قمار بانک شهر روی وامهای کمبازده | ریزش ۳۸ درصدی درآمد تسهیلات؛ پشت پرده سودهای کاغذی و بحران وصول مطالبات
رویداد۲۴ | امیرحسین جعفری- بانک شهر، نهاد مالی شهرداری تهران در حالی وارد سال جدید شده که بررسی آمارهای جاری، نشان از یک چالش اساسی در حوزه مدیریت تسهیلات میدهد. اگرچه ترازنامه بانک در نگاه اول حجیم به نظر میرسد، اما نگاهی دقیقتر به جزئیات، حاکی از آن است که استراتژی اعطای وام در این نهاد مالی وابسته به شهرداری تهران، با چالشهای جدی در بازگشت سرمایه و بهرهوری روبروست.
وامهای مشکوک الوصولی که عملکرد بانک شهر را در دو سال اخیر به شدت مورد سوال قرار داده است. این بانک چرا تا این حد ریخت و پاش بی مورد دارد؟
بررسی گزارشهای کدال این بانک در سه ماه اخیر نشان میدهد که شرایط آنگونه که بانک شهر تبلیغ میکند نیست.
ریزش ۳۸ درصدی در یک ماه
اولین زنگ خطر در گزارشهای کدال دو ماه اخیر بانک شهر، کاهش بازدهی وامهاست.
بانک شهری که در فروردین ماه مبلغ ۷۴ هزار و ۴۶۹ میلیارد ریال درآمد از تسهیلات داشت، در ماه اردیبهشت این رقم را تا ۴۶ هزار و ۳۳۱ میلیارد ریال کاهش داده است.
این ریزش ۳۷.۸ درصدی در عرض تنها ۳۰ روز، نشاندهنده یک نوسان شدید و نگرانکننده در جریان ورودی پول است. این حجم از افت درآمد، هر تحلیلگری را به این پرسش وامیدارد که: «چه اتفاقی در زنجیره وصول مطالبات بانک افتاده است؟» هرچند شرایط کشور از اسفند ماه ۱۴۰۴ تاکنون نیز قابل توجه است، اما بحرانهای بانک شهر صرفا متعلق به امروز و دیروز نیست که تمام آنها را گردن جنگ بیندازند.
در میان ریسک و نوسان
بیشتر بخوانید:
پایتخت در مرز فروپاشی | چرا تهران دیگر جای زندگی نیست؟
کلنگ زاکانی بر قلب تهران | در غفلت سازمان بازرسی و شورای شهر پروژه رانتی حیاط تهران چگونه اجرایی شد؟
تحلیل ترکیب سبد تسهیلات بانک شهر، تلاطم مدیریت ریسک را به تصویر میکشد. در حالی که ۳۱ درصد از سبد (۱۵۳ همت) در قالب «مرابحه» قرار دارد، اما ۲۶ درصد دیگر (۱۳۰ همت) در بخش «مشارکت مدنی» قرار گرفته است؛ بخشی که امروز به چالش بانک تبدیل شده است.
نگرانی اصلی زمانی آغاز میشود که به سودآوری این بخشها نگاه کنیم. در حالی که بانک میلیاردها تومان وام داده، اما در بخش «مشارکت مدنی» با ۲.۹ همت درآمد منفی و در عقد «مضاربه» با ۸۴ میلیون ریال درآمد منفی مواجه است. این یعنی بانک در برخی از قراردادهای کلان خود، نه تنها سود نکرده، بلکه دچار زیان شده است.
تفاوت عملیات واقعی و سود کاغذی
یکی از نکات تکاندهنده در گزارش مالی بانک شهر، تکیه بیش از حد به «تسعیر ارز» یا همان سود کاغذی است. در ماه اردیبهشت، بانک در حالی ۲۶۲ همت وام جدید اعطا کرده است که مبلغ ۳۰۸ همت از ترازنامه آن تحت عنوان «اصلاحات ارزی» تغییر کرده است.
این یعنی اگر اثرات نوسانی دلار و اصلاحات ارزی (که سودی عملیاتی نیستند و صرفاً تغییر ارزش دفتری هستند) را کنار بگذاریم، بازدهی واقعی وامهای بانک به شدت پایین است. در واقع، رشد داراییهای بانک در این ماه، نه از طریق مدیریت هوشمندانه وامها، بلکه نتیجه تغییرات نرخ ارز بوده است.
تکیه بر تسعیر ارز به عنوان موتور محرک سود، یک استراتژی پرریسک است. اگر نرخ ارز ثبات پیدا کند یا کاهش یابد، این «سود کاغذی» دود میشود و از بین میرود. در آن زمان، آنچه باقی میماند، سبد تسهیلاتی است که بازدهی واقعی آن (بدون اثر دلار) به شدت پایین است. در واقع بانک شهر با تکیه بر این سرفصل، ضعفهای جدی خود در مدل کسبوکار بانکی را زیر سایه نوسانات ارزی پنهان کرده است.
سرعت گرفتن خروج نقدینگی
یکی از شاخصهای حیاتی سلامت یک بانک، تراز «تسهیلات وصولی» در برابر «تسهیلات اعطایی» است. در بانک شهر، در ماه اردیبهشت:
- وامهای جدید اعطایی: ۲۶۲ همت
- وامهای وصول شده: ۲۵۸ همت
این شکاف ۴ همتی نشان میدهد که نقدینگی در حال خروج از بانک است و سرعت بازگشت پولها کمتر از سرعت پرداخت آنهاست. وقتی این وضعیت با نرخ بازدهی مؤثر کمتر از ۱ درصدی در ماه ترکیب شود، میتوان نتیجه گرفت که بانک در حال حاضر در یک چرخه «تسهیلات کمبازده» گرفتار شده است.
بانک شهر در سال جدید با یک تضاد آشکار روبروست: از یک سو حجم عظیمی از تسهیلات را در اختیار گرفته و از سوی دیگر، در بازگرداندن این مبالغ و کسب سود واقعی از آنها ناتوان بوده است.
تکیه بر سودهای کاغذی ناشی از تسعیر ارز، شاید در کوتاهمدت ترازنامه را زیبا جلوه دهد، اما نمیتواند جایگزین بهرهوری عملیاتی شود. اگر بانک شهر بخواهد از این وضعیت خارج شود، باید به جای گسترش کمی وامها، به کیفیت وصول و مدیریت ریسک در تسهیلات مشکوکالوصول توجه کند. در غیر این صورت، شکاف میان سودهای دفتری و نقدینگی واقعی، میتواند در آینده به چالشی جدی برای ثبات مالی این بانک تبدیل شود.
