پشت پرده حملات مشکوک در عراق، ترکیه، کویت و خلیج فارس؛ عاقبت جنگ در آسمان همسایگان چیست؟
رویداد۲۴| جنگ میان ایران و ائتلاف آمریکایی و اسرائیلی در سومین هفته خود از میدانهای مستقیم نظامی فراتر رفته و نشانههایی از گسترش ناخواسته در جغرافیای منطقه بروز داده است. در روزهای اخیر گزارشهایی از حملات پهپادی یا سقوط پهپادها در برخی کشورهای همسایه ایران منتشر شده؛ رخدادهایی که اگرچه اغلب ابعاد آنها مبهم مانده، اما از نگاه تحلیلگران میتواند به پیچیدهتر شدن معادلات جنگ و روابط منطقهای ایران منجر شود.
در کنار گزارشهای میدانی، مواضع رسمی نیز به موضوع رنگی سیاسی داده است؛ از عذرخواهی مسعود پزشکیان از برخی کشورهای همسایه به دلیل نگرانیهای امنیتی گرفته تا واکنش رسمی نیروهای مسلح که میگویند این حملات با هدف بدنامسازی ایران انجام شده است. مجموعه این تحولات پرسش مهمی را مطرح میکند: آیا جنگی که در ابتدا میان ایران و ائتلاف آمریکا–اسرائیل تعریف شده بود، در حال تبدیل شدن به بحران امنیتی برای کل منطقه است؟
حملات پراکنده در منطقه؛ از عراق تا خلیج فارس
در دو هفته گذشته، چندین گزارش از وقوع حملات یا حوادث مرتبط با پهپاد در کشورهای همسایه ایران منتشر شده است. برخی از این رخدادها خسارت محدود داشتهاند و برخی دیگر تنها به شکل گزارشهای امنیتی یا هشدارهای دفاعی مطرح شدهاند.
در عراق چند مورد سقوط یا رهگیری پهپاد در مناطق غربی و جنوبی گزارش شد. منابع امنیتی عراقی گفتهاند که برخی از این پهپادها پیش از رسیدن به هدف توسط سامانههای پدافندی یا نیروهای ائتلاف رهگیری شدهاند. بغداد در واکنش اولیه اعلام کرد که منشأ این پرندهها در دست بررسی است.
در ترکیه نیز رسانههای محلی از انفجار یا سقوط یک پهپاد ناشناس در نزدیکی برخی تأسیسات صنعتی در جنوب کشور خبر دادند. اگرچه مقامات آنکارا به سرعت تحقیقات امنیتی را آغاز کردند، اما تا این لحظه درباره منشأ دقیق آن اعلام رسمی قطعی صورت نگرفته است.
در کویت و برخی نقاط خلیج فارس نیز گزارشهایی از مشاهده یا رهگیری پهپادهای ناشناس در حریم هوایی منتشر شد. کویت در واکنش اولیه، سطح آمادهباش دفاعی خود را افزایش داد و اعلام کرد که هرگونه نقض حریم هوایی را جدی دنبال میکند.
همزمان گزارشهایی نیز از حمله پهپادی به زیرساختهای بندری در امارات منتشر شد که برخی رسانههای بینالمللی آن را در چارچوب تنشهای منطقهای ارزیابی کردند، هرچند جزئیات کامل این رخداد هنوز روشن نشده است.
روایت ایران؛ عملیات فریب برای بدنام کردن تهران
در حالی که برخی تحلیلگران غربی تلاش کردهاند این رخدادها را به محور مقاومت یا ایران مرتبط کنند، مقامات ایرانی روایت متفاوتی ارائه دادهاند.
سخنگوی قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا در واکنشی رسمی اعلام کرده است که «دشمن شکستخورده در میدان نبرد نظامی و در ائتلافسازی سیاسی علیه ایران، به مکر و حیله روی آورده و با کپیسازی از پهپاد شاهد ۱۳۶ و معرفی آن با نام جدید پهپاد لوکاس به اهدافی در کشورهای منطقه حمله میکند تا ایران را متهم کند.»
