پشت پرده صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری توافق ایران و آمریکا؛ غرامت جنگی یا سرمایهگذاری خصوصی؟
رویداد۲۴| فضای رسانهای پیرامون مذاکرات ایران و آمریکا در روزهای اخیر بهشدت تحت تأثیر گزارشهای غیررسمی، روایتهای متناقض و منابعی قرار گرفته که هرکدام بخشی از یک تصویر کلی، اما ناتمام را روایت میکنند. در این میان، یکی از پررنگترین محورهای بحث، ایده یک «صندوق مالی» در چارچوب توافق پیشنهادی است؛ سازوکاری که درباره آن نه متن نهایی منتشر شده و نه جزئیاتش بهطور رسمی از سوی تهران یا واشنگتن تأیید شده است.
حتی در سطح داخلی نیز تأکید شده که هنوز وارد مرحله شفافسازی کامل نشدهایم. مسعود پزشکیان پیشتر اعلام کرده متن نهایی توافق قرار است پس از امضای روز جمعه منتشر شود؛ بنابراین آنچه اکنون در رسانهها درباره بندها و سازوکارهای اقتصادی مطرح میشود، عمدتاً بر پایه نسخههای غیررسمی، برداشتهای تحلیلی و افشاگریهای محدود شکل گرفته است. همین وضعیت باعث شده بحث «صندوق مالی» بیش از آنکه یک سازوکار تثبیتشده باشد، در مرز میان یک ایده اقتصادی و یک روایت رسانهای در حال گردش باشد.
صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری؛ ایدهای که رسانهها روایت میکنند
بر اساس گزارشهای منتشرشده از رویترز و بلومبرگ، یکی از محورهای اقتصادی احتمالی این توافق، ایجاد یک «صندوق توسعه و بازسازی» با ظرفیت حدود ۳۰۰ میلیارد دلار است. در این روایت، گفته میشود مجموعهای از شرکتها در آمریکا، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، آسیا، آفریقا و آمریکای جنوبی برای تأمین مالی پروژههایی در ایران در حوزههایی مانند انرژی، حملونقل، تولید و زیرساخت اعلام آمادگی کردهاند.
با این حال، همین گزارشها یک نکته کلیدی را تکرار میکنند: این صندوق نه کمک دولتی است، نه شامل غرامت جنگی و نه پرداخت مستقیم از سوی دولت آمریکا به ایران. حتی در برخی روایتها تأکید شده که اساساً با یک سازوکار سرمایهگذاری خصوصی مواجه هستیم که تنها در صورت نهایی شدن توافق فعال خواهد شد.
تناقض روایتها؛ از وعده مشوق اقتصادی تا تکذیب صریح
در سوی دیگر، تصویر ارائهشده از سوی مقامهای آمریکایی متفاوت است. بلومبرگ از «مشوقهای مالی گسترده» برای ایران سخن گفته و آن را شامل دسترسی احتمالی به درآمدهای نفتی و بخشی از داراییهای بلوکهشده در قالب یک چارچوب مالی جدید دانسته است.
اما همزمان، مقامهایی در دولت آمریکا روایت متفاوتی ارائه کردهاند. جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، صراحتاً ادعای پرداخت پول مستقیم به ایران را رد کرده و گفته است تا زمانی که تهران به حمایت مالی از گروههایی مانند حزبالله ادامه دهد، از مزایای اقتصادی توافق بهرهمند نخواهد شد.
این دوگانگی در روایتها باعث شده تصویر روشنی از ماهیت واقعی این سازوکار شکل نگیرد؛ جایی که برخی تحلیلگران آن را ابزار تشویقی برای پیشبرد توافق میدانند و برخی دیگر اساساً آن را محصول بزرگنمایی رسانهای توصیف میکنند.
داراییهای بلوکهشده؛ گرهی دیگر در روایت مالی توافق
در بخشی از گزارش بلومبرگ نیز به موضوع داراییهای مسدودشده ایران اشاره شده است؛ داراییهایی که در صورت پیشرفت توافق ممکن است آزاد شوند و از طریق بانک مرکزی ایران برای پرداخت به ذینفعان تعیینشده مورد استفاده قرار گیرند.
اما این بخش نیز با ابهامهای جدی همراه است. نه حجم دقیق این داراییها مشخص است، نه زمانبندی احتمالی آزادسازی و نه سازوکار حقوقی اجرای آن. مهمتر از همه اینکه روشن نیست چنین بندی اساساً در متن نهایی توافق جای خواهد گرفت یا همچنان در سطح پیشنهاد و پیشنویس باقی میماند.
یک نکته تعیینکننده؛ هنوز متن رسمی در دسترس نیست
نکتهای که در تقریباً همه گزارشها تکرار میشود، نبود متن رسمی توافق است. حتی منابع داخلی نیز تأکید دارند آنچه اکنون در رسانهها منتشر میشود، نسخههای غیررسمی، گاه ناقص و بعضاً تفسیرشده است.
به گفته برخی اعضای تیم رسانهای مذاکرهکننده ایرانی از جمله سعید آجرلو، انتشار عمومی متن به دلیل حساسیتهای سیاسی و تفسیری به تعویق افتاده و قرار است پس از امضای روز جمعه، امکان ارائه توضیحات دقیقتر فراهم شود. او همچنین مدعی شده نسخههای جدید تفاهم نسبت به پیشنویسهای اولیه شرایط بهتری برای ایران ایجاد کرده است.
صندوقی میان اقتصاد و سیاست
در مجموع، آنچه با عنوان «صندوق مالی ۳۰۰ میلیارد دلاری» در رسانهها مطرح میشود، فعلاً بیش از آنکه یک سازوکار قطعی و نهایی باشد، یک مفهوم در حال شکلگیری در فضای رسانهای مذاکرات است. مفهومی که هم بهعنوان ابزار انگیزشی برای توافق مطرح میشود و هم از سوی برخی مقامات بهطور کامل یا جزئی رد یا محدود شده است.
تا زمانی که متن رسمی منتشر نشود، این صندوق همچنان در مرز میان واقعیت حقوقی و روایت رسانهای باقی میماند؛ مرزی که هر طرف تلاش میکند با تکیه بر آن، تصویر مطلوب خود از مذاکرات را تثبیت کند.
