، نحوه فعال شدن و محل قرارگیری در آب طبقه‌بندی می‌شوند.

بیشتر بخوانید: مشخصات بمب JDAM-ER ارتش آمریکا

نحوه مین گذاری در دریا

شناور‌های سطحی بزرگ مانند کشتی‌های جنگی و قایق‌های گشتی معمولاً برای عملیات مین‌گذاری استفاده می‌شوند. اما قایق‌های کوچک‌تر، از جمله کشتی‌های ماهیگیری، نیز می‌توانند در برخی موقعیت‌ها مورد استفاده قرار گیرند. علاوه بر کشتی و قایق ها، از هواپیما‌ها نیز برای مین گذاری استفاده می‌شود. هواپیما‌ها می‌توانند مین‌ها را در دریا رها کنند. هم هلیکوپتر‌ها و هم هواپیما‌های بال ثابت قادر به رهاسازی مین‌ها از هوا هستند. زیردریایی‌ها نیز پلتفرم دیگری هستند که برای این منظور استفاده می‌شوند. آنها اغلب مین‌ها را از طریق لوله‌های اژدر خود مستقر می‌کنند.

روش انفجار مین دریایی

ساده‌ترین نوع مین، مین تماسی است. این مین‌ها زمانی منفجر می‌شوند که یک کشتی آنها را به صورت فیزیکی لمس کند یا خیلی نزدیک شود. سیستم‌های پیشرفته‌تر به عنوان مین‌های نفوذی شناخته می‌شوند. طبق گفته مرکز اشتراوس، این مین‌ها نیازی به تماس مستقیم ندارند. در عوض، آنها به حسگر‌هایی متکی هستند که ویژگی‌های خاصی از کشتی‌ها را تشخیص می‌دهند.  این حسگر‌ها می‌توانند سیگنال‌های مغناطیسی، نویز صوتی، تغییرات فشار، ارتعاشات یا فعالیت الکتریکی زیر آب ایجاد شده توسط یک کشتی در حال عبور را شناسایی کنند.

نوع تخصصی دیگر، مین رو به بالا است. این مین‌ها پس از فعال شدن، یک کلاهک پرتابه را به سمت بالا به سمت کشتی هدف شلیک می‌کنند. مین‌های رو به بالا معمولاً در آب‌های عمیق‌تر استفاده می‌شوند.  هر دو مین تماسی و نفوذی از راه دور قابل کنترل هستند.

موقعیت مین‌ها در آب

مین‌های دریایی را می‌توان بر اساس محل قرارگیری آنها در آب نیز طبقه‌بندی کرد.  مین‌های شناور آزادانه روی سطح آب شناور هستند و با جریان‌های اقیانوسی یا باد حرکت می‌کنند. اگرچه مین‌های شناور بیش از هشتاد سال است که طبق قوانین بین‌المللی ممنوع شده‌اند، اما طبق گزارش‌ها، هم ایران و هم عراق از سال ۱۹۸۰ از آنها در درگیری‌ها استفاده کرده‌اند. این مین‌ها به دلیل استقرارشان که می‌تواند حتی توسط قایق‌های کوچک، از جمله قایق‌های ماهیگیری و قایق‌های تندرو، کشتی‌های جنگی یا هواپیما کار گذاشته شوند مین‌های همه‌کاره محسوب می‌شوند. آنها می‌توانند از طریق تماس یا از طریق کنترل از راه دور منفجر شوند.

مین‌های کف دریا مستقیماً روی بستر دریا قرار می‌گیرند یا ممکن است در کف اقیانوس دفن شوند. این مین‌ها که در کف دریا قرار می‌گیرند می‌توانند بار‌های انفجاری بزرگتری حمل کنند. بسیاری از مین‌های کف دریا برای تشخیص کشتی‌هایی که از بالای آنها عبور می‌کنند به حسگر‌ها متکی هستند و عموماً در آب‌های نسبتاً کم‌عمق استفاده می‌شوند. آنها همچنین می‌توانند از طریق تماس یا کنترل از راه دور منفجر شوند. مین‌های لنگر انداخته زیر سطح آب شناور هستند، اما با کابل به بستر دریا متصل می‌شوند. این مین‌ها حاوی بار‌های کوچکتری نسبت به مین‌های کف دریا هستند.

مین‌های دریایی چگونه عمل می‌کنند؟

آسیب به کشتی‌ها از طریق مین‌های دریایی عمدتاً به دلیل دو نیرو رخ می‌دهد: یک حباب گاز در حال رشد و یک موج ضربه‌ای.  انفجار باعث ایجاد اختلاف فشار در آب شده که حباب گاز تولید می‌کند که به سرعت به سمت سطح آب بالا می‌آید. این حباب می‌تواند با نیروی قدرتمندی به کف کشتی برخورد کند.

امواج ضربه‌ای همچنین از طریق انفجار ایجاد می‌شوند که می‌توانند تجهیزات حساس و سیستم‌های مکانیکی موجود در کشتی را مختل کنند. این امواج در مقایسه با انفجار، بیشتر احتمال دارد که بدنه کشتی را مختل کنند تا کل کشتی را.  میزان خسارت همچنین به عوامل مختلفی مانند اندازه بار انفجاری، عمق مین و قدرت و اندازه کشتی بستگی دارد.

اقدامات متقابل علیه مین‌های دریایی

نیرو‌های دریایی از اقدامات متقابلی برای غیرفعال یا فعال کردن مین‌های دریایی استفاده می‌کنند. یکی از این اقدامات ساخت کشتی‌ها با استفاده از موادی مانند فایبرگلاس یا چوب به جای فولاد است تا سیگنال‌های مغناطیسی را کاهش دهند.

روش دیگر که به عنوان مغناطیس زدایی (degaussing) شناخته می‌شود، تغییر میدان مغناطیسی کشتی است تا تشخیص آن توسط مین‌ها دشوارتر شود. اما این روش در مورد VLCC (کشتی‌های حمل نفت خام بسیار بزرگ) امکان‌پذیر نخواهد بود.

اقدامات متقابل فعال شامل یافتن و از بین بردن مین‌ها است. کشتی‌ها و هلیکوپتر‌های ویژه‌ای که به عنوان مین‌روب شناخته می‌شوند برای شناسایی و از بین بردن مین‌ها یا پاکسازی مسیر‌های امن از طریق آب‌های مین‌گذاری شده استفاده می‌شوند.