به گفته این مقام نظامی، حملات اخیر در کشورهایی مانند ترکیه، کویت و عراق نمونهای از همین «عملیات فریب» است و هدف از آن ایجاد بدبینی میان ایران و همسایگانش عنوان شده است.
او همچنین تأکید کرد که دکترین دفاعی ایران صرفاً متوجه اهداف و منافع آمریکا و اسرائیل است و در صورت انجام هر عملیات، ایران مسئولیت آن را رسماً اعلام میکند.
عذرخواهی پزشکیان و حاشیههای آن
پیش از این نیز، در میانه این فضای امنیتی، اظهارات مسعود پزشکیان درباره نگرانی برخی کشورهای همسایه از تحولات جنگ بازتاب گستردهای پیدا کرده بود. او در سخنانی با اشاره به تأثیرات جنگ بر منطقه، از برخی همسایگان بابت نگرانیهای ایجادشده ابراز تأسف و عذرخواهی کرد؛ موضعی که در داخل ایران واکنشهای متفاوتی به همراه داشت.
برخی تحلیلگران این موضع را تلاش برای مدیریت تنشهای دیپلماتیک با همسایگان دانستند، در حالی که منتقدان معتقد بودند چنین اظهاراتی میتواند برداشت ضعف یا مسئولیتپذیری ضمنی در قبال حوادث منطقهای ایجاد کند.
جنگی که میتواند منطقهایتر شود
از منظر راهبردی، حملات یا حوادث پهپادی در کشورهای همسایه حتی اگر منشأ آنها نامشخص باشد، میتواند چند پیامد مهم برای ادامه جنگ داشته باشد.
نخست اینکه چنین رخدادهایی خطر کشیده شدن کشورهای بیطرف یا نیمهبیطرف منطقه به فضای جنگ را افزایش میدهد. اگر دولتهایی مانند ترکیه یا کشورهای خلیج فارس احساس کنند امنیتشان بهطور مستقیم تهدید شده، ممکن است همکاری امنیتی خود با آمریکا یا اسرائیل را افزایش دهند.
دوم آنکه این حوادث میتواند به افزایش فشار دیپلماتیک بر ایران در سطح منطقهای منجر شود؛ حتی در شرایطی که تهران مسئولیت این حملات را رد کند.
سوم اینکه گسترش ناخواسته میدان جنگ میتواند به افزایش بیثباتی در مسیرهای انرژی و تجارت منطقهای، بهویژه در خلیج فارس و اطراف تنگه هرمز، منجر شود؛ مسألهای که اقتصاد جهانی نیز بهشدت نسبت به آن حساس است.
آینده روابط ایران و همسایگان پس از جنگ
تأثیر واقعی این حوادث، اما بر روابط ایران با همسایگان به نتیجه نهایی جنگ و نحوه مدیریت دیپلماتیک آن پس از پایان درگیریها بستگی دارد.
اگر روایت ایران درباره عملیات فریب و تلاش برای بدنامسازی در میان دولتهای منطقه پذیرفته شود، ممکن است روابط تهران با همسایگان آسیب جدی نبیند. اما در صورتی که این کشورها به این نتیجه برسند که امنیتشان در جریان جنگ به خطر افتاده، احتمال بازتعریف همکاریهای امنیتی و نظامی با غرب افزایش خواهد یافت.
در هر صورت، رخدادهای دو هفته اخیر نشان میدهد که جنگ جاری دیگر صرفاً نبردی میان ایران و ائتلاف آمریکا و اسرائیل نیست؛ بلکه جغرافیای امنیتی کل منطقه را تحت تأثیر قرار داده است، جغرافیایی که کوچکترین حادثه در آن میتواند به بحرانی بزرگتر تبدیل شود.
هم من میفهمم چه کسی و از خاک کدوم کشور شلیک کرده
هم شما میفهمین...........................................................
هم اونها میفهمن ..........................................................