بیم و امید در حوالی «یک صفحه تفاهم»؛ واکنش تهران به ادعای خبرساز آکسیوس
رویداد۲۴| فضای بینالمللی به شدت تحت تأثیر تنشهای اخیر میان تهران و واشنگتن قرار دارد و در همین بین انتشار گزارشی از سوی وبگاه آمریکایی «آکسیوس» موج جدیدی از تحلیلها و واکنشها را در فضای سیاسی و رسانهای ایران برانگیخته است. آکسیوس مدعی شده که کاخ سفید به یک تفاهمنامه کوتاه و «یکصفحهای» با ایران برای پایان دادن به درگیریها و ایجاد چارچوبی برای مذاکرات هستهای نزدیک شده است. این ادعا که در ابتدا با خوشبینی بازارهای مالی همراه بود، بلافاصله با واکنشهای محتاطانه و بعضاً انتقادی مقامات و منابع آگاه در تهران روبهرو شد.
تکذیب تبادل مکتوب جدید؛ پاسخ ایران هنوز در راه است
نخستین واکنشها به ادعای آکسیوس و رویترز، از سوی منابع مطلع در نهادهای دیپلماتیک و امنیتی ایران صورت گرفت. خبرگزاریهای داخلی به نقل از منابع آگاه گزارش دادند که علیرغم ادعاهای رسانههای غربی، هنوز پاسخ رسمی و مکتوبی به آخرین متن ارسالی آمریکا داده نشده است.
به نظر میرسد تهران با نوعی «صبر استراتژیک» در حال بررسی بندهای پیشنهادی است. فارس و تسنیم به نقل از یک منبع مطلع تأیید کردند که اگرچه مذاکرات از طریق واسطهها (بهویژه طرف پاکستانی) در جریان بوده، اما متن پیشنهادی آمریکا حاوی برخی «بندهای غیرقابل قبول» است که مانع از نهایی شدن سریع هرگونه توافقی میشود.
از پیشنهاد ۱۴ مادهای تهران تا وقفه در مذاکرات
بررسی دقیقتر روند گفتوگوها نشان میدهد که ایران پیش از تنشهای اخیر، طرحی جامع و ۱۴ مادهای را از طریق واسطه به واشنگتن ارائه کرده بود. این طرح که گفته میشود خطوط قرمز تهران برای پایان جنگ و ثبات منطقهای را تبیین کرده، در واکنش به طرح ۹ مادهای ابتدایی آمریکا تدوین شده بود.
با این حال، به گفته منابع نزدیک به تیم مذاکرهکننده، اقدامات تخاصمی اخیر دولت ترامپ باعث ایجاد وقفه در روند بررسیها شد. تهران معتقد است «زبان زور و تهدید» نهتنها مسیر دیپلماسی را هموار نمیکند، بلکه باعث میشود ایران با دقت و حساسیت بیشتری روی میز مذاکره حاضر شود.
پشتپرده رسانهای؛ تلاش برای توجیه عقبنشینی یا مدیریت بازار؟
در تحلیلهای ارائه شده در رسانههای داخلی، نگاهی تردیدآمیز به زمانبندی انتشار خبر آکسیوس وجود دارد. برخی تحلیلگران بر این باورند که هدف از برجستهسازی تفاهم «یکصفحهای»، بیش از آنکه بازتابدهنده واقعیتهای روی زمین باشد، تلاشی برای مدیریت بازارهای جهانی و کاهش قیمت نفت است. محمد مرندی، تحلیلگر سیاست خارجی با همین استدلال، حصول توافق را شوخی دانسته است.
از سوی دیگر، رسانههای نزدیک به شورای عالی امنیت ملی معتقدند که کاخ سفید با استفاده از این ابزار رسانهای، قصد دارد «عقبنشینی ترامپ» از مواضع تند اخیرش را توجیه کند و فضایی برای بازگشت به میز مذاکره بدون از دست دادن وجهه سیاسی فراهم آورد.
دیپلماسی در انتظار «جمعبندی نهایی»
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه و سایر مقامات مرتبط، ضمن تأیید تداوم بررسیها، تأکید کردهاند که ایران عجلهای برای امضای متنی که تأمینکننده منافع ملی نباشد، ندارد. گفته میشود پس از فروکش کردن نسبی تنشهای چند روز اخیر، بررسیها در تهران از سر گرفته شده است، اما «پاسخ رسمی» تنها زمانی ارسال خواهد شد که توافق بر سر بندهای کلیدی حاصل شود.
خلاصه اینکه گزارش اخیر آکسیوس، اگرچه نشاندهنده وجود یک «اراده دیپلماتیک» در لایههای زیرین برای جلوگیری از برخورد نظامی فراگیر است، اما در تهران با نوعی واقعگرایی همراه با سوءظن نگریسته میشود. برای رسانهها و افکار عمومی در ایران، سوال اصلی این است که آیا این «تفاهمنامه یکصفحهای» میتواند به تضمینی پایدار تبدیل شود یا تنها مسکنی موقت برای عبور از بحران فعلی است؟ آنچه روشن است، توپ اکنون در زمین دیپلماسی است و تهران نشان داده که بدون دریافت امتیازات ملموس و اصلاح بندهای «غیرقابل قبول»، حاضر به امضای سریع هیچ سندی نخواهد بود.